„Leśny zakątek” to obecnie część kolekcji flory Polski, gdzie można zapoznać się z całym bogactwem roślin leśnych występujących naturalnie na terenie całego kraju, ale ponieważ Ogród liczy sobie ponad 50 lat, to historia tego miejsca zmieniała się w tym czasie i zostawiała swoje ślady.

Teren usytuowany jest na wschodnim krańcu Ogrodu przy ulicy Wczasowej. Tutaj w 1977 roku z niemałymi trudnościami została wytyczona i zbudowana droga z dolnego tarasu na skarpę i taras górny ku Willi Janówek (Galeria Fangorówka). Przez wiele lat miejsce to określano mianem „pustyni”, nawet gdy rosło już tam wiele roślin. Nazwa powstała, gdy na polecenie dyrektora Ogrodu, trzeba było usunąć z tego obszaru kilkanaście krzewów, natomiast w ferworze pracy zostały usunięte wszystkie, odsłaniając dużą, pustą przestrzeń. Zagospodarowanie tego terenu rozpoczęto wiosną 1978 roku, gdy w tym miejscu posadzono kilkanaście wyrośniętych egzemplarzy metasekwoi chińskiej (Metasequoia glyptostroboides) podarowanej przez państwa Zanów. Metasekwoje chińskie sadzili jako drzewa pamiątkowe, profesor Hanna Czeczot specjalizująca się w paleobotanice i fitogeografii, profesor Tadeusz Gorczyński – botanik, cytolog roślin, doktor Jadwiga Kobendza – geograf, geomorfolog, badaczka Puszczy Kampinoskiej, dr Maria Zan-Krzywiak – botanik i dendrolog, związana z Ogrodem Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego i Stefan Zan-Krzywiak – botanik i dendrolog, również były pracownik Ogrodu Botanicznego UW. Stefan Zan-Krzywiak opracował w latach pięćdziesiątych XX w.  metodę rozmnażania metasekwoi chińskiej przez sadzonkowanie i z powodzeniem uprawiał rośliny w swoim ogrodzie, a także chętnie dzielił się okazami z ogrodami botanicznymi i innymi placówkami, dzięki temu te drzewa uznawane za „żywe skamieniałości” znalazły też swoje miejsce w powstającym Ogrodzie Botanicznym Polskiej Akademii Nauk.  Następnym etapem prac w czasie czynu partyjnego w maju 1978 roku, było uporządkowanie terenu i przygotowanie do dalszych nasadzeń. Przy metasekwojach chińskich znalazły swoje miejsce okazałe ozdobne byliny i krzewy, posadzone w dużych grupach po kilkaset osobników, wiele z nich to były gatunki należące również do polskiej flory np. parzydło leśne (Aruncus dioicus), bluszcz pospolity (Hedera helix) czy paproć pióropusznik strusi (Onoclea struthiopteris). Przez następne kilkadziesiąt lat rośliny w „leśnym zakątku” rozrastały się niemalże bez ingerencji ogrodników, wśród ozdobnych bylin i krzewów wyrastały siewki czeremchy, lipy i dębu, pojawiły się maliny i jeżyny, powodując trudny do przebrnięcia gąszcz roślin. Wśród tych zarośli pięknie rosły i mężniały metasekwoje chińskie. Jesienią 2014 roku ogrodnicy z kolekcji flory Polski postanowili rewitalizować tą część Ogrodu i wprowadzić tutaj więcej gatunków roślin leśnych należących do polskiej flory. Prace rozpoczęto od usuwania niepożądanych krzewów i siewek drzew, wykopywano maliny i jeżyny, przygotowano do wycięcia robinie akacjowe, stare kruszące się już drzewa. Przy ogrodzeniu wytyczono ścieżkę prowadzącą wzdłuż płotu. W następnych latach wyeksponowano rośliny z dawnych nasadzeń jak na przykład śnieżyczka przebiśnieg (Galanthus nivalis), barwinek pospolity (Vinca minor) czy przytulia wonna (Galium odoratum), przygotowano miejsca do wysadzenia nowych roślin i sadzono rośliny często po kilkaset egzemplarzy, jak na przykład czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), kokorycz pełna (Corydalis solida) czy cebulica dwulistna (Scilla bifolia). W 2019 roku wykonano przegląd zdrowotny starych drzew i niestety okazało się, że jeden z wiekowych dębów rosnących przy ogrodzeniu musi zostać wycięty ze względu na stwarzane zagrożenie, szczególnie dla posesji sąsiadujących z Ogrodem. Po drzewie został „świadek” czyli dość okazały dolny fragment drzewa. W kontekście ekologicznym, martwe pnie drzew bywają określane mianem „świadków” („drzewa dające życie”), co podkreśla ich funkcję w ekosystemie, gdzie stanowią siedlisko dla wielu gatunków organizmów. W tym okresie cały czas trwały prace związane z uprawą roślin wokół drzew, jesienią liście i wycięte rośliny były kompostowane i po rozłożeniu w następnym roku ziemia kompostowa i liściowa rozkładana była na miejscach nowych nasadzeń. Obecnie w „leśnym zakątku” prezentujemy ponad 100 gatunków roślin (stan na 2025 rok), już w marcu zakwitają tam łany przebiśniegów (Galanthus nivalis), cebulicy dwulistnej (Scilla bifolia) oraz pierwiosnek bezłodygowy (Primula vulgaris), pierwiosnek wyniosły (Primula elatior) i pierwiosnek lekarski (Primula veris). Wiosna to piękny czas w “leśnym zakątku”, kwitnące śnieżyce, przylaszczki, zawilce, kokorycze, czosnek niedźwiedzi, fiołek wonny i inne rośliny tworzą wspaniały kolorowy i pachnący kobierzec. Miejsce to warto odwiedzić w każdej porze roku, zawsze są tutaj kwitnące rośliny, a światło przebijające przez korony drzew zmienia się wraz z rozwojem liści, od seledynowych promieni wśród młodych bukowych gałęzi, przez chłodny zielony cień lata, po złoty blask jesieni. Tutaj warto też poszukać leśnych roślinnych rarytasów, takich jak azalia pontyjska (Rhododendron luteum), gatunek objęty ścisła ochroną prawna i krytycznie zagrożony, rośliny zostały rozmnożone z nasion przywiezionych z rezerwatu „Kołacznia”, kłokoczka południowa (Staphylea pinnata), gatunek objęty ochrona ścisłą, ciekawy krzew występujący rzadko w południowej części kraju, groszek wschodniokarpacki (Lathyrus laevigatus) o pomarańczowych kwiatach, objęty częściową ochroną prawną i bliski zagrożenia, obrazki wschodnie typowe (Arum cylindraceum subsp. cylindraceum), o ciekawych kwiatach w formie kolby, objęty częściową ochroną prawną, lilia złotogłów (Lilium martagon) o kwiatach przypominających turbany, gatunek objęty ochroną ścisłą, czy cieszynianka wiosenna (Hacquetia epipactis) o kwiatach zebranych w malutkie baldachy, gatunek objęty ścisłą ochroną prawną i bliski zagrożenia. W tej części kolekcji, podobnie jak w innych, gatunki roślin są oznaczone etykietami, dlatego walory estetyczne łączą się tutaj z wartościami edukacyjnymi.

„Leśny zakątek” to miejsce, gdzie pokazujemy co lasy oferują najpiękniejszego o każdej porze roku, a ten bajkowy las zaprasza Państwa do odwiedzin.

Anna Gasek

Bibliografia:

Rocznik Dendrologiczny vol. XXXVIII, 1989 Żółkiewski W. „Stefan Zan-Krzywiak (1900-1983)”
Rocznik Dendrologiczny vol. XXXVIII, 1989 Żółkiewski W. „Dr Maria Aleksandra Zanowa-Krzywiak (1901-1987)”

Zdjęcia:

  1. Mama Ogrodu z zaznaczonym „leśnym zakątkiem”
  2. Budowa drogi we wschodniej części Ogrodu w 1977 roku, jak widać po przewróconej ciężarówce, warunki nie były łatwe.
  3. Profesor Hanna Czeczot, profesor Tadeusz Gorczyński, dr Jadwiga Kobendza, dr Maria Zan-Krzywiak z dyrektorem Ogrodu profesorem Bogusławem Molskim przed posadzeniem pamiątkowych drzew metasekwoi chińskiej, wiosna 1978 rok.
  4. Profesor Hanna Czeczot w asyście dyrektora Bogusława Molskiego posadziła pamiątkowe drzewo metasekwoi chińskiej, wiosna 1978 rok.
  5. Plan nasadzeń drzew metasekwoi chińskiej w obecnym „leśnym zakątku” w tamtym czasie „po lewej stronie Alei 50-lecia PRL przed wejściem do wąwozu z tarasu dolnego”. Celem wyjaśnienia, Aleja 50-lecia PRL, inaczej ulica Trufle, lub aleja dębowa, od bramy leśnej do dawnej bramy od ulicy Wczasowej. Nazwa była trochę na wyrost, ponieważ Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) nie doczekała swojego pięćdziesięciolecia.
  6. Wpisy w księdze nasadzeń drzew pamiątkowych.
  7. Czyn partyjny w maju 1978 roku, przy obecnym „leśnym zakątku”, na końcu Alei 50-lecia PRL stoją dyrektor Bogusław Molski, I sekretarz KW PZPR Alojzy Karkoszka i profesor Szczepan Pieniążek, profesor nauk rolniczych w zakresie sadownictwa.
  8. Czyn partyjny w maju 1978 roku, na pierwszym planie ludzie mediów, a w tle wre praca na skarpie obecnego „leśnego zakątka”.
  9. Teren uporządkowany i wyrównany, 1978 rok.
  10. W 1980 roku na terenie „leśnego zakątka” rosną już wysadzone w poprzednich latach wieloletnie rośliny ozdobne.
  11. W 1993 roku w „leśnym zakątku” pięknie rozrastała się paproć pióropusznik strusi i dorodna bylina parzydło leśne.
  12. „Leśny zakątek” w 1994 roku.
  13. Widok na „leśny zakątek” w kwietniu 2008 roku.
  14. Jesienią 2014 roku pracownicy kolekcji flory Polski rozpoczęli prace porządkowe, aby w „leśnym zakątku” prezentować różne gatunki leśne polskiej flory.
  15. Prace porządkowe w „leśnym zakątku” w 2014 roku.
  16. „Leśny zakątek” w styczniu 2015 roku, po oczyszczeniu terenu.
  17. W maju 2016 roku pielenie powierzchni z roślin niepożądanych, pod przyszłe nasadzenia roślin z doboru.
  18. „Leśny zakątek” w sierpniu 2017 roku.
  19. W 2017 roku prowadzono obserwacje starych dębów pod względem zdrowotności.
  20. „Leśny zakątek” w marcu 2018 roku.
  21. Ścieżka w „leśnym zakątku” ograniczona została konarami wyciętych drzew robinii akacjowej (marzec 2018 roku).
  22. W kwietniu 2018 roku w „leśnym zakątku” pięknie zakwitły wiosenne geofity.
  23. „Leśny zakątek” w czerwcu 2018 roku.
  24. W czerwcu 2018 roku w „leśnym zakątku” postawiono ławy ze stołem zachęcające do odpoczynku w tym ustronnym miejscu.
    23a. Paproć języcznik zwyczajny (Asplenium scolopendrium L.) w jesiennym kobiercu bukowych liści.
  1. „Leśny zakątek” w marcu 2019 roku. Białymi patyczkami oznaczono posadzone jesienią poprzedniego roku nowe rośliny.
  2. W marcu 2019 roku wyznaczono do wycięcia stary i chory dąb szypułkowy.
  3. Konary po wycięciu dębu zostały w „leśnym zakątku”.
  4. Wycięta w 2019 roku jedna część dębu. Niestety druga nie mogła zostać, ze względu na duże odchylenie od pionu, co groziło wywróceniem się drzewa.
    27a. Złota jesień w „leśnym zakątku”, październik 2020 rok.
  1. Rozsypywanie przekompostowanej ziemi liściowej w grudniu 2020 roku.
  2. Liście z „leśnego zakątka” kompostowane były na miejscu i rozsypywane pod nowe nasadzenia roślin.
  3. Przebiśniegi na rabacie w „leśnym zakątku”, 26 marca 2021 roku.
  4. Kwitnące przebiśniegi w „leśnym zakątku”, 26 marca 2021 roku.
  5. Maj 2022 roku, w „leśnym zakątku” kwitnie niezapominajka polna (Myosotis arvensis) na tle łany paproci pióropusznika strusiego (Onoclea struthiopteris).
  6. „Leśny zakątek” w czerwcu 2022 roku, na pierwszym planie dzwonek brzoskwiniolistny (Campanula persicifolia).
  7. Rabata wzdłuż ogrodzenia przy ulicy Wczasowej z kwitnącą naparstnicą purpurową (Digitalis purpurea), czerwiec 2022 rok.
  8. „Leśny zakątek” w marcu 2023 roku.
  9. „Leśny zakątek” w czerwcu 2023 roku, z kwitnącym na biało wieczornikiem damskim białym (Hesperis matronalis subsp. candida), granatowym orlikiem pospolitym (Aquilegia vulgaris) i naparstnicą purpurową (Digitalis purpurea).
  10. Po wiekowym dębie pozostał „świadek” czyli cześć drzewa, którą mogą zasiedlić rośliny, grzyby i zwierzęta.
  11. Naparstnica purpurowa (Digitalis purpurea) w „leśnym zakątku” w czerwcu 2023 roku.
  12. Liście czosnku niedźwiedziego (Allium ursinum), 5 kwietnia 2024 roku.
  13. Rozpoczynający kwitnienie czosnek niedźwiedzi (Allium ursinum), 22 kwietnia 2025 roku.
  14. Rośliny w „leśnym zakątku” oznaczone są etykietami.
  15. Wybrane gatunki roślin opisane są na dużych kolorowych etykietach.