Kortaderia pampasowa (Cortaderia selloana) – gwiazda wśród traw ozdobnych. Naturalnie zamieszkująca południowoamerykańskie stepy – pampasy – w XIX wieku trafiła m.in. do Wielkiej Brytanii, Niemiec i Ameryki Północnej, gdzie szybko rozkochała w sobie nie tylko botaników. Sadzono ją w ogrodach, a suszonymi kwiatostanami ozdabiano kapelusze, wnętrza domów i dekorowano nimi miasta. W Polsce wciąż jest uwielbiana. Są jednak miejsca na świecie, gdzie nosi miano inwazyjnej.

Wybierzmy się w rodzime strony trawy pampasowej. La Pampa to rolnicza prowincja w Argentynie – kraina z bujną roślinnością i żyzną glebą. Tak została opisana w książce Pictures of Travel in Far-Off Lands, South America (wyd. T. Nelson, 1871):

[…] Na północy Patagonii, między Andami a Oceanem Atlantyckim leżą równiny Pampasu. Rozciągają się tak daleko, jak tylko oko sięga, a swoją wielkością i majestatem przewyższają inne cuda kontynentu amerykańskiego. […] Trudnym do wyrażenia urokiem tej rozległej głuszy jest wolność, której można tam doświadczyć. […] Z każdej strony są pastwiska – dywany wysokiej trawy, podzielone kwitnącą koniczyną lub kolosalnymi łodygami ostu. Gdzieniegdzie pojawiają się małe jeziora lub laguny bez widocznego ujścia. […]

Słoneczne ciepło i przepuszczalna, umiarkowanie wilgotna gleba to bardzo dobre warunki do wzrostu trawy pampasowej. Osiąga od 60 cm do 350 cm wysokości. Nie lubi zastoju wody zimą, stąd jej dość trudna uprawa w Polsce. Pomocne może być sadzenie rośliny na lekkim wzniesieniu, by umożliwić odpływ wody i okrywanie słomą lub agrowłókniną w sezonie zimowym. Jeśli nie decydujemy się na podwyższone miejsce, to zapewnijmy dobry drenaż podłoża z keramzytu lub żwiru. Wiosną ścinamy trawę pampasową nisko, umożliwiając dotarcie promieni słonecznych do serca rośliny. W okresach suszy należy ją podlewać. Tak pielęgnowana obdarza gęstymi i puszystymi kwiatostanami.

Kortaderia pampasowa jest rośliną dwupienną, co znaczy, że kwiatostany męskie i żeńskie występują na osobnych roślinach. Żeńskie są bardziej okazałe. Naturalna barwa kwiatostanów jest kremowobiała, czasem jasnoróżowa. Nie występują w naturze intensywnie różowe, czerwone lub fioletowe.

Na polskim rynku dostępnych jest co najmniej 15 odmian kortaderii pampasowej. Są wśród nich coraz popularniejsze karłowe odmiany do małych ogrodów lub uprawy w pojemnikach, np. kompaktowa TINY PAMPA ‘Day 1’ dorastająca do 60 cm. Dla pewności, że odmiana, którą kupujemy jest karłowa, warto wybierać sadzonki ze sprawdzonych miejsc i posiadające paszport rośliny zawierający informacją o jej pochodzeniu i odmianie.

Jak kortaderia pampasowa trafiła do Europy? Źródła podają, że dzięki Jamesowi Tweedie, który był głównym ogrodnikiem w Królewskim Ogrodzie Botanicznym w Edynburgu. Około roku 1828 wyemigrował do Argentyny, skąd w 1839 roku wysłał nasiona kortaderii pampasowej do ogrodów botanicznych w Irlandii, Szkocji i Anglii.  Sadzonki posadzono w Narodowym Ogrodzie Botanicznym w Dublinie w 1840 roku, gdzie zakwitły po dwóch latach. Stamtąd rośliny przekazano do Królewskich Ogrodów Kew w Anglii. Kortaderia pampasowa stopniowo pojawiała się w kolejnych krajach Europy. W 1874 roku rozpoczęto jej komercyjną uprawę.

Do Ameryki Północnej wprowadził kortaderię pampasową szkółkarz, Joseph Sexton w 1848 roku. W latach 1872–1895 była uprawiana w Goleta Valley niedaleko Santa Barbara w stanie Kalifornia. Zachwycające pióropusze używane były do dekoracji wnętrz, na miejskich paradach i w cyrkach. Czasem barwione były jaskrawymi kolorami. Stopniowo uprawiano kortaderię pampasową w cieplejszych rejonach Stanów Zjednoczonych, a jej kwiatostany eksportowano na cały świat. W latach 40. i 50. XX wieku wykorzystywano ją na paszę oraz sadzono w celu zapobiegania erozji w Kalifornii. W tym czasie w południowej Afryce używana była dla stabilizacji hałd górniczych.

Niezwykła kortaderia pampasowa przetrwa wiele niekorzystnych warunków, co powoduje, że wypiera rodzimą roślinność. Szybko się rozsiewa, ukorzenia i jest trudna do wykopania. Porasta zbocza klifów, tereny przydrożne i wyrasta niespodziewanie w okolicach przydomowych. Stany Zjednoczone, Nowa Zelandia i RPA (jej wilgotniejsze południowo-wschodnie rejony), to wybrane kraje, w których kortaderia pampasowa jest na liście roślin inwazyjnych wg GISD (Global Invasive Species Database).

W Kalifornii utworzono program pod nazwą „Remove Invasive Pampas Grass”. Ochotnicy usuwają trawę pampasową z większych obszarów, a także prywatnych terenów. Trawa pampasowa swobodnie rozsiewa się tam na plażach, zboczach klifów, nieużytkach i wzdłuż autostrad uniemożliwiając rozwój innych gatunków. W wielu miejscach blokuje cieki wodne, a jej suche liście i kwiatostany szybko rozprzestrzeniają ogień.

By nie kończyć tej historii smutnym akcentem, odwołajmy się jeszcze na moment do czasu świetności trawy pampasowej. Do 1868 roku była tak popularna, że w brytyjskich magazynach ogrodniczych opisywano ją jako roślinę „tak dobrze znaną czytelnikowi”. Dla pisarki Virginii Woolf była jednym ze wspomnień dzieciństwa spędzonego w Kornwalii. Kwitnącą i suszoną trawę pampasową umieściła w kilku swoich powieściach. Nostalgiczne obrazy równin porośniętych trawą pampasową w listach do przyjaciółki z Argentyny, pisarki Victorii O’Campo, oddawały jej tęsknotę za dziecięcą wolnością.

Piękną kortaderię pampasową w odmianie ‘Evita’ wciąż można podziwiać w Ogrodach Zmysłów.
Zapraszamy do naszego Ogrodu codziennie w godz. 9:00-15:00.

Joanna Bernacka
Opiekunka Ogrodów Zmysłów

Korzystałam z następujących źródeł:
Lázaro-Lobo, A., Andrade, B. O., Canavan, K., Ervin, G. N., Essl, F., Fernández-Pascual, E., … Jiménez-Alfaro, B. (2024). Monographs on Invasive Plants in Europe N°8: Cortaderia selloana (Schult. & Schult. f.) Asch. & Graebn. Botany Letters, 171(4), 383–407. https://doi.org/10.1080/23818107.2024.2367591
Maj, A. Trawy ozdobne, MULTICO Oficyna wydawnicza, Warszawa, 2023
Cyfrowe wydanie książki Pictures of Travel in Far-Off Lands, South America, wyd. T. Nelson, 1871:

https://books.google.pl/books?id=0nYBAAAAQAAJ&lr=&num=20&hl=pl&source=gbs_navlinks_s
https://goletahistory.com/pampas-grass/ [dostęp: 4.11.2025]   
https://woolfherbarium.blogspot.com/p/66-pampas-grass.html [dostęp: 4.11.2025]