Chryzantemy > PAN Ogród Botaniczny w Powsinie

Chryzantemy to kwiaty wielowymiarowe, o złożonej symbolice, różnorodnym pięknie, i wszechstronnym zastosowaniu, które towarzyszą człowiekowi już od XV w p.n.e. Pochodzą z rodziny astrowatych (Asteraceae), i są jednymi z najpopularniejszych roślin kwitnących od jesieni aż do nadejścia pierwszych przymrozków.

Chryzantema uprawiana była już w XV w przed naszą erą, w Chinach, jako kwitnące zioło. Możemy znaleźć wzmiankę na jej temat w naukach Konfucjusza. W ósmym wieku chryzantema pojawiła się w Japonii, gdzie bardzo szybko została uznana przez cesarza za symbol narodowy, a nawet stała się źródłem inspiracji dla cesarskiej pieczęci. Jest na niej przedstawiona jako pojedynczy kwiat o szesnastu płatkach. By uhonorować cesarzy, dawniej ich trony całkowicie pokrywane były chryzantemami. Monarchia japońska znana jest z tego powodu również jako chryzantemowy tron. Wizerunek chryzantemy powraca w tak wielu miejscach, że do dzisiaj można znaleźć ten kwiat na każdym japońskim paszporcie i monecie 50-jenowej. Ciągle jeszcze istnieje w Japonii Order Chryzantemy, jako najwyższe rangą odznaczenie przyznawane przez cesarza. Chryzantema jest jedynym kwiatem na świecie, z którym związana jest tak wysoka ranga.

W Państwie Środka chryzantema to jedna z najbardziej cenionych roślin (obok storczyka, śliwy i bambusa). Symbolizuje długie, szczęśliwe życie, ale również jego jesień. Jest też symbolem szlachetności, długowieczności i zdrowia, a kwiaty chryzantemy są często używane w tradycyjnych chińskich lekach i napojach. By zrozumieć, skąd wywodzi się symbolika związana z chryzantemą, musimy cofnąć się w czasie do XIV-XV w p.n.e. W tym okresie w Chinach chryzantemy uprawiane były jako roślina o szczególnych właściwościach. Były tak wyjątkowe, że wyłącznie szlachetnie urodzeni mieli prawo uprawiania ich we własnych ogrodach. Z powodu swojej wysokiej rangi chryzantemy można znaleźć również na klasycznej chińskiej porcelanie, namalowane w charakterystyczny dla wschodniej sztuki sposób. Ich motywem od wieków zdobi się stroje, naczynia, a nawet świątynie.

Pierwszą ogrodową chryzantemę zaprezentowano w Anglii, w 1795 roku. Na początku nowe odmiany przywożono z Chin, dopiero w drugiej połowie XIX stulecia Europejczycy nauczyli się je hodować. Do Europy chryzantemy dotarły pod koniec XVIII wieku, ponieważ wcześniej Chińczycy nie pozwalali ich wywozić, a Japonia była odizolowana od Zachodu. Nazwę chryzantemy wymyślił słynny szwedzki botanik, Karol Linneusz, który połączył grecki termin określający złoto -„chrystos” – z określeniem kwiatu – „anthos”. Inspiracją były dla niego oryginalne chińskie i japońskie nazwy, które również odnosiły się do złota. Dziko rosnące chryzantemy są żółte, ale dość szybko udało się wyhodowano również białe. Inne barwy płatków udało się uzyskać znacznie później. W tej chwili istnieje około 40 gatunków, ale niezliczona ilość odmian ogrodniczych i kultywarów tej rośliny. Takiej rozmaitości barw i form nie ma żadna inna roślina.

Pod względem uprawy chryzantemy są bardzo tolerancyjne. Preferują zarówno stanowiska pełne słońce, jak i półcieniste. Jeśli chodzi o glebę – każda, która nie jest stawem albo pustynią, będzie dla nich odpowiednia. W sprzyjających warunkach mogą rozrastać się za pomocą kłączy, tworząc rozległe kępy, a ich piękne kwiaty wabią pszczoły i motyle. Równie efektownie chryzantemy prezentują się w donicach, na rabatach bylinowych, jak i w grupach jako rośliny okrywowe. Ich zwarty, formalny pokrój sprawia, że chryzantemy dobrze komponują się z trawami ozdobnymi tworzącymi kępy, lub innymi roślinami o podobnym pokroju. Niewiele jest roślin, które kwitną tak obficie w drugiej połowie października, a często nawet w listopadzie.

Święto Chryzantemy w Chinach i Japonii

Święto Chryzantemy, znane również jako Festiwal Chongyang, czyli Święto Podwójnej Dziewiątki, jest obchodzone w Chinach dziewiątego dnia dziewiątego miesiąca według kalendarza księżycowego. W tym dniu ludzie odwiedzają cmentarze, aby oddać hołd przodkom, oraz uczestniczą w różnych festiwalach i wystawach chryzantem. Chociaż chryzantemy odgrywają w nim ważną rolę, samo święto ma nieco szersze znaczenie. Jest to dzień poświęcony starszym ludziom, wspinaczce górskiej, piciu wina chryzantemowego oraz przystrajaniu domów chryzantemami i liśćmi dzięgli. Do tradycji należy organizowanie przy tej okazji konkursów poezji oraz wycieczek w górzyste okolice, gdzie dziko rosną te kwiaty. Wypicie tego dnia sake z płatkami chryzantem ma zagwarantować wieczną młodość. Urokliwą częścią tych uroczystości jest festiwal chryzantemowych lalek, podczas którego gliniane figurki w strojach ze świeżych kwiatów „odgrywają” historyczne sceny. W tym czasie hodowcy prezentują setki nowych odmian chryzantem.

Podobnie wygląda to w Japonii, gdzie Święto Chryzantemy, zwane Kiku no Sekku, obchodzone jest 9 września. Jest jednym z pięciu tradycyjnych świąt sezonowych i ma długą historię sięgającą okresu Heian. Chryzantema jest szczególnie ceniona i czczona podczas tego święta również jako symbol rodziny cesarskiej. W całym kraju odbywają się w tym czasie wystawy i festiwale chryzantem, a ogrody i parki są ozdobione pięknymi kompozycjami kwiatowymi. Pojawiają się również zawody w hodowli najpiękniejszych chryzantem, picie sake z płatkami chryzantemy, kąpiele z chryzantemowymi płatkami, jak również zostawianie na noc wacików na kwiatach, by przeszły ich aromatem.

Ciekawostki na temat chryzantem

Chryzantemy były podziwiane nie tylko za swoje piękno – wykorzystywano je również od stuleci jako lek. Ustawiane były w pobliży domostw żeby odgonić złe moce, a ich pozytywna energia i soczyste kolory niosły radość oczom i potrafiły odciągać uwagę od codziennych kłopotów. Kwiaty chryzantemy nosi się często ze sobą podczas przemierzania niebezpiecznych okolic lub w podróży, aby uspokoić złe duchy i zapewnić sobie życzliwość bogów. Wykorzystuje się je bardzo często w kuchni, bo młode liście są smacznym dodatkiem do zup, a płatki – przyprawą do potraw. Gotowane korzenie są ponoć skutecznym lekiem na uporczywe migreny, a także pomagają szybko wytrzeźwieć, gdy ktoś przesadzi z alkoholem. Natomiast rosa zebrana z chryzantem to święta woda, w której obmycie się zapewnia długowieczność i szczęście. Wystarczy kilka jej kropel do przetarcia twarzy, aby wyczarować sobie pomyślność w miłości.

Stare przysłowie mówi: „Jeśli chcesz żyć długo, zdrowo i w radości – pielęgnuj ogród chryzantemowy”. Nie tylko bowiem piękno tych kwiatów ma działanie dobroczynne wyciszając nasz umysł, ale też cała roślina jest używana jako lekarstwo, przyprawa kuchenna oraz jako ozdoba każdego jesiennego dania. W kuchni japońskiej spotkać można kiełki chryzantemy smażone z dodatkiem czosnku i ostrej papryki, podawane jako przekąski.

I chociaż w wielu krajach Europy chryzantemy kojarzą się z cmentarzami i Świętem Zmarłych, obecnie w Europie, kwiaty te są coraz bardziej popularne. Ich urodą zachwycają się zwłaszcza Holendrzy, którzy uważają, że chryzantema urodą ustępuje jedynie róży. Dodatkowo ma bardzo praktyczne zastosowanie ponieważ liście tych roślin pochłaniają kurz i lotne zanieczyszczenia, takie jak toksyczny formaldehyd, benzen i amoniak. Chryzantemy nazywane są również kwiatami Chrystusa, ponieważ wierzy się, że zakwitły w dniu jego narodzin. Mówi się, że kwiat ten chroni noszącego go przed gniewem bogów. Jeśli posadzisz go w ogrodzie, odpędzisz złe duchy. Niektórzy uważają, że chryzantemy w domu przynoszą pecha. Wynika to z faktu, że w niektórych regionach Europy są one ulubionym elementem ceremonii pogrzebowych. We Włoszech wręczanie chryzantem jest równoznaczne ze słowami: „Chciałbym, żebyś nie żył”.

Uwielbiana przez francuskich impresjonistów, chryzantema wieloletnia była również znakiem elegancji na dworze angielskiej królowej Wiktorii.

Chryzantemy rosnące w Ogrodzie Wiśniowym Reiwa (Reiwa Sakura Teien, 令和桜庭園)

Chrysanthemum ‘Clara Curtis’

‘Clara Curtis’ to bardzo późno kwitnąca odmiana koreańskiej chryzantemy o dużych, jasnoróżowych lub lawendowych „stokrotkach” pokrywających liście. Odmiana ta pochodzi z Walii (1929), a jej twórcą jest Amos Perry. Dobrze rośnie w pełnym słońcu i przeciętnej glebie o umiarkowanej żyzności. Dorasta do około 70 cm wysokości. Tworzy zwarte kępy z wyprostowanymi, mocnymi łodygami, które są wytrzymałe i dobrze utrzymują kwiatostany. Roślina ma elegancki, naturalny pokrój. Kwitnienie trwa od późnego lata aż do jesieni. Kwiaty przyciągają pszczoły i motyle, co czyni ją doskonałą rośliną do wspierania bioróżnorodności w ogrodzie. Preferuje stanowiska chronione przed silnym wiatrem, z umiarkowaną wilgotnością gleby, i jest w pełni mrozoodporna.

Chrysanthemum ‘Cottage Apricot’

Urocza, późno kwitnąca bylina, która wnosi ciepły akcent do ogrodu wraz z końcem lata. Jej delikatne, morelowo-różowe kwiaty tworzą romantyczny, wiejski klimat. Kwitnąca obficie od późnego lata do jesieni, idealnie nadaje się do rozświetlania rabat, ogrodów kwiatowych i sezonowych pojemników, oraz na kwiat cięty do aranżacji wnętrz. Kwitnie od września do października. Dobrze rośnie w pełnym słońcu i w wilgotnej, dobrze przepuszczalnej glebie. Należy ją podlewać obficie w suche dni. Osiąga wysokość około 80 cm. Może być czasem konieczne podparcie łodyg. Chryzantemy te powinny przetrwać na zewnątrz w większości regionów, zwłaszcza jeśli będą chronione grubą warstwą ściółki .

Chrysanthemum ‘Mei-Kyo’

Kompaktowa regularna odmiana o kwiatach w kształcie małych pomponów, ukazujących zachwycający gradient różu, od pierwszego rozwinięcia, do pełnego rozkwitu. Ta odmiana chryzantemy tworzy gęstą, ukwieconą kępę, która ożywia rabaty od późnego lata do końca sezonu. Jest bardzo wytrzymała i łatwa w uprawie na zwykłej glebie, nawet ubogiej i suchej. Podobno nazwa tej odmiany oznacza Chwałę Kioto.

Chrysanthemum ‘Nantyderry Sunshine’

Twórcą tej odmiany jest Glynne Clay z Walii. Królewskie Towarzystwo Ogrodnicze (Royal Horticultural Society) zaliczyło ją do 200 najlepszych roślin ostatnich 200 lat. Tworzy zwarty krzew, całkowicie pokryty jaskrawożółtymi, podwójnymi kwiatami, których kolor nabiera głębi od krawędzi do środka. Kwitnie wcześnie jak na chryzantemę, rozpoczynając już na początku września i trwając w pełnym rozkwicie do końca listopada. Jest to odporna bylina, którą łatwo uprawiać w przeciętnej, lekko wilgotnej glebie, w nasłonecznionym miejscu. Osiąga wysokość ok 50 cm.

Chrysanthemum ‘Rotes Julchen’

To bylina preferująca normalną, przepuszczalną glebę i pełne słońce. Ma ciemnoróżowe pąki i kwiaty pomponowe o radosnym różowym kolorze, które wyselekcjonowane zostały przez Georga Mayera. Bylina ta jest wytrzymała i stabilna, nawet przy wczesnych opadach śniegu. Kwitnie od września do listopada, osiągając maksymalną wysokość 40-50 cm. Tworzy piękne kompozycje z astrami, trawami z rodziny wiechlinowatych, rozchodnikiem i nawłocią. Nadaje się również na kwiat cięty. Warto ją delikatnie okryć na zimę.

Chrysanthemum ‘Rehauge’

Ta wspaniała odmiana posiada ciemnoczerwone kwiaty w kształcie stokrotek, które zakwitają jako ostatnie w ogrodzie. Kwitnie dopiero pod koniec października i, jeśli są ku temu odpowiednie warunki, kończy kwitnienie pod koniec listopada. W ciepłym, osłoniętym miejscu można się nią długo cieszyć. Jest odporną byliną, która łatwo rośnie w przeciętnej glebie. Osiąga wysokość ok 70 cm i jest odporna na mróz.

Chrysanthemum ‘Poesie’

To piękna odmiana, której kremowobiałe, półpełne kwiaty z żółtym środkiem kwitną we wrześniu i październiku. Wysoka odmiana, osiągająca 100cm, która doskonale nadaje się do cięcia. Kwiaty dobrze znoszą lekkie przymrozki, ale później stają się jasnoróżowe. Ta wyprostowana, masywna roślina zachwyca silnym wzrostem, doskonałą zimotrwałością, dobrą stabilnością i obfitym kwitnieniem. 'Poesie’ okazuje się bardzo trwała w wazonie, dzięki czemu idealnie nadaje się do jesiennych bukietów. Ten niezwykle wytrzymały kwiat został odkryty przez Wolfganga Kautza w karpackiej wiosce.

Zapraszamy serdecznie do odpoczynku wśród tych pięknych, jesiennych kwiatów… 🙂

mgr inż. Ewa Kalińska – Opiekunka Reiwa Sakura Teien

Inspiracje: