Ogród Botaniczny Polskiej Akademii Nauk (PAN) od ponad pół wieku chroni rośliny przed wyginięciem. Założony przez prof. dr. hab. Jerzego Puchalskiego bank nasion jest jednym z około 1800 tego typu obiektów na świecie. Gromadzi i zabezpiecza nasiona roślin dziko rosnących, chronionych oraz zagrożonych wymarciem — zasoby, które bez świadomej działalności człowieka mogłyby zostać bezpowrotnie utracone.

Początkowo działalność jednostki koncentrowała się głównie na odmianach uprawnych oraz dzikich formach żyta. Z czasem jednak koncepcja ewoluowała. W obliczu zanikania kolejnych gatunków pojawiła się idea utworzenia odrębnego banku nasion dedykowanego roślinom chronionym i zagrożonym. Dzięki temu do banku zaczęły trafiać okazy z obszarów szczególnie narażonych na degradację.

Centrum Zachowania Różnorodności Biologicznej PAN Ogrodu Botanicznego wdrożyło nowatorskie metody przedłużania żywotności nasion. Zastosowanie ultraniskich temperatur, sięgających nawet –196°C, w połączeniu z odpowiednim przygotowaniem materiału siewnego, umożliwia ich długoterminowe przechowywanie.

Bank nasion Polskiej Akademii Nauk to nie tylko miejsce przechowywania i zabezpieczania zasobów. To również realne działania na rzecz restytucji gatunków w środowisku naturalnym. Dzięki jego działalności na swoje stanowiska powróciły m.in. języczka syberyjska w Dolinie Górnej Pilicy oraz dzwonecznik wonny w Kampinoskim Parku Narodowym.

Narastająca presja utraty naturalnych zasobów przyrody wyznacza kierunek współczesnych działań ochronnych. Jak podkreślają badacze: „[…] Przyroda, odpowiednio chroniona, ma szansę przetrwać i zostać przywrócona do życia”.

Wszystkich, którym bliska jest troska o przyrodę oraz którzy chcieliby dowiedzieć się, jakie gatunki i w jaki sposób przechowywane są w banku nasion, zachęcamy do lektury artykułu Rucińska A., Nowak A.,(2025) Botaniczny Sejf. Academia. Magazyn Polskiej Akademii Nauk, s.80-83

https://journals.pan.pl/Content/137467/80-83_Bank%20nasion_PL.pdf?handler=pdf
DOI: 10.24425/academiaPAN.2025.156828