{"id":978,"date":"2019-04-21T19:43:04","date_gmt":"2019-04-21T17:43:04","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=978"},"modified":"2019-04-23T17:21:31","modified_gmt":"2019-04-23T15:21:31","slug":"pierwiosnek-zapowiada-pierwiosnie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/pierwiosnek-zapowiada-pierwiosnie\/","title":{"rendered":"Pierwiosnek zapowiada pierwio\u015bnie"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-997 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/pierwiosnek-lekarski1-207x300.jpg\" alt=\"\" width=\"207\" height=\"300\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/pierwiosnek-lekarski1-207x300.jpg 207w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/pierwiosnek-lekarski1.jpg 551w\" sizes=\"auto, (max-width: 207px) 100vw, 207px\" \/>W pierwszej po\u0142owie kwietnia rozpoczyna si\u0119 zwykle druga z fenologicznych p\u00f3r roku, pierwio\u015bnie, kt\u00f3rej ro\u015blinnym ambasadorem jest pierwiosnek lekarski (<em>Primula veris<\/em>).&nbsp;Dawniej ro\u015bliny tego gatunku zwane by\u0142y \u201ekluczykami\u201d. Ich zwisaj\u0105ce ciemno\u017c\u00f3\u0142te kwiaty z pomara\u0144czowymi plamkami, wyrastaj\u0105ce na ko\u0144cu \u0142odygi, zebrane w wielokwiatowy baldaszek, otoczone zielonym rozd\u0119tym kielichem, mog\u0105 wyobra\u017ca\u0107 p\u0119k zwisaj\u0105cych u pasa kluczy. Do 2014 roku gatunek obj\u0119ty by\u0142 cz\u0119\u015bciow\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105, poniewa\u017c by\u0142 ro\u015blin\u0105, kt\u00f3r\u0105 zbierano na surowiec zielarski. Obecnie rzadko\u015bci\u0105 jest samodzielne pozyskiwanie i suszenie zi\u00f3\u0142, kt\u00f3re \u0142atwiej kupi\u0107 w wyspecjalizowanych gospodarstwach zielarskich, dlatego ochrona prawna tego gatunku nie jest ju\u017c konieczna. Ro\u015bliny te mo\u017cna spotka\u0107 niemal w ca\u0142ym kraju w \u015bwietlistych lasach, na s\u0142onecznych murawach i suchszych \u0142\u0105kach, w g\u00f3rach po pog\u00f3rze, a rzadziej w reglu dolnym.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Nast\u0119pna rozpoczyna kwitnienie czeremcha zwyczajna (<em>Prunus padus<\/em>). Pod koniec kwietnia te drzewa lub krzewy, w zale\u017cno\u015bci od pokroju, pokrywaj\u0105 si\u0119 bia\u0142ymi kwiatami zebranymi w walcowate grona. W pe\u0142ni kwitnienia ro\u015blina wygl\u0105da jakby ca\u0142a owini\u0119ta by\u0142a w bia\u0142y woal. Czeremch\u0119 zwyczajn\u0105 mo\u017cemy zobaczy\u0107 najcz\u0119\u015bciej w lasach w ni\u017cowej cz\u0119\u015bci kraju, ale najbardziej efektownie wygl\u0105da pojedyncze drzewo obsypane kwiatami, rosn\u0105ce na otwartym terenie. W\u0119druj\u0105c przez las w ko\u0144cu kwietnia i na pocz\u0105tku maja, widzimy seledynowy kobierzec wypuszczaj\u0105cych m\u0142ode li\u015bcie bor\u00f3wek czarnych (<em>Vaccinium myrtillus<\/em>) zwanych w centralnej cz\u0119\u015bci kraju jagodami. W\u015br\u00f3d m\u0142odych li\u015bci o tej porze roku mo\u017cna zobaczy\u0107 kwiaty bor\u00f3wki czarnej, kt\u00f3re s\u0105 wska\u017anikiem pierwio\u015bnia. Kwiaty s\u0105 niepozorne, czerwono-zielone, beczu\u0142kowate, zwieszone na kr\u00f3tkich szypu\u0142kach. Aby je dostrzec, trzeba si\u0119 mocno pochyli\u0107. Je\u017celi nie jeste\u015bmy obserwatorami fitofenologicznymi (fenologicznymi obserwatorami ro\u015blin), to u bor\u00f3wki czarnej zwykle nie interesuj\u0105 nas kwiaty, tylko owoce. To smaczne czarne jagody z niebieskim, woskowym nalotem.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-1000 size-medium alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/fio\u0142ekPolny1-1-300x210.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"210\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/fio\u0142ekPolny1-1-300x210.jpg 300w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/fio\u0142ekPolny1-1-768x539.jpg 768w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/fio\u0142ekPolny1-1-1024x718.jpg 1024w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/fio\u0142ekPolny1-1.jpg 1600w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/>O tej porze roku, czyli w drugiej po\u0142owie kwietnia i na pocz\u0105tku maja, na polach kwitnie fio\u0142ek polny (<em>Viola arvensis<\/em>). Kwiaty ma bia\u0142o-\u017c\u00f3\u0142te, niewielkie i obserwator musi by\u0107 bardzo czujny, \u017ceby wypatrze\u0107 te niepozorne ro\u015bliny w\u015br\u00f3d zaczynaj\u0105cej bujny rozw\u00f3j wiosennej ro\u015blinno\u015bci. W czasie pierwio\u015bnia drzewa rozpoczynaj\u0105 listnienie. Buk pospolity (<em>Fagus sylvatica<\/em>) pokrywa si\u0119 seledynow\u0105 mgie\u0142k\u0105 m\u0142odych jeszcze pomarszczonych i mocno ow\u0142osionych li\u015bci. To pi\u0119kne drzewo o srebrzystej g\u0142adkiej korze ro\u015bnie na przewa\u017caj\u0105cym obszarze Polski, poza p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 kraju. Majestatyczne, strzeliste buczyny mo\u017cemy podziwia\u0107 na ni\u017cu i w ni\u017cszych g\u00f3rach. Krzywulcowe bukowiny za\u015b, wyst\u0119puj\u0105ce np. w wysokich partiach Bieszczad\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c robi\u0105 niesamowite wra\u017cenie. We wschodniej cz\u0119\u015bci Ogrodu, na ko\u0144cu g\u0142\u00f3wnej alei prowadz\u0105cej od bramy le\u015bnej, mo\u017cna obserwowa\u0107 ulistnienie buk\u00f3w na dorodnych ju\u017c drzewach. W tym miejscu ro\u015bnie te\u017c wiele ro\u015blin rodzimej flory, kwitn\u0105cych wiosn\u0105. D\u0105b szypu\u0142kowy (<em>Quercus robur<\/em>), symbolizuj\u0105cy si\u0142\u0119 i pot\u0119g\u0119, na pocz\u0105tku wegetacji rozczula \u017c\u00f3\u0142to-zielonymi male\u0144kimi listkami, tak delikatnymi, \u017ce wydaj\u0105 si\u0119 a\u017c nienaturalne na tym mocarnym drzewie. D\u0119by szypu\u0142kowe wyst\u0119puj\u0105 na terenie ca\u0142ej Polski (w g\u00f3rach do wysoko\u015bci 600 metr\u00f3w nad poziomem morza). Rosn\u0105 te\u017c naturalnie na terenie skarpy doliny Wis\u0142y, czyli w\u0142a\u015bciwie w ca\u0142ym Ogrodzie. Obiektem wybranym do obserwacji jest samotne drzewo o wspaniale ukszta\u0142towanej koronie, rosn\u0105ce naprzeciwko nowego sadu prowadzonego przy podporach w zachodniej cz\u0119\u015bci Ogrodu. Kasztanowiec pospolity (<em>Aesculus hippocastanum<\/em>), kt\u00f3rego pocz\u0105tek listnienia wyznacza pierwio\u015bnie, nie jest gatunkiem rodzimym dla Polski. Pochodzi z P\u00f3\u0142wyspu Ba\u0142ka\u0144skiego, gdzie w stanie naturalnym wyst\u0119puje nielicznie i jest uznany za gatunek nara\u017cony na wygini\u0119cie. W czasie wojen tureckich zosta\u0142 rozprzestrzeniony w ca\u0142ej Europie, a obecnie jest uprawiany r\u00f3wnie\u017c na innych kontynentach. W Polsce ma status gatunku obcego, zadomowionego we florze Polski. M\u0142ode listki wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z p\u0105k\u00f3w jak z\u0142o\u017cone parasolki. Na pocz\u0105tku pokryte s\u0105 brunatnymi w\u0142oskami, a p\u00f3\u017aniej staj\u0105 si\u0119 jaskrawozielone. I tak powoli, w coraz \u015bmielszej zielono\u015bci ko\u0144czy si\u0119 pierwio\u015bnie, a nadchodzi pe\u0142na wiosna z ca\u0142ym przepychem barw i zapach\u00f3w\u2026 <strong><em>&nbsp;<\/em><\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong><em>tekst: Anna Gasek. &nbsp;fot. Anna Gasek, Wies\u0142aw Gawry\u015b.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W pierwszej po\u0142owie kwietnia rozpoczyna si\u0119 zwykle druga z fenologicznych p\u00f3r roku, pierwio\u015bnie, kt\u00f3rej ro\u015blinnym ambasadorem jest pierwiosnek lekarski (Primula veris).&nbsp;Dawniej ro\u015bliny tego gatunku zwane by\u0142y \u201ekluczykami\u201d. Ich zwisaj\u0105ce ciemno\u017c\u00f3\u0142te kwiaty z pomara\u0144czowymi plamkami, wyrastaj\u0105ce na ko\u0144cu \u0142odygi, zebrane w wielokwiatowy baldaszek, otoczone zielonym rozd\u0119tym kielichem, mog\u0105 wyobra\u017ca\u0107 p\u0119k zwisaj\u0105cych u pasa kluczy. Do 2014&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1008,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[1,26],"tags":[60,59,62,39,61,63,57,58],"class_list":["post-978","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rozne","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-borowka-czarna","tag-czeremcha-zwyczajna","tag-dab-szypulkowy","tag-fenologiczne-pory-roku","tag-fiolek-polny","tag-kasztanowiec","tag-pierwiosnek","tag-pierwiosnie"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":60,"label":"Bor\u00f3wka czarna"},{"value":59,"label":"Czeremcha zwyczajna"},{"value":62,"label":"D\u0105b szypu\u0142kowy"},{"value":39,"label":"Fenologiczne pory roku"},{"value":61,"label":"Fio\u0142ek polny"},{"value":63,"label":"Kasztanowiec"},{"value":57,"label":"Pierwiosnek"},{"value":58,"label":"Pierwio\u015bnie"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/04\/PierwiosnekWyniosly_002-1-1024x342.jpg",1024,342,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":45,"filter":"raw","cat_ID":1,"category_count":45,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":60,"name":"Bor\u00f3wka czarna","slug":"borowka-czarna","term_group":0,"term_taxonomy_id":60,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":59,"name":"Czeremcha zwyczajna","slug":"czeremcha-zwyczajna","term_group":0,"term_taxonomy_id":59,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":62,"name":"D\u0105b szypu\u0142kowy","slug":"dab-szypulkowy","term_group":0,"term_taxonomy_id":62,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":39,"name":"Fenologiczne pory roku","slug":"fenologiczne-pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":39,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":7,"filter":"raw"},{"term_id":61,"name":"Fio\u0142ek polny","slug":"fiolek-polny","term_group":0,"term_taxonomy_id":61,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":63,"name":"Kasztanowiec","slug":"kasztanowiec","term_group":0,"term_taxonomy_id":63,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":57,"name":"Pierwiosnek","slug":"pierwiosnek","term_group":0,"term_taxonomy_id":57,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":58,"name":"Pierwio\u015bnie","slug":"pierwiosnie","term_group":0,"term_taxonomy_id":58,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/978","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=978"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/978\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1008"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=978"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=978"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=978"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}