![\"\"](\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/IMG_4258-1.jpg\")
<\/a>W naturze pierwsze oznaki budzenia si\u0119 ro\u015blin po zimowym spoczynku zale\u017c\u0105 od wielu czynnik\u00f3w, a szczeg\u00f3lnie od temperatury powietrza, temperatury gleby, nas\u0142onecznienia oraz poziomu wilgotno\u015bci. Zmienno\u015b\u0107 tych parametr\u00f3w w r\u00f3\u017cnych latach powoduje, \u017ce ro\u015bliny mog\u0105 zaczyna\u0107 wegetacj\u0119 w r\u00f3\u017cnym czasie. Przy czym r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy zachodem i p\u00f3\u0142nocnym wschodem naszego kraju cz\u0119sto mo\u017ce dochodzi\u0107 nawet do 20-30 dni. Badaniem zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy czynnikami klimatycznymi a zjawiskami zachodz\u0105cymi w przyrodzie bada nauka zwana fenologi\u0105. Okre\u015blono osiem fenologicznych p\u00f3r roku<\/strong>, z kt\u00f3rych pierwsz\u0105 nie jest wiosna, tylko przedwio\u015bnie, nast\u0119pnie pierwio\u015bnie i dopiero potem pe\u0142na wiosna. Pora letnia dzieli si\u0119 na wczesne lato i lato, a po nim nast\u0119puj\u0105 wczesna jesie\u0144, jesie\u0144 w\u0142a\u015bciwa i p\u00f3\u017ana jesie\u0144. Gdy ju\u017c nie mo\u017cemy nic napisa\u0107 w obserwacjach fitofenologicznych, czyli fenologicznym monitoringu ro\u015blin, to znaczy, \u017ce przysz\u0142a zima. Poszczeg\u00f3lne okresy fenologiczne okre\u015bla si\u0119 w oparciu o obserwacje wybranych i charakterystycznych gatunk\u00f3w, wyszczeg\u00f3lnionych w literaturze, przy czym s\u0105 to gatunki wyst\u0119puj\u0105ce na terenie ca\u0142ego kraju, gdy\u017c chodzi o por\u00f3wnanie ich rozwoju w r\u00f3\u017cnych warunkach mikroklimatycznych. Prowadz\u0105c obserwacje fenologiczne na okre\u015blonym terenie, staramy si\u0119 w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci ka\u017cdego roku obserwowa\u0107 te same egzemplarze, a je\u015bli nie jest to mo\u017cliwe, to obserwujemy te, kt\u00f3re rosn\u0105 jak najbli\u017cej egzemplarza wybranego.<\/p>\n<\/a>Pierwszym okresem fenologicznym, na kt\u00f3ry z niecierpliwo\u015bci\u0105 czekamy i witamy z rado\u015bci\u0105 jest przedwio\u015bnie, czyli zaranie wiosny. <\/strong>Zwiastunem tego okresu jest pylenie leszczyny pospolitej (Corylus avellana<\/em>) \u2013 rozpowszechnionego le\u015bnego krzewu. Moment ten trudno jest zauwa\u017cy\u0107, bo zebrane w zwisaj\u0105cy kwiatostan, rozwini\u0119te i rozsiewaj\u0105ce py\u0142ek leszczynowe kwiaty m\u0119skie nie rzucaj\u0105 si\u0119 w oczy, no chyba \u017ce kto\u015b ma uczulenie na py\u0142ki ro\u015blin, wtedy wie, \u017ce gdy w po\u0142owie lutego zaczyna kicha\u0107 i p\u0142aka\u0107, to znaczy, \u017ce prawdopodobnie pyli leszczyna. W Ogrodzie pierwsze pylenie leszczyny odnotowywano od po\u0142owy lutego np. w 2016 roku, do ko\u0144ca marca np. w 2006 roku. Rozbie\u017cno\u015b\u0107 w obserwacji tego gatunku jest tak znaczna, poniewa\u017c w naszym klimacie r\u00f3\u017cnice w zjawiskach zachodz\u0105cych w pocz\u0105tkowej fazie przedwio\u015bnia s\u0105 bardzo du\u017ce.<\/p>\n<\/a>Nast\u0119pnym gatunkiem, kt\u00f3ry okre\u015bla przedwio\u015bnie, jest wawrzynek wilcze\u0142yko (Daphne mezereum<\/em>). Ten niewielki le\u015bny krzew niecz\u0119sto mo\u017cna spotka\u0107 w naturze, ale jako ro\u015blina tak wcze\u015bnie zakwitaj\u0105ca pojawia si\u0119 w uprawie w ogrodach. W sprzyjaj\u0105cych warunkach wawrzynek mo\u017ce zakwitn\u0105\u0107 ju\u017c na pocz\u0105tku stycznia, jego ukszta\u0142towane latem p\u0105ki tylko czekaj\u0105 na kilka dni z dodatnimi temperaturami. Zazwyczaj to bardzo wczesne kwitnienie jest ma\u0142o obfite, tak jakby ro\u015blina \u201eprzeczuwa\u0142a\u201d, \u017ce nie nale\u017cy ufa\u0107 styczniowym ociepleniom. W 2018 wawrzynek wilcze\u0142yko w Ogrodzie zakwit\u0142 trzy razy, po raz pierwszy kwiaty pokaza\u0142y si\u0119 15 stycznia, g\u0142\u00f3wne kwitnienie zanotowano 16 marca, a jeszcze 10 listopada niekt\u00f3re krzewy zakwit\u0142y, bo mia\u0142y wra\u017cenie, \u017ce to ju\u017c wiosna.<\/p>\n<\/a>Na przedwio\u015bniu zaczynaj\u0105 kwitn\u0105\u0107 te\u017c \u015bnie\u017cyczki przebi\u015bniegi (Galanthus nivalis<\/em>). Ich zwieszone bia\u0142e kwiaty pojawiaj\u0105 si\u0119 w marcu. Nieraz zdarza\u0142o si\u0119 w Ogrodzie, \u017ce kwitn\u0105ce przebi\u015bniegi zasypywa\u0142 nocny \u015bnieg, ale po\u0142udniowe s\u0142o\u0144ce roztapia\u0142o jego wierzchni\u0105 warstw\u0119 i kwiaty wy\u0142ania\u0142y si\u0119 spod bia\u0142ego puchu nieuszkodzone. Ro\u015bliny kwitn\u0105ce tak wcze\u015bnie musia\u0142y wytworzy\u0107 wiele system\u00f3w zabezpieczaj\u0105cych przed uszkodzeniem tak wa\u017cnych przecie\u017c dla nich organ\u00f3w rozmna\u017cania, jakimi s\u0105 kwiaty. Mi\u0119dzy innymi jest to mo\u017cliwo\u015b\u0107 zamykania kwiat\u00f3w w niesprzyjaj\u0105cych warunkach nawet na kilka dni i utrzymywanie w p\u0105ku wy\u017cszej temperatury ni\u017c na zewn\u0105trz.<\/p>\n<\/a>Podbia\u0142 pospolity (Tussilago farfara<\/em>) to gatunek do\u015b\u0107 niepozorny w czasie bujnej wegetacji, ale na przedwio\u015bniu, gdy jego s\u0142onecznie \u017c\u00f3\u0142te kwiaty przebijaj\u0105 si\u0119 przez br\u0105zow\u0105 i zgniecion\u0105 po zimie dar\u0144, widoczne s\u0105 z daleka. W Ogrodzie podbia\u0142 zakwita najcz\u0119\u015bciej w marcu, ale w 2018 roku zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce zakwit\u0142 dopiero na pocz\u0105tku kwietnia.<\/p>\n<\/a>Przylaszczki pospolitej (Hepatica nobilis<\/em>) nie trzeba przedstawia\u0107. Jej fioletowe kwiaty, zebrane w male\u0144kie bukieciki, zdobi\u0105 zimowy jeszcze las i ogrody pierwszym delikatnym kolorem. Przylaszczka pospolita by\u0142a do 2014 roku gatunkiem obj\u0119tym ochron\u0105 prawn\u0105. Teraz, ze wzgl\u0119du na du\u017ce bogactwo odmian uprawnych, ro\u015bliny nie s\u0105 ju\u017c nara\u017cone na presj\u0119 cz\u0142owieka, a gatunek zosta\u0142 wyj\u0119ty spod ochrony prawnej.<\/p>\n