{"id":598,"date":"2019-02-20T13:20:17","date_gmt":"2019-02-20T12:20:17","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=598"},"modified":"2019-03-24T07:48:26","modified_gmt":"2019-03-24T06:48:26","slug":"krokus-symbol-przedwiosnia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/krokus-symbol-przedwiosnia\/","title":{"rendered":"Krokus – symbol przedwio\u015bnia"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Krokusy w naturze ogl\u0105da\u0142am b\u0119d\u0105c jeszcze na studiach. Dolina Chocho\u0142owska, pochmurny dzie\u0144, popaduj\u0105cy \u015bnieg z deszczem i tylko \u00a0spod \u015bniegu widoczne skulone kwiaty, efektu \u017cadnego. To by\u0142o chyba moje pierwsze spotkanie z tymi pi\u0119knymi ro\u015blinami. Przesz\u0142o 30 lat p\u00f3\u017aniej, pod koniec kwietnia, ponownie zawita\u0142am w tamte rejony Tatr. O\u015bnie\u017cone, sk\u0105pane w s\u0142o\u0144cu szczyty Tatr Zachodnich wita\u0142y u podn\u00f3\u017ca prawdziw\u0105 wiosn\u0105. Fioletowe kwiaty z pomara\u0144czowymi pr\u0119cikami by\u0142y czarodziejami u\u015bmiech\u00f3w na twarzach turyst\u00f3w. Na ma\u0142ych, przylegaj\u0105cych do drogi, prze\u015bwietlonych, \u015br\u00f3dle\u015bnych polankach widoczne by\u0142y pojedyncze egzemplarze. Aby m\u00f3c delektowa\u0107 si\u0119 widokiem jedynym w swoim rodzaju, trzeba dotrze\u0107 do schroniska w Dolinie Chocho\u0142owskiej. W ciszy niczym niezak\u0142\u00f3conej ogl\u0105da\u0142am i podziwia\u0142am setki tysi\u0119cy fioletowych kwiateczk\u00f3w, swoj\u0105 delikatno\u015bci\u0105, pi\u0119knem i moc\u0105\u00a0 zachwytu zapiera\u0142y m\u00f3j oddech w piersiach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Prac\u0119 w Ogrodzie Botanicznym rozpocz\u0119\u0142am w latach 80. XX w., 10 lat p\u00f3\u017aniej powsta\u0142 projekt i zgromadzono finanse na pokazanie ro\u015blin g\u00f3rskich w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny. W Kolekcji flory Polski powsta\u0142a ekspozycja \u2013 Kolekcja ro\u015blin g\u00f3rskich prezentuj\u0105ca ro\u015bliny pasma Karpat ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem ro\u015blinno\u015bci Tatr, Pienin i Bieszczad\u00f3w. Pokazuj\u0105c w Ogrodzie flor\u0119\u00a0 tatrza\u0144sk\u0105 nie mo\u017cna by\u0142o zapomnie\u0107 o krokusach. Maj\u0105c stosowne pozwolenia na zbi\u00f3r ro\u015blin ze stanowisk naturalnych przyst\u0105pi\u0142y\u015bmy do gromadzenia ro\u015blin. Pierwsze ro\u015bliny, dos\u0142ownie by\u0142o to kilka m\u0142odocianych osobnik\u00f3w, sprowadzi\u0142y\u015bmy w drugiej po\u0142owie lat 90. z polan \u015br\u00f3dle\u015bnych u podn\u00f3\u017ca Pasma Guba\u0142owskiego. Przez wiele lat ros\u0142y w naszych inspektach, gdzie zacz\u0119\u0142y kwitn\u0105\u0107 i zawi\u0105zywa\u0107 nasiona. Przy udziale mr\u00f3wek, kt\u00f3re roznosi\u0142y nasiona, siewki zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach.<\/p>\n

W 2006 roku z Tatrza\u0144skiej Stacji Terenowej na Anta\u0142\u00f3wce sprowadzi\u0142y\u015bmy do Kolekcji nasiona krokus\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142y wysiane w skrzynki i na kilka lat ustawione w inspektach. W 2010 roku blisko 600 siewek wysadzi\u0142y\u015bmy na miejsce docelowe w naszych \u201eg\u00f3rach\u201d, u podn\u00f3\u017ca jednego ze wzniesie\u0144 od strony p\u00f3\u0142nocnej, w trawniku, w bliskim s\u0105siedztwie uj\u0119cia wody. Dla nas to miejsce by\u0142o wprost idealne do uprawy tego gatunku, jednak okaza\u0142o si\u0119 co innego. Mo\u017ce warunki \u015bwietlne by\u0142y i odpowiednie, ale pod\u0142o\u017ce i ilo\u015b\u0107 opad\u00f3w znacznie odbiega\u0142a od tych naturalnych, a mo\u017ce to brak owiec i ich dobroczynnego nawozu\u2026 Do tej pory nie jeste\u015bmy w stanie jednoznacznie stwierdzi\u0107, co by\u0142o przyczyn\u0105 drastycznego spadku liczby okaz\u00f3w kwitn\u0105cych, ze 150 w 2013 roku do 65 w 2018 roku. W poprzednim roku, aby wzmocni\u0107 nasze ro\u015bliny, po raz pierwszy w cz\u0119\u015bci ekspozycyjnej i w inspektach zastosowa\u0142y\u015bmy nawo\u017cenie organiczne obornikiem owczym granulowanym. Mamy nadziej\u0119, \u017ce dzi\u0119ki temu nasz \u0142an krokus\u00f3w zwi\u0119kszy swoj\u0105 liczebno\u015b\u0107. W warunkach centralnej Polski, w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie, na podstawie wieloletnich naszych obserwacji kwitnienia ro\u015blin, krokus spiski zakwita mi\u0119dzy 7 marca a 12 kwietnia. Historia krokusa spiskiego z 2019 roku jest jeszcze nieznana. Wypatrywanie pierwszych p\u0105k\u00f3w,\u00a0liczenie kwiat\u00f3w i ta jeszcze niezaspokojona ciekawo\u015b\u0107, ile ich b\u0119dzie, to wszystko przed nami.<\/p>\n

\"Krokus<\/a>Krokus<\/strong> (szafran) spiski<\/strong> \u2013 Crocus scepusiensis <\/em>(Rehmann & Wo\u0142.) Borb\u00e1s, \u00a0synonimy regionalne to ,,kieluchy\u201d, ,,fija\u0142ki\u201d albo ,,tulipanki\u201d nale\u017cy do rodziny Kosa\u0107cowatych (Iridaceae<\/em>). Najbardziej znany z Tatr, ro\u015bnie r\u00f3wnie\u017c na Babiej G\u00f3rze, w okolicach Beskidu Zachodniego, w Sudetach, na ni\u017cu w Kotlinie Sandomierskiej i w okolicach Krakowa. Spotykamy go masowo na \u0142\u0105kach ko\u015bnych w reglu dolnym, na polanach g\u00f3rskich i sporadycznie w pi\u0119trze kos\u00f3wki, g\u0142\u00f3wnie na wapieniu i fliszu, niekiedy te\u017c na granicie.<\/p>\n

,,\u2026i krokusy\u2026 krokusy \u2013 ten u\u015bmiech Tatr wyczarowany spod \u015bniegu promieniami s\u0142onecznymi. Ca\u0142e \u0142any, ca\u0142e polany ja\u015bniej\u0105 falami liliowego kwiecia! Nie masz nigdzie podobnie subtelnej barwy mieni\u0105cej si\u0119 i przejrzystej, podobnie doskona\u0142ego kszta\u0142tu wiotkiego i nieskazitelnego w linii. To krokusy \u2013 czar, wdzi\u0119k i urok przedwio\u015bnia!\u2026 i nie chce si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce to kwiaty prawdziwe \u00a0\u2013 a nie jaki\u015b sen o kwiatach<\/em>\u2026 i nade wszystko jednak marz\u0119 o tym, aby ci, kt\u00f3rzy z ksi\u0105\u017cki tej poznaj\u0105 \u017cycie ro\u015blin tatrza\u0144skich, zetkn\u0105wszy si\u0119 z nimi potem w terenie obdarzyli je sercem, pokochali jak kogo\u015b znajomego i bliskiego, a wtedy spokojna b\u0119d\u0119 o przysz\u0142y los tych uroczych mieszka\u0144c\u00f3w Tatr, bo\u0107 przecie\u017c nie niszczy si\u0119 czego\u015b, co si\u0119 kocha<\/em>\u2026\u201d \u2013 tak pisa\u0142a o przyrodzie tatrza\u0144skiej Zofia Radwa\u0144ska-Paryska w ksi\u0105\u017cce pod tytu\u0142em ,,Zielony \u015bwiat Tatr\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>Krokus to ro\u015blina wieloletnia, odnawia si\u0119 co roku z podziemnej bulwki. Pojedynczy p\u0119d kwiatowy wyrasta przed li\u015b\u0107mi. Okwiat o zabarwieniu jasnofioletowym, czasami z ciemniejszymi nabieg\u0142o\u015bciami na ko\u0144cach p\u0142atk\u00f3w, rzadko bia\u0142y, nie jest zr\u00f3\u017cnicowany na kielich i koron\u0119. Przedpr\u0105tny kwiat zapylany jest przez trzmiele, pszczo\u0142y, motyle i \u0107my d\u0142ugotr\u0105bkowe. \u00a0Li\u015bcie rozwijaj\u0105 si\u0119, gdy \u00a0kwiaty ko\u0144cz\u0105 kwitnienie. S\u0105 w\u0105skie z wierzchu, l\u015bni\u0105ce, ciemnozielone z bia\u0142ym pr\u0105\u017ckiem biegn\u0105cym przez \u015brodek. Pe\u0142ni\u0119 wzrostu osi\u0105gaj\u0105, gdy kwiaty s\u0105 ju\u017c zwi\u0119dni\u0119te, zaczynaj\u0105 zasycha\u0107 wraz z dojrzewaniem nasion pod koniec czerwca. Dojrzewaj\u0105ce owoce \u00a0wysuwaj\u0105 si\u0119 z gleby na coraz d\u0142u\u017cszej szypu\u0142ce. Na jej szczycie znajduje si\u0119 pod\u0142ugowata, tr\u00f3jkomorowa torebka z nasionami, kt\u00f3ra po dojrzeniu p\u0119ka na trzy cz\u0119\u015bci. Barwy \u017c\u00f3\u0142tej, okr\u0105g\u0142awe nasionka rozsiewane s\u0105 przez mr\u00f3wki dzi\u0119ki ,,cia\u0142kom mr\u00f3wczym\u201d. Kie\u0142kuj\u0105 po rocznym spoczynku w gruncie, wypuszczaj\u0105 jeden lub dwa w\u0142osowate listeczki. Jesieni\u0105 ro\u015blinka wykszta\u0142ca male\u0144k\u0105 bulweczk\u0119, kt\u00f3ra dzi\u0119ki kurczliwym korzonkom zostaje wci\u0105gni\u0119ta g\u0142\u0119biej w ziemi\u0119. Pierwszy kwiat wydaj\u0105 m\u0142ode ro\u015bliny po 4-5 latach wzrostu. P\u0105ki kwiatowe krokus\u00f3w wykszta\u0142caj\u0105 si\u0119 ju\u017c na jesieni i czekaj\u0105 na ciep\u0142e s\u0142oneczne dni, aby m\u00f3c si\u0119 rozwin\u0105\u0107, masowo pojawi\u0107 i wszystkich oczarowa\u0107 i zachwyci\u0107. Jest gatunkiem obj\u0119tym \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 na terenie ca\u0142ej Polski,\u00a0subendemitem Karpat Zachodnich.<\/p>\n

S\u0142owniczek:\u00a0 <\/strong><\/p>\n

cia\u0142ka\u00a0 mr\u00f3wcze<\/strong> \u2013 wyrostki na nasionach niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w ro\u015blin, bogate w cukry, t\u0142uszcze i witaminy, tym samym\u00a0 stanowi\u0105ce pe\u0142nowarto\u015bciowy pokarm dla mr\u00f3wek, kt\u00f3re przy okazji przyczyniaj\u0105 si\u0119 do rozsiewania nasion. Zwane inaczej elajosomami wyst\u0119puj\u0105 u co najmniej 11 tysi\u0119cy gatunk\u00f3w ro\u015blin nale\u017c\u0105cych do 334 rodzaj\u00f3w z 77 rodzin\u00a0ro\u015blin okrytonasiennych. We florze Europy \u015arodkowej elajosomy wykszta\u0142caj\u0105 si\u0119 m.in. u nast\u0119puj\u0105cych rodzaj\u00f3w: ciemiernika, fio\u0142k\u00f3w, glistnika, jasnoty, kokoryczy, kopytnika, krzy\u017cownicy, miodunki, przylaszczki, psze\u0144ca, zimowita, przetacznika, mo\u017cylinka.<\/p>\n

subendemit ro\u015blinny<\/strong> \u2013 gatunek, kt\u00f3ry wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w okre\u015blonej strefie geograficznej lub miejscu, swym zasi\u0119giem nieco przekracza ten teren, w mniejszej liczbie osobnik\u00f3w lub na niewielkiej liczbie stanowisk mo\u017cna go spotka\u0107 w bliskich okolicach swojego g\u0142\u00f3wnego obszaru wyst\u0119powania.<\/p>\n

 <\/p>\n

tekst: Jolanta Podlasiak<\/em>
\nfoto: Jaros\u0142aw Deluga-G\u00f3ra<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krokusy w naturze ogl\u0105da\u0142am b\u0119d\u0105c jeszcze na studiach. Dolina Chocho\u0142owska, pochmurny dzie\u0144, popaduj\u0105cy \u015bnieg z deszczem i tylko \u00a0spod \u015bniegu widoczne skulone kwiaty, efektu \u017cadnego. To by\u0142o chyba moje pierwsze spotkanie z tymi pi\u0119knymi ro\u015blinami. Przesz\u0142o 30 lat p\u00f3\u017aniej, pod koniec kwietnia, ponownie zawita\u0142am w tamte rejony Tatr. O\u015bnie\u017cone, sk\u0105pane w s\u0142o\u0144cu szczyty Tatr Zachodnich…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":610,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[34],"tags":[21,20],"class_list":["post-598","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-naszym-ogrodzie","tag-krokusy","tag-wiosna"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"}],"post_tag":[{"value":21,"label":"Krokusy"},{"value":20,"label":"Wiosna"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/Header_1foto-1024x275.jpg",1024,275,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":21,"name":"Krokusy","slug":"krokusy","term_group":0,"term_taxonomy_id":21,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":20,"name":"Wiosna","slug":"wiosna","term_group":0,"term_taxonomy_id":20,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/598","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=598"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/598\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/610"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=598"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=598"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=598"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}