{"id":5776,"date":"2026-01-12T15:36:31","date_gmt":"2026-01-12T14:36:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/?p=5776"},"modified":"2026-01-12T15:38:27","modified_gmt":"2026-01-12T14:38:27","slug":"historia-sosny-gorskiej-w-kolekcji-flory-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/historia-sosny-gorskiej-w-kolekcji-flory-polski\/","title":{"rendered":"Historia sosny g\u00f3rskiej w kolekcji flory Polski"},"content":{"rendered":"
Historia sosny g\u00f3rskiej w kolekcji flory Polski.<\/h5>\n

W zimowe miesi\u0105ce uwag\u0119 najbardziej przykuwaj\u0105 zimozielone drzewa i krzewy, wiele z nich to ro\u015bliny iglaste, kt\u00f3rych li\u015bcie s\u0105 w postaci igie\u0142 (li\u015bcie iglaste). W Polsce wyst\u0119puje kilka gatunk\u00f3w takich ro\u015blin, jednym z nich jest sosna g\u00f3rska (Pinus mugo<\/em>) zwana kosodrzewin\u0105, sosn\u0105 kos\u0105 lub kos\u00f3wk\u0105. Og\u00f3lny zasi\u0119g gatunku obejmuje pasma g\u00f3rskie Europy \u015arodkowej i Po\u0142udniowej, od centralnych Alp do Karpat i na po\u0142udniowy wsch\u00f3d przez kraje by\u0142ej Jugos\u0142awii i Rumuni\u0119 do g\u00f3r Ri\u0142a i Piryn w Bu\u0142garii. W Polsce ro\u015bnie w pasmach Tatr, Karkonoszy, Babiej G\u00f3ry i Pilska, tworzy tam pi\u0119tro ro\u015blinne powy\u017cej g\u00f3rnej granicy lasu. Zwarte po\u0142acie krzew\u00f3w kosodrzewiny o gi\u0119tkich, \u0142ukowato wygi\u0119tych, zakorzeniaj\u0105cych si\u0119 p\u0119dach znacznie powstrzymuj\u0105 lawiny \u015bnie\u017cne i kamienne oraz utrwalaj\u0105 lu\u017ane piargi. Na naturalnych stanowiskach sosna g\u00f3rska jest d\u0142ugowieczna, mo\u017ce \u017cy\u0107 do 300 lat, ale potrzebuje du\u017co \u015bwiat\u0142a oraz znacznej wilgotno\u015bci pod\u0142o\u017ca i powietrza. W latach 1957\u20132014 gatunek by\u0142 obj\u0119ty w Polsce ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105. Od 2014 roku podlega ochronie cz\u0119\u015bciowej. Dawniej kosodrzewina by\u0142a masowo wypalana i wycinana, aby przygotowa\u0107 tereny pod wypas. Obecnie gatunek nie jest zagro\u017cony. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 jej stanowisk w Polsce jest chroniona w g\u00f3rskich parkach narodowych.<\/p>\n

\"\"
1. P\u0142aty sosny g\u00f3rskiej w Tatrach<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
2. Sosna g\u00f3rska w Karkonoszach<\/figcaption><\/figure>\n

W 1979 roku do PAN Ogrodu Botanicznego w Powsinie zosta\u0142o sprowadzonych oko\u0142o 3000 ro\u015blin ze szk\u00f3\u0142ek Tatrza\u0144skiego Parku Narodowego. Posadzenie sosny g\u00f3rskiej w Ogrodzie, w tak znacznej liczbie egzemplarzy, mia\u0142o na celu badanie zachowania ro\u015blin g\u00f3rskich na ni\u017cu i ich mo\u017cliwo\u015bci adaptacyjnych oraz zauwa\u017cenie r\u00f3\u017cnic morfologicznych w\u015br\u00f3d osobnik\u00f3w rosn\u0105cych w takich samych warunkach. Ro\u015bliny posadzono w pasach, obecnie okalaj\u0105cych kolekcj\u0119 ro\u015blin g\u00f3rskich od zachodu i po\u0142udnia. Po kilkunastu latach okaza\u0142o si\u0119, \u017ce r\u00f3\u017cnice morfologiczne s\u0105 w niekt\u00f3rych przypadkach bardzo znacz\u0105ce, zaznacza\u0142a si\u0119 zmienno\u015b\u0107 w d\u0142ugo\u015bci i wybarwieniu igie\u0142, a tak\u017ce w szybko\u015bci wzrostu, gdy jedne okazy ro\u015blinne wyrasta\u0142y na 2 metry wzwy\u017c, to inne mia\u0142y zaledwie 50 cm wysoko\u015bci. Warunki w jakich naturalnie ro\u015bnie kosodrzewina ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od tych na Mazowszu, gdzie zosta\u0142a eksperymentalnie posadzona. W klimacie g\u00f3rskim do kt\u00f3rego si\u0119 przystosowa\u0142a, lata s\u0105 kr\u00f3tkie z du\u017cymi opadami deszczu, zimy s\u0105 d\u0142ugie i \u015bnie\u017cne. Gi\u0119tkie i wygi\u0119te ga\u0142\u0119zie nie \u0142ami\u0105 si\u0119 nawet gdy le\u017c\u0105 na nich masy zbitego \u015bniegu, co jest idealnym przystosowaniem w tak trudnych warunkach. Na nizinach, szczeg\u00f3lnie w okolicy wielkiego o\u015brodka miejskiego jakim jest Warszawa, szczeg\u00f3lnie w ostatnich latach miesi\u0105ce letnie s\u0105 bardzo suche, a zimy prawie bez\u015bnie\u017cne z du\u017cymi wahaniami temperatur. Po oko\u0142o 40 latach uprawy sosny g\u00f3rskiej na ni\u017cu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pokr\u00f3j wielu ro\u015blin ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cni si\u0119 od tego kt\u00f3ry obserwujemy w g\u00f3rach, ro\u015bliny wytworzy\u0142y pionowe sztywne pnie i bardziej przypomina\u0142y drzewa.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"
4. Sosna g\u00f3rska w PAN OB w 1985 roku             <\/span><\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
5. Sosna g\u00f3rska w PAN OB w 2004 roku<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
6. Wyselekcjonowane osobniki sosny g\u00f3rskiej o powolnym wzro\u015bcie (2005)<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
7. Sosna g\u00f3rska w 2020 roku<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
8. Sosna g\u00f3rska o pokroju drzewiastym<\/figcaption><\/figure>\n

Od co najmniej 10 lat warunki atmosferyczne mia\u0142y te\u017c du\u017cy wp\u0142yw na kondycj\u0119 rosn\u0105cej w Ogrodzie kosodrzewiny, ro\u015bliny by\u0142y os\u0142abione, zasycha\u0142y, cz\u0119\u015bciej pojawia\u0142y si\u0119 choroby i szkodniki. Od 2015 roku zacz\u0119to usuwa\u0107 chore i martwe ro\u015bliny, ale proces regresji post\u0119powa\u0142. W 2023 roku podj\u0119to decyzj\u0119 o systematycznym i kompleksowym usuwaniu krzew\u00f3w i zast\u0105pieniu ich odmianami wolno rosn\u0105cymi i bardziej przystosowanymi do warunk\u00f3w ogrodowych. Wycink\u0119 starych ro\u015blin rozpocz\u0119to od pasa ci\u0105gn\u0105cego si\u0119 po zachodniej stronie kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich.<\/p>\n

\"\"
9. W 2023 roku rozpocz\u0119to wycinanie kosodrzewiny<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
010. Po wyci\u0119ciu ga\u0142\u0119zi wyci\u0105gano karpy<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
11. W kwietniu 2023 roku pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 kosodrzewiny zosta\u0142a usuni\u0119ta<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
12. W czerwcu 2024 roku posadzono cztery odmiany sosny g\u00f3rskiej<\/figcaption><\/figure>\n

W 2024 roku po likwidacji pierwszej partii starych krzew\u00f3w posadzono cztery odmiany sosny g\u00f3rskiej, \u201eMops\u201d, \u201eMini Mops\u201d, \u201eVarella\u201d i \u201eGnom\u201d.<\/p>\n

\u201eMops\u201d jest odmian\u0105 kosodrzewiny o bardzo zwartym, regularnym, kulistym pokroju i ro\u015bnie stosunkowo powoli. Roczne przyrosty nie przekraczaj\u0105 6 cm. Po 10 latach osi\u0105ga \u015brednic\u0119 0,7 m, a po wielu latach dorasta do 1,5-2 m wysoko\u015bci i staje si\u0119 krzewem mniej regularnym i rzadziej uga\u0142\u0119zionym. Ig\u0142y podw\u00f3jne, g\u0119ste, d\u0142ugo\u015bci 2-4 cm, ciemnozielone, u\u0142o\u017cone s\u0105 na ga\u0142\u0119ziach promieni\u015bcie.<\/p>\n

Odmiana \u201eMini Mops\u201d jest kar\u0142owat\u0105 kosodrzewin\u0105 o kr\u00f3tkich przyrostach i kulistym kszta\u0142cie, jest jedn\u0105 z wielu mutacji odmiany Pinus mugo<\/em> \u201eMops\u201d, powsta\u0142a w Niemczech w postaci czarciej miot\u0142y (rodzaj zniekszta\u0142ce\u0144 objawiaj\u0105cy si\u0119 powstaniem wyro\u015bla, b\u0119d\u0105cego g\u0119stym skupieniem silnie rozga\u0142\u0119zionych, zdeformowanych p\u0119d\u00f3w). Pokr\u00f3j ro\u015bliny jest bardzo g\u0119sty, a wzrost powolny, roczne przyrosty osi\u0105gaj\u0105 nie wi\u0119cej ni\u017c 3 cm. 10 letnie egzemplarze dorastaj\u0105 do 0,3 m wysoko\u015bci i szeroko\u015bci. Ig\u0142y s\u0105 kr\u00f3tkie, ciemnozielone, g\u0119sto osadzone.<\/p>\n

\u201eVarella\u201d to wolno rosn\u0105ca odmiana kosodrzewiny o kulistym kszta\u0142cie i stosunkowo d\u0142ugich ig\u0142ach. Pokr\u00f3j g\u0119sty, regularny, a wzrost stosunkowo powolny, roczne przyrosty osi\u0105gaj\u0105 do 10 cm. Dziesi\u0119cioletnie ro\u015bliny dorastaj\u0105 do 0,7 m \u015brednicy. Najstarsze ro\u015bliny mierz\u0105 oko\u0142o 1,5 m wysoko\u015bci i 1,2 m szeroko\u015bci. Ig\u0142y s\u0105 ciemnozielone, lekko pofalowane, 8-10 cm d\u0142ugo\u015bci, zebrane po dwie. Latem na p\u0119dach powstaj\u0105 dekoracyjne drugie przyrosty w kszta\u0142cie p\u0119dzelk\u00f3w, z\u0142o\u017cone ze znacznie kr\u00f3tszych igie\u0142.<\/p>\n

Odmiana \u201eGnom\u201d ro\u015bnie wolno i pocz\u0105tkowo ma pokr\u00f3j bardziej regularny, ale przybiera kszta\u0142t szerokiego, nieregularnego sto\u017cka. Po 10 latach osi\u0105ga 1 m \u015brednicy. P\u0119dy s\u0105 stosunkowo g\u0119ste. Ig\u0142y d\u0142ugie, ciemnozielone, b\u0142yszcz\u0105ce, zebrane po dwie, u\u0142o\u017cone na p\u0119dzie promieni\u015bcie.<\/p>\n

\"\"
13. Odmiany Mops i Mini Mops w 2025 roku<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
14. Odmiana Varella w 2025 roku<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
15. Odmiana Gnom w 2026 roku<\/figcaption><\/figure>\n

Kolekcja ro\u015blin g\u00f3rskich w obecnym kszta\u0142cie zacz\u0119\u0142a powstawa\u0107 w 1999 roku, a kosodrzewina, kt\u00f3ra zosta\u0142a posadzona na usypanych wzniesieniach zosta\u0142a sprowadzona w 2000 roku ze szk\u00f3\u0142ek Tatrza\u0144skiego Parku Narodowego jako 2-3 letnie sadzonki i w 2002 roku posadzona na miejscu docelowym. W 2003 roku na g\u00f3ry zosta\u0142y te\u017c przesadzone ro\u015bliny rosn\u0105ce w Ogrodzie ju\u017c od 1979 roku. Wytypowano cztery niezbyt silnie rosn\u0105ce ro\u015bliny, czyli mniejsze od pozosta\u0142ych, w czasie sezonu letniego bry\u0142\u0119 korzeniow\u0105 obkopano dooko\u0142a i wype\u0142niono niezbyt roz\u0142o\u017con\u0105 ziemi\u0105 li\u015bciow\u0105, utrzymywan\u0105 w sta\u0142ej wysokiej wilgotno\u015bci, aby ro\u015bliny wytworzy\u0142y wi\u0119cej m\u0142odych korzeni. W czasie zimy, podczas du\u017cych mroz\u00f3w, bry\u0142\u0119 korzeniow\u0105 polewano wod\u0105, aby zamarzni\u0119ta woda zwi\u0105za\u0142a j\u0105 i ustabilizowa\u0142a. Nast\u0119pnie wyrwano d\u017awigiem bry\u0142\u0119 z pod\u0142o\u017ca i umieszczono we wcze\u015bniej wykopanym zag\u0142\u0119bieniu na stoku wzniesienia. Taki spos\u00f3b przesadzania \u201ez zamarzni\u0119t\u0105 bry\u0142\u0105 korzeniow\u0105\u201d du\u017cych ro\u015blin stosowano w czasach, gdy jeszcze nie prowadzono uprawy w pojemnikach. Obecnie trudno ju\u017c stwierdzi\u0107 kt\u00f3re ro\u015bliny na g\u00f3rach s\u0105 starsze, ich wzrost si\u0119 wyr\u00f3wna\u0142 i wszystkie s\u0105 stosunkowo du\u017ce jak na wielko\u015b\u0107 usypanych wzniesie\u0144. W 2014 roku na wschodnim stoku najwy\u017cszej g\u00f3rki posadzono pi\u0119\u0107 osobnik\u00f3w kosodrzewiny odmiany \u201eHnizdo\u201d, wyselekcjonowanej w Czechach jako czarcia miot\u0142a na podgatunku b\u0142otnym sosny g\u00f3rskiej. Ro\u015bnie ona powoli jako g\u0119sta kula, z wiekiem bardziej sto\u017ckowata. Po 20 latach dorasta do oko\u0142o 1 m wysoko\u015bci (roczny przyrost oko\u0142o 4-5 cm). Takie w\u0142a\u015bnie kar\u0142owe odmiany lepiej wygl\u0105daj\u0105 w kolekcjach ro\u015blin skalnych. Obecnie ju\u017c nawet u ro\u015blin posadzonych na g\u00f3rkach, kt\u00f3re s\u0105 regularnie podlewane wida\u0107 zasychaj\u0105ce p\u0119dy, co w przysz\u0142o\u015bci mo\u017ce doprowadzi\u0107 do ca\u0142kowitego zlikwidowania krzew\u00f3w, jeste\u015bmy wi\u0119c przygotowani na zast\u0119powanie ro\u015blin z naturalnego stanowiska odmianami uprawnymi.<\/p>\n

\"\"
16. Sosna g\u00f3rska na usypanych wzniesieniach w 2006 r.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
17. Sosna g\u00f3rska na wzniesieniach w 2023 r.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
18. Odmiana Hnizdo<\/figcaption><\/figure>\n

Zdj\u0119cie 16 (czerwon\u0105 strza\u0142k\u0105 zaznaczono kosodrzewin\u0119 przesadzona \u201ez zamarzni\u0119t\u0105 bry\u0142\u0105 korzeniow\u0105\u201d, niebieska strza\u0142ka wskazuje kosodrzewin\u0119 sprowadzon\u0105 w 2000 roku.)<\/p>\n

W Ogrodzie wszystko si\u0119 zmienia, przez ponad 40 lat obserwowali\u015bmy kosodrzewin\u0119 przywiezion\u0105 z g\u00f3r, teraz b\u0119dziemy mogli ogl\u0105da\u0107, jak rosn\u0105 i zmieniaj\u0105 si\u0119 posadzone na jej miejscu odmiany.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Historia sosny g\u00f3rskiej w kolekcji flory Polski. W zimowe miesi\u0105ce uwag\u0119 najbardziej przykuwaj\u0105 zimozielone drzewa i krzewy, wiele z nich to ro\u015bliny iglaste, kt\u00f3rych li\u015bcie s\u0105 w postaci igie\u0142 (li\u015bcie iglaste). W Polsce wyst\u0119puje kilka gatunk\u00f3w takich ro\u015blin, jednym z nich jest sosna g\u00f3rska (Pinus mugo) zwana kosodrzewin\u0105, sosn\u0105 kos\u0105 lub kos\u00f3wk\u0105. Og\u00f3lny zasi\u0119g gatunku…<\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":5777,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-5776","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/001.-Platy-sosny-gorskiej-w-Tatrach-1024x768.jpg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"Radomir Reak","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/radomir-rek\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5776","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5776"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5776\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5795,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5776\/revisions\/5795"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5777"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5776"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5776"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5776"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}