{"id":5707,"date":"2025-11-17T11:41:06","date_gmt":"2025-11-17T10:41:06","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/?p=5707"},"modified":"2025-11-17T11:49:12","modified_gmt":"2025-11-17T10:49:12","slug":"leszczyna-pospolita-krzew-o-magicznych-zdolnosci-leczniczych-wlasciwosciach-licznych-walorach-ozdobnych-i-uzytkowych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/leszczyna-pospolita-krzew-o-magicznych-zdolnosci-leczniczych-wlasciwosciach-licznych-walorach-ozdobnych-i-uzytkowych\/","title":{"rendered":"Leszczyna pospolita\u00a0\u2013 krzew o\u00a0magicznych\u00a0zdolno\u015bci, leczniczych\u00a0w\u0142a\u015bciwo\u015bciach,\u00a0licznych\u00a0walorach\u00a0ozdobnych\u00a0i u\u017cytkowych\u00a0"},"content":{"rendered":"

Leszczyna pospolita (Corylus avellana<\/i>) to jedyny przedstawiciel rodzaju Corylus<\/i> w naszej rodzimej florze. Etymologia nazwy prawdopodobnie wywodzi si\u0119 od czas\u00f3w staro\u017cytnych, gdzie \u201eCorylus<\/i>\u201d jest greck\u0105 nazw\u0105 oznaczaj\u0105c\u0105 he\u0142m (nawi\u0105zanie do kszta\u0142tu okrywy owocu), epitet gatunkowy \u201eavellana<\/i>\u201d to \u0142aci\u0144ska nazwa leszczyny (nux abellana<\/i> \u2013 orzech z Abelii obecnie Avelli – miasta   ko\u0142o Neapolu). W staro\u017cytnym Rzymie i Grecji leszczyna stanowi\u0142a otaczane czci\u0105 drzewo opieku\u0144cze zwane orzechem pontyjskim. W Polsce leszczyna doczeka\u0142a si\u0119 wielu regionalnych nazw takich jak leska, liska, leszka, orzech le\u015bny, orzech dziki czy orzech gajowy. <\/strong><\/p>\n

Leszczyna pospolita to wysoki, wielopniowy krzew lub drzewo dorastaj\u0105ce do 10 m wysoko\u015bci, o rocznym przyro\u015bcie 30-40 cm.  \u017byje do 60-80 lat (przy dobrej piel\u0119gnacji w uprawach, w warunkach naturalnych kr\u00f3cej). Pie\u0144 ma popielat\u0105 korowin\u0119 z wyra\u017anymi poziomymi kreskami, m\u0142ode p\u0119dy s\u0105 ow\u0142osione. Leszczyna wytwarza silne odro\u015bla z szyjki korzeniowej dzi\u0119ki czemu mo\u017cna w prosty spos\u00f3b odm\u0142adza\u0107 stare krzewy.<\/span> <\/span><\/p>\n

Li\u015bcie leszczyny s\u0105 du\u017ce, odwrotnie jajowate lub eliptyczne do 15 cm d\u0142ugo\u015bci,10 cm szeroko\u015bci o brzegu podw\u00f3jnie pi\u0142kowanym, obustronnie szorstko ow\u0142osione, z kr\u00f3tkimi ogonkami. <\/span> <\/span><\/p>\n

Kwiaty pojawiaj\u0105 si\u0119 na d\u0142ugo przed rozwojem li\u015bci. Kwiatostany m\u0119skie (\u017c\u00f3\u0142te, d\u0142ugie, kotkowate) tworz\u0105 si\u0119 latem i w stanie zamkni\u0119tym zimuj\u0105. Otwieraj\u0105 si\u0119 dopiero wczesn\u0105 wiosn\u0105 (luty \u2013 marzec). Kwiatostany \u017ce\u0144skie zbudowane s\u0105 z dw\u00f3ch kwiat\u00f3w zamkni\u0119tych w p\u0105kach do czasu kwitnienia, wtedy z p\u0105ka wychylaj\u0105 si\u0119 jedynie czerwone znamiona s\u0142upk\u00f3w. Leszczyna jest wiatropylna.<\/span> <\/span><\/p>\n

Owoce (orzechy w\u0142a\u015bciwe) s\u0105 zebrane w 1-4 (zwykle po 2) ka\u017cdy jest otoczony dzwonkowat\u0105, postrz\u0119pion\u0105 okryw\u0105 i dojrzewa w sierpniu-wrze\u015bniu. Jednonasienny orzech ze zdrewnia\u0142\u0105 owocni\u0105 jest bogaty w t\u0142uszcze i bia\u0142ka. Orzechy laskowe zawieraj\u0105 w swoim sk\u0142adzie do 70% t\u0142uszczu, 15% bia\u0142ka i 7% w\u0119glowodan\u00f3w. S\u0105 r\u00f3wnie\u017c bogate w sole mineralne i witaminy (C oraz witaminy z grupy B i A). Jako przysmak wiewi\u00f3rek, popielicowatych, dzik\u00f3w i s\u00f3jek s\u0105 przez nie r\u00f3wnie\u017c rozsiewane. Rok nasienny mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 co 2-3 lata. <\/span> <\/span><\/p>\n

Swoim zasi\u0119giem leszczyna pospolita obejmuje prawie ca\u0142\u0105 Europ\u0119 (poza p\u00f3\u0142nocn\u0105 Skandynawi\u0105), po\u0142udniowo-zachodni\u0105 Azj\u0119, Kaukaz. W Polsce wyst\u0119puje cz\u0119sto, w g\u00f3rach do 1300 m n.p.m.. Ro\u015bnie w \u0142\u0119gach, gr\u0105dach, buczynach, lasach lipowo-jaworowych, d\u0105browach, borach mieszanych tworz\u0105c pi\u0119tro podszytu. Ma ma\u0142e wymagania glebowe, jest wytrzyma\u0142a na susz\u0119, lubi \u017cyzne, g\u0142\u0119bokie, przewiewne gleby, dobrze znosi zacienienie, nie lubi stanowisk ubogich, piaszczystych, kwa\u015bnych i sk\u0142onnych do kumulowania wody. <\/span> <\/span><\/p>\n

Razem ze \u015bliw\u0105 tarnin\u0105 (<\/span>Prunus spinosa<\/span><\/i>) i g\u0142ogami (<\/span>Crataegus<\/span><\/i> sp.) wchodzi w sk\u0142ad czy\u017cni \u2013 zespo\u0142u zaro\u015bli okrajkowych, przydro\u017cnych i \u015br\u00f3dpolnych.<\/span> <\/span><\/p>\n

Drewno leszczyny jest \u015brednio mi\u0119kkie i ma\u0142o trwa\u0142e. U\u017cywa si\u0119 go do drobnych wyrob\u00f3w stolarskich, tokarskich i w\u0119gla do rysowania. Kiedy\u015b wykonywano z p\u0119d\u00f3w leszczyny pr\u0119ty do bron, p\u0142oty, dzier\u017caki cep\u00f3w, grabiska grabi, w\u0119dki, laski, wyplatano kosze. Strugano z nich zabawki, fujarki, a nawet r\u00f3\u017cd\u017cki do poszukiwania wody i skarb\u00f3w. Leszczynowe p\u0119dy wchodz\u0105 w sk\u0142ad faszyny \u2013 budulca stanowi\u0105cego poskr\u0119cane ga\u0142\u0105zki (g\u0142\u00f3wnie wierzby) krzew\u00f3w i drzew li\u015bciastych i iglastych.<\/span> <\/span><\/p>\n

Uprawa orzech\u00f3w laskowych w Polsce odbywa si\u0119 jedynie na ma\u0142\u0105 skal\u0119, amatorsko. Mimo to dost\u0119pne s\u0105 w handlu liczne odmiany, przy czym wiele odmian owocowych to miesza\u0144ce <\/span>C. avellana<\/span><\/i> i <\/span>C. maxima<\/span><\/i>. Leszczyna jest uwa\u017cana za jedn\u0105 z najstarszych ro\u015blin sadowniczych. Z jednego krzewu leszczyny mo\u017cna uzyska\u0107 2-4 kg owoc\u00f3w. \u015awie\u017ce orzechy wysiewa si\u0119 pa\u017adzierniku-listopadzie, natomiast przeschni\u0119te wymagaj\u0105 stratyfikacji w piasku przez rok. Rozmna\u017canie z nasion stosuje si\u0119 jedynie do hodowli nowych odmian lub przy produkcji podk\u0142adek. Mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c podzieli\u0107 starsze krzewy, jednak ta metoda jest bardzo rzadko stosowana. Znacznie lepsze efekty daje rozmna\u017canie z odrost\u00f3w korzeniowych \u2013 ro\u015blina mateczna pozostaje wtedy nienaruszona.  Leszczyn\u0119 mo\u017cna rozmno\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c poprzez odk\u0142ady pionowe (zwyk\u0142e) i poziome \u2013 tak uzyskane sadzonki s\u0105 dobrej jako\u015bci, \u0142atwo si\u0119 przyjmuj\u0105 jednak sama metoda jest bardzo czasoch\u0142onna. Do sposob\u00f3w rozmna\u017cania leszczyny zalicza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c sadzonki zielne i korzeniowe. <\/span> <\/span><\/p>\n

Leszczyna jest uprawiana jako krzew ozdobny polecany do zadrzewie\u0144 parkowych, przydro\u017cnych, przeciwerozyjnych i nieci\u0119tych szpaler\u00f3w. Z form ogrodowych na uwag\u0119 zas\u0142uguj\u0105 forma czerwonolistna \u2018Fuscorubra\u2019, \u017c\u00f3\u0142tolistna \u2018Aurea\u2019, zwisaj\u0105ca \u2018Pendula\u2019, strz\u0119polistna \u2018Heterophylla\u2019 (\u2018Laciniata\u2019) czy \u2018Contorta\u2019 czyli pogi\u0119ta. <\/span> <\/span><\/p>\n

Leszczyna ma niezwykle bogat\u0105 symbolik\u0119 i mn\u00f3stwo zastosowa\u0144, z kt\u00f3rych niekt\u00f3re odesz\u0142y ju\u017c do przesz\u0142o\u015bci. S\u0142owianie uwa\u017cali j\u0105 za symbol prawdy, si\u0142y, zdrowia, m\u0105dro\u015bci i spraw trudnych, a tak\u017ce jako afrodyzjak. Dzieci k\u0105pane w leszczynie mia\u0142y zazna\u0107 w przysz\u0142o\u015bci szcz\u0119\u015bcia w mi\u0142o\u015bci oraz d\u0142ugo \u017cy\u0107 w zdrowiu.<\/span> <\/span><\/p>\n

Jako ro\u015blina magiczna mia\u0142a moc obrony przed z\u0142em \u2013 w tym celu zatykano kwitn\u0105ce p\u0119dy leszczyny u wej\u015bcia do dom\u00f3w i b\u0142ogos\u0142awiono nimi byd\u0142o po zimie. S\u0105dzono, \u017ce r\u00f3zga leszczynowa ma moc wskrzeszania umar\u0142ych. Kuglarze podr\u00f3\u017cuj\u0105cy po europejskich jarmarkach na prze\u0142omie XVII i XVIII wieku przekonywali ludzi, i\u017c za pomoc\u0105 leszczynowego kijka mo\u017cna odkry\u0107 podziemne z\u0142o\u017ca srebra i z\u0142ota oraz co wi\u0119cej uczyli tego innych, za pieni\u0105dze rzecz jasna.<\/span> <\/span><\/p>\n

Pod leszczyn\u0105 schroni\u0142a si\u0119 \u015bwi\u0119ta rodzina uciekaj\u0105c do Egiptu. Odt\u0105d \u017caden piorun nie m\u00f3g\u0142 uderzy\u0107 w leszczyn\u0119 i zyska\u0142a ona moc ochrony przed burz\u0105. Przed piorunami chroni\u0105 leszczynowe krzy\u017cyki zatkni\u0119te w dachu lub ga\u0142\u0105zka w oknie<\/span> <\/span><\/p>\n

Orzechy r\u00f3wnie\u017c mia\u0142y magiczn\u0105 moc, za ich pomoc\u0105 wr\u00f3\u017cono urodzaj, \u015bmier\u0107 lub niedostatek. Dawane kawalerowi mia\u0142o go zniech\u0119ci\u0107. Orzechy pod \u0142\u00f3\u017ckiem m\u0142odej pary zapewnia\u0142y narodziny ch\u0142opca, a sen o orzechach by\u0142 zwiastunem nieszcz\u0119\u015bcia.<\/span> <\/span><\/p>\n

W\u0142o\u017cone do trumny orzechy laskowe mia\u0142y za zadanie przekupi\u0107 z\u0142e moce oraz pokrzepia\u0107 zmar\u0142ych. Olej z owoc\u00f3w u\u017cywany jest do produkcji farb, myde\u0142, preparat\u00f3w perfumeryjnych. Olej t\u0142oczono kiedy\u015b nawet z kwiatostan\u00f3w, kt\u00f3re dodatkowo stanowi\u0142y g\u0142odowe po\u017cywienie na przedn\u00f3wku. <\/span> <\/span><\/p>\n

Kor\u0119 i li\u015bcie zbierano i suszono a nast\u0119pnie sporz\u0105dzano z nich zio\u0142a moczop\u0119dne, tak\u017ce do obmywania ran i na \u017cylaki.<\/span> <\/span><\/p>\n

Legendy g\u0142osz\u0105, \u017ce leszczyna zosta\u0142a stworzona przez Boga z lito\u015bci dla ludzi ubogich – mia\u0142a nakarmi\u0107, ogrza\u0107 i podeprze\u0107 na staro\u015b\u0107 lub w przypadku choroby. Warto posadzi\u0107 ten krzew blisko swojego domu, mo\u017ce jego dobra magia zadzia\u0142a i na nas <\/span>\ud83d\ude0a<\/span> <\/span><\/p>\n

 Autor: dr Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/span><\/p>\n

Literatura:<\/strong> <\/strong>
\n<\/span>Traczyk T. 1975. Ro\u015bliny lasu li\u015bciastego. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne<\/span> 
\n<\/span>Buga\u0142a W. 1979. Drzewa i krzewy dla teren\u00f3w zieleni. Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Rolnicze i Le\u015bne<\/span> 
\n<\/span>Zagaja S., Suski Z.1983. Orzech w\u0142oski i leszczyna. Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Rolnicze i Le\u015bne. Wydanie IV.<\/span> 
\n<\/span>Hrynkiewicz-Sudnik J., S\u0119kowski B., Wilczkiewicz M. 1987. Rozmna\u017canie drzew i krzew\u00f3w li\u015bciastych 2. PWN Warszawa<\/span> 
\n<\/span>Zi\u00f3\u0142kowska M. 1988. Gaw\u0119dy o drzewach. Ludowa sp\u00f3\u0142dzielnia wydawnicza Warszawa<\/span> 
\n<\/span>Zdyb H. 1990. Wszystko o leszczynie. Polski Zwi\u0105zek Dzia\u0142kowc\u00f3w. Biblioteka dzia\u0142kowca 56<\/span> 
\n<\/span>Tomanek J. 1997. Botanika le\u015bna. Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Rolnicze i Le\u015bne<\/span> 
\n<\/span>Seneta W., Dolatowski J., Zieli\u0144ski J. 2002. Dendrologia. Wydanie V. PWN Warszawa<\/span> 
\n<\/span>Kawollek W. 2005. Wielka Ksi\u0119ga Ogrodnika i dzia\u0142kowca. Praktyczny Poradnik. Wydawnictwo Publicat<\/span> 
\n<\/span>Szary A. 2013. Tajemnice bieszczadzkich ro\u015blin wczoraj i dzi\u015b. Wydawnictwo Carpathia<\/span> 
\n<\/span>Kujawska M., \u0141uczaj \u0141., Sosnowska J., Klepacki P. 2016. Ro\u015bliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. S\u0142ownik Adama Fischera. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Wroc\u0142aw<\/span> 
\n<\/span>Witkowska-\u017buk L. 2021. Atlas ro\u015blinno\u015bci las\u00f3w. Wydawnictwo Multico.<\/span> 
\n<\/span>Laprus J. 2022. S\u0142owia\u0144skie ro\u015bliny czarowne. Wydawnictwo \u015awiat Ksi\u0105\u017cki.<\/span> <\/span><\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Leszczyna pospolita (Corylus avellana) to jedyny przedstawiciel rodzaju Corylus w naszej rodzimej florze. Etymologia nazwy prawdopodobnie wywodzi si\u0119 od czas\u00f3w staro\u017cytnych, gdzie \u201eCorylus\u201d jest greck\u0105 nazw\u0105 oznaczaj\u0105c\u0105 he\u0142m (nawi\u0105zanie do kszta\u0142tu okrywy owocu), epitet gatunkowy \u201eavellana\u201d to \u0142aci\u0144ska nazwa leszczyny (nux abellana \u2013 orzech z Abelii obecnie Avelli – miasta   ko\u0142o Neapolu). W staro\u017cytnym Rzymie i Grecji leszczyna stanowi\u0142a otaczane czci\u0105 drzewo opieku\u0144cze zwane orzechem pontyjskim. W Polsce leszczyna doczeka\u0142a si\u0119 wielu regionalnych…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5710,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[1,18,8],"tags":[],"class_list":["post-5707","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rozne","category-blog","category-edukacja"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"},{"value":18,"label":"Blog"},{"value":8,"label":"Edukacja"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/3-4-1024x768.jpeg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":45,"filter":"raw","cat_ID":1,"category_count":45,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18},{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5707","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5707"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5707\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5721,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5707\/revisions\/5721"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5710"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5707"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5707"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5707"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}