{"id":5485,"date":"2025-09-12T12:10:24","date_gmt":"2025-09-12T10:10:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrodpan.pl\/blog\/?p=5485"},"modified":"2025-09-12T12:38:06","modified_gmt":"2025-09-12T10:38:06","slug":"roslina-dziewieciu-sil-i-mocy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/roslina-dziewieciu-sil-i-mocy\/","title":{"rendered":"Ro\u015blina dziewi\u0119ciu si\u0142 i mocy\u00a0 \u00a0"},"content":{"rendered":"

Opowiemy dzisiaj o ro\u015blinie chroni\u0105cej przed czarami i posiadaj\u0105cej moce tak pot\u0119\u017cne, \u017ce dzia\u0142a ona magicznie i uzdrawiaj\u0105co dziewi\u0119\u0107 razy silniej ni\u017c inne cenione ro\u015bliny lecznicze\u2026<\/strong> <\/strong><\/p>\n

<\/span>Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy (<\/span>Carlina acaulis<\/span><\/i>) to ro\u015blina o bogatej historii i wielu zastosowaniach. Jej kwiatostan od razu przywodzi na my\u015bl g\u00f3ralsk\u0105 sztuk\u0119 zdobnicz\u0105, gdzie na r\u00f3wni z lili\u0105 z\u0142otog\u0142\u00f3w, jest jej charakterystycznym i nieod\u0142\u0105cznym elementem. Przypuszcza si\u0119, i\u017c ten motyw dziewi\u0119\u0107si\u0142u ma korzenie w pradawnym, poga\u0144skim kulcie s\u0142o\u0144ca. W dawnych czasach ro\u015blin\u0119 wk\u0142adano dzieciom do ko\u0142yski w celu ochrony przed urokami i nieszcz\u0119\u015bciem, jej bliska obecno\u015b\u0107 mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c gwarantowa\u0107 spokojny sen.<\/span> <\/span><\/p>\n

W medycynie ludowej stosowano korze\u0144 mi.in. na problemy \u017co\u0142\u0105dkowe, paso\u017cyty przewodu pokarmowego, przezi\u0119bienia, tak\u017ce choroby sk\u00f3ry oraz na chorob\u0119 zwan\u0105 ko\u0142tunem. Wiadomo, \u017ce surowce pozyskane z dziewi\u0119\u0107si\u0142u bez\u0142odygowego, szczeg\u00f3lnie korze\u0144 wykazuj\u0105 dzia\u0142anie przeciwzapalne, napotne, antybakteryjne oraz moczop\u0119dne ze wzgl\u0119du na obecno\u015b\u0107 m.in. inuliny, garbnik\u00f3w, olejk\u00f3w eterycznych oraz \u017cywicy.<\/span> <\/span><\/p>\n

Dawna nazwa \u0142aci\u0144ska dziewi\u0119\u0107si\u0142u bez\u0142odygowego to <\/span>Chameleon albus<\/span><\/i>, obecna – <\/span>Carlina acaulis<\/span><\/i> zosta\u0142a nadana przez Karola Linneusza. Rodzajowa nazwa \u0142aci\u0144ska <\/span>Carlina<\/span><\/i> by\u0107 mo\u017ce pochodzi od imienia Karola Wielkiego (w\u0142adcy Frank\u00f3w \u017cyj\u0105cego na prze\u0142omie VIII i IX wieku), kt\u00f3remu wed\u0142ug legendy zosta\u0142 ukazany korze\u0144 dziewi\u0119\u0107si\u0142u jako remedium na zaraz\u0119. <\/span> <\/span><\/p>\n

Na przestrzeni wiek\u00f3w dziewi\u0119\u0107si\u0142 dorobi\u0142 si\u0119 wielu nazw ludowych takich jak: osetek, strzy\u017cne, zaj\u0119cza rzepka, strzygo\u0144, kwak g\u00f3ralski, karpiel, czartoproch, k\u0105sina, karolinek, dziewi\u0119ciornik (nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce nazwa dziewi\u0119ciornik (<\/span>Parnassia<\/span><\/i>) to odr\u0119bny rodzaj nale\u017c\u0105cy do rodziny d\u0142awiszowatych (<\/span>Celastraceae<\/span><\/i>)).<\/span> <\/span><\/p>\n

Dziewi\u0119\u0107si\u0142 jest bylin\u0105 lub ro\u015blin\u0105 dwuletni\u0105 nale\u017c\u0105c\u0105 do rodziny astrowatych (<\/span>Asteraceae<\/span><\/i>) dla kt\u00f3rej charakterystycznym kwiatostanem jest koszyczek. A ten jest u dziewi\u0119\u0107si\u0142u naprawd\u0119 okaza\u0142y mo\u017ce mie\u0107 nawet do 15 cm \u015brednicy \u2013 pozornie wygl\u0105da jak jeden du\u017cy kwiat, ale tak naprawd\u0119 sk\u0142ada si\u0119 z wielu kwiat\u00f3w rurkowych a listki wewn\u0119trzne okrywy koszyczka s\u0105 bia\u0142e, po\u0142yskuj\u0105ce przypominaj\u0105 p\u0142atki korony i pe\u0142ni\u0105 rol\u0119 powabni. Zewn\u0119trzne listki okrywy koszyczka s\u0105 zielone i pokryte kolcami. Kwitnie od lipca do wrze\u015bnia a kwiaty s\u0105 zapylane przez trzmiele, pszczo\u0142y, chrz\u0105szcze.<\/span> <\/span><\/p>\n

Okrywy koszyczka zamykaj\u0105 kwiatostan na noc i w dni pochmurne, kiedy spodziewany jest deszcz, kwiatostan pe\u0142ni wi\u0119c rol\u0119 naturalnego barometru.<\/span> <\/span><\/p>\n

Owocami s\u0105 nie\u0142upki opatrzone puchem kielichowym. Kiedy s\u0105 gotowe (sierpie\u0144-pa\u017adziernik), w niewielkich grupkach odrywaj\u0105 si\u0119 od osadnika i ruszaj\u0105 niesione wiatrem w daleki \u015bwiat.<\/span> <\/span><\/p>\n

Ro\u015bliny te nie wytwarzaj\u0105 \u0142odyg (st\u0105d nazwa) lub s\u0105 one bardzo mocno zredukowane. Istnieje jednak podgatunek \u2013 dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy wyniesiony (!) <\/span>Carlina acaulis<\/span><\/i>  ssp.<\/span>\u202f<\/span>caulescens<\/span><\/i>, kt\u00f3ry wyra\u017an\u0105 \u0142odyg\u0119 posiada. Pod ziemi\u0105 dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy wytwarza d\u0142ugi, mocny korze\u0144 palowy.<\/span> <\/span><\/p>\n

Bardzo charakterystyczne s\u0105 li\u015bcie dziewi\u0119\u0107si\u0142u u\u0142o\u017cone w rozet\u0119, pierzastosiecznie powcinane, brzegiem mocno kolczaste z rynienkowatym ogonkiem. <\/span> <\/span><\/p>\n

Zasi\u0119g wyst\u0119powania tego gatunku obejmuje \u015brodkow\u0105 Europ\u0119 bez p\u00f3\u0142nocnych teren\u00f3w, przez Polsk\u0119 przebiega p\u00f3\u0142nocna granica zasi\u0119gu. W Polsce spotka\u0107 go mo\u017cna przewa\u017cnie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci naszego kraju (g\u0142\u00f3wnie Sudety i Karpaty po pi\u0119tro kosodrzewiny), na ni\u017cu wyst\u0119puje sporadycznie. Preferuje suche \u0142\u0105ki, murawy, obrze\u017ca las\u00f3w, wapienne pod\u0142o\u017ce o odczynie od oboj\u0119tnego do zasadowego, miejsca s\u0142oneczne. <\/span> <\/span><\/p>\n

Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy to gatunek podlegaj\u0105cy ochronie cz\u0119\u015bciowej. Zosta\u0142 obj\u0119ty ochron\u0105 gatunkow\u0105 ju\u017c w roku 1946 a do 2014 roku podlega\u0142 ochronie \u015bcis\u0142ej. Kiedy\u015b masowo zbierano go do cel\u00f3w dekoracyjnych i leczniczych a nawet konsumpcyjnych (jadalne jest mi\u0119siste dno kwiatowe nazywane chlebem my\u015bliwskim lub dzikim karczochem). Obecnie zagro\u017ceniem jest dla niego zarastanie miejsc wyst\u0119powania w wyniku sukcesji wt\u00f3rnej. Otwarte tereny, na kt\u00f3rych ro\u015bnie dziewi\u0119\u0107si\u0142 niegdy\u015b koszone lub wypasane, w wyniku zaniechania tych proces\u00f3w zaczynaj\u0105 zarasta\u0107 innymi gatunkami, z kt\u00f3rymi to konkurencj\u0119 o \u015bwiat\u0142o i miejsce dziewi\u0119\u0107si\u0142 przegrywa.<\/span> <\/span><\/p>\n

Warto wiedzie\u0107, \u017ce dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy jest ro\u015blin\u0105 ozdobn\u0105 polecan\u0105 na skalniaki, miejsca s\u0142oneczne z przepuszczaln\u0105 gleb\u0105. Z uwagi na ochron\u0119 gatunkow\u0105 sadzonki mo\u017cna nabywa\u0107 jedynie od producent\u00f3w, aby mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce pochodz\u0105 z uprawy a nie z natury <\/span>\ud83d\ude0a<\/span> <\/span><\/p>\n

dr Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/p>\n

 <\/span>Literatura:<\/span> 
\n<\/span>Szafer W. 1952. Ochrona Gatunkowa ro\u015blin w Polsce. Wydanie II. Nak\u0142adem Zak\u0142adu Ochrony Przyrody Krak\u00f3w1952<\/span> 
\n<\/span>\u015awiejkowski L.1956. Ochrona ro\u015blin w Polsce. Nak\u0142adem Sp\u00f3\u0142ki Wydawnictw Artystycznych i U\u017cytkowych \u201ePoziom\u201d w \u0141odzi<\/span> 
\n<\/span>Radwa\u0144ska-Paryska Z.1963.Zielony \u015bwiat Tatr. Nasza Ksi\u0119garnia Warszawa<\/span> 
\n<\/span>Radwa\u0144ska-Paryska Z. 1970. Ro\u015bliny tatrza\u0144skie. Pa\u0144stwowe Zak\u0142ady Wydawnictw Szkolnych<\/span> 
\n<\/span>Godet J. 1999. Ro\u015bliny zielne Europy. Wydawnictwo Multico<\/span> 
\n<\/span>Mirkowie H.Z., Zar\u0119bscy E.M. 2000. Ro\u015bliny g\u00f3r polskich. Encyklopedia kieszonkowa. Wydawnictwo Multico. <\/span> 
\n<\/span>Pi\u0119ko\u015b-Mirkowa H., Mirek Z. 2003. Atlas ro\u015blin chronionych. Multico<\/span> 
\n<\/span>Gawro\u0144ski S., Szewczyk M., Zelek R. 2012. Atlas ro\u015blin chronionych, zagro\u017conych i rzadkich powiatu limanowskiego. Starostwo Powiatowe w Limanowej<\/span> 
\n<\/span>Szary A. 2013. Tajemnice bieszczadzkich ro\u015blin wczoraj i dzi\u015b. Carpathia<\/span> 
\n<\/span>Strzemski M., Zapa\u0142a K., Bilek M., Bilek J. 2014. Historia stosowania w lecznictwie dziewi\u0119\u0107si\u0142u bez\u0142odygowego Carlina acaulis L. 10.13140\/RG.2.2.24194.89289<\/span> 
\n<\/span>Kujawska M., \u0141uczaj \u0141., Sosnowska J., Klepacki P. 2016. Ro\u015bliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. S\u0142ownik Adama Fishera. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze.<\/span> 
\n<\/span>Sudnik-W\u00f3jcikowska B., Orczewska A. 2018. Ro\u015bliny Polski. Wydawnictwo Multico.<\/span> 
\n<\/span>Sie\u0144sko-Holewa I. 2019. Ro\u015bliny chronione w Polsce. Wydawnictwo Powerbook.<\/span> <\/span><\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opowiemy dzisiaj o ro\u015blinie chroni\u0105cej przed czarami i posiadaj\u0105cej moce tak pot\u0119\u017cne, \u017ce dzia\u0142a ona magicznie i uzdrawiaj\u0105co dziewi\u0119\u0107 razy silniej ni\u017c inne cenione ro\u015bliny lecznicze\u2026  Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy (Carlina acaulis) to ro\u015blina o bogatej historii i wielu zastosowaniach. Jej kwiatostan od razu przywodzi na my\u015bl g\u00f3ralsk\u0105 sztuk\u0119 zdobnicz\u0105, gdzie na r\u00f3wni z lili\u0105 z\u0142otog\u0142\u00f3w, jest…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5486,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,8,34],"tags":[],"class_list":["post-5485","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-edukacja","category-w-naszym-ogrodzie"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/1-2-1024x768.jpeg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5485","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5485"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5485\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5485"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5485"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5485"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}