{"id":5413,"date":"2025-06-19T15:23:49","date_gmt":"2025-06-19T13:23:49","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrodpan.pl\/blog\/?p=5413"},"modified":"2025-06-19T15:28:21","modified_gmt":"2025-06-19T13:28:21","slug":"rosliny-w-obliczu-zmian-klimatu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/rosliny-w-obliczu-zmian-klimatu\/","title":{"rendered":"Ro\u015bliny w obliczu zmian klimatu\u00a0"},"content":{"rendered":"

Klimat si\u0119 zmienia. Co do tego nikt ju\u017c chyba nie ma w\u0105tpliwo\u015bci.<\/span> <\/span><\/p>\n

Od dawna wiadomo, \u017ce klimat na Ziemi zmienia si\u0119 cyklicznie i \u017ce obecnie znajdujemy si\u0119 w interglacjale (okresie mi\u0119dzylodowcowym) nazywanym holocenem. Jednak obecne tempo zmian klimatycznych, post\u0119puj\u0105ce szybciej ni\u017c kiedykolwiek w historii, sugeruje dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka (po\u015bredni\u0105 i bezpo\u015bredni\u0105), jako g\u0142\u00f3wny czynnik sprawczy tych zmian.  Wzrost temperatury (nie jednakowy na ca\u0142ej kuli ziemskiej) zwi\u0105zany jest z nasileniem efektu cieplarnianego, czyli blokady uciekania ciep\u0142a w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105. Jako g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0119 tego nasilenia wymienia si\u0119 emisj\u0119 gaz\u00f3w cieplarnianych (dwutlenku w\u0119gla, metanu, podtlenku azotu, gaz\u00f3w przemys\u0142owych) w wyniku spalania paliw kopalnych w przemy\u015ble i transporcie, degradacji las\u00f3w i innych typ\u00f3w ekosystem\u00f3w, hodowli zwierz\u0105t czy nadmiernego u\u017cywania nawoz\u00f3w sztucznych. Wzmo\u017cony efekt cieplarniany skutkuje globalnym ociepleniem. Wzrost temperatury w skali globalnej powoduje topienie si\u0119 lodowc\u00f3w w g\u00f3rach i na biegunach, wzrost poziomu ocean\u00f3w i zwi\u0119kszone poch\u0142anianie przez nie dwutlenku w\u0119gla (CO<\/span>2<\/span>) co w konsekwencji prowadzi do ich zakwaszenia. Jedynym sposobem usuwania CO<\/span>2<\/span> z atmosfery jest proces fotosyntezy \u2013 natomiast do atmosfery CO<\/span>2<\/span> jest emitowany z szeroko poj\u0119tego przemys\u0142u, rozk\u0142adu materii organicznej, oddychania.<\/span> <\/span><\/p>\n

Obserwowane zmiany klimatyczne s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane regionalnie i sezonowo. W Polsce zwi\u0119ksza si\u0119 ilo\u015b\u0107 dni upalnych (o temp. powy\u017cej 30\u00b0C) i dni bezopadowych, a tak\u017ce notuje si\u0119 nier\u00f3wnomierny rozk\u0142ad opad\u00f3w w czasie. Coraz wi\u0119cej jest dni z opadami ulewnymi oraz z porywistymi i silnymi wiatrami. Coraz cz\u0119stsze staj\u0105 si\u0119 takie zjawiska pogodowe jak powodzie, susze czy gwa\u0142towne burze. Na tle lat poprzednich, tylko w skali naszego kraju, dostrzegamy coraz to \u0142agodniejsze zimy i wcze\u015bniejsze rozpocz\u0119cie sezonu wegetacyjnego. Co ciekawe wraz z t\u0105 zmian\u0105 nie ust\u0119puje ryzyko gwa\u0142townych, kr\u00f3tkotrwa\u0142ych wiosennych ozi\u0119bie\u0144 i przymrozk\u00f3w. Z obserwacji jasno wynika, \u017ce spada liczba dni z temperatur\u0105 ujemn\u0105 a d\u0142ugo\u015b\u0107 okresu wegetacyjnego zwi\u0119ksza si\u0119 o kilka dni w roku i zaczyna si\u0119 on wcze\u015bniej. To wcze\u015bniejsze nadej\u015bcie wiosny powoduje wyd\u0142u\u017cenie okresu pylenia oraz wzrost ilo\u015bci py\u0142ku produkowanego przez ro\u015bliny. Szczeg\u00f3lnie znacz\u0105ce mog\u0105 by\u0107 r\u00f3wnie\u017c przesuni\u0119cia fenologiczne ro\u015blina-zapylacz, czyli braki synchronizacji kwitnienia ro\u015blin i oblotu zapylaczy. <\/span> <\/span><\/p>\n

W Europie do obszar\u00f3w najbardziej nara\u017conych na zmiany klimatu zaliczamy Basen Morza \u015ar\u00f3dziemnego (ze wzgl\u0119du na brak opad\u00f3w i susz\u0119, zmiany antropogeniczne post\u0119puj\u0105ce od tysi\u0119cy lat, zwi\u0119kszaj\u0105c\u0105 si\u0119 liczb\u0119 ludno\u015bci i turyst\u00f3w), strefy g\u00f3rskie i alpejskie oraz strefy przybrze\u017cne (gdzie obserwuje si\u0119 podniesienie poziomu m\u00f3rz i zalewanie pla\u017c). <\/span> <\/span><\/p>\n

Zmiany klimatu, zw\u0142aszcza w odniesieniu do temperatury post\u0119puj\u0105 w takim tempie, \u017ce nie daj\u0105 szans gatunkom i ich siedliskom do adaptacji wi\u0119c w konsekwencji obserwujemy tzw. \u201esz\u00f3ste masowe wymieranie gatunk\u00f3w\u201d. Sz\u00f3ste, ale pierwsze, kiedy g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniem dla gatunk\u00f3w jest cz\u0142owiek. Na wymieranie gatunk\u00f3w najwi\u0119kszy wp\u0142yw ma eksploatacja \u015brodowiska przyrodniczego poprzez wyr\u0105b drzew, po\u0142owy, pozyskiwanie ro\u015blin oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 rolnicza. Wzrost temperatur razem z przed\u0142u\u017caj\u0105cymi si\u0119 okresami suszy i zasoleniem gleby zagra\u017caj\u0105 produktywno\u015bci ekosystem\u00f3w rolniczych a w konsekwencji bezpiecze\u0144stwu \u017cywno\u015bciowemu dla przyrastaj\u0105cej populacji ludzkiej.  <\/span> <\/span><\/p>\n

Jakie ro\u015bliny s\u0105 najbardziej podatne na zmian\u0119 klimatu? Takie, kt\u00f3re nie maj\u0105 ju\u017c mo\u017cliwo\u015bci ucieczki, poniewa\u017c rosn\u0105 wysoko w g\u00f3rach, na wyspach, w strefach przybrze\u017cnych. R\u00f3wnie\u017c zagro\u017cone s\u0105 gatunki o rozproszonych zasi\u0119gach, endemity, gatunki o siedliskach ekstremalnie wyspecjalizowanych, niszowych. Gatunki takie maj\u0105 mocno ograniczone zdolno\u015bci do migracji. Pozostaje im wtedy zaadaptowa\u0107 si\u0119 do zmian klimatycznych lub wygin\u0105\u0107. Poszczeg\u00f3lne gatunki b\u0119d\u0105 reagowa\u0142y r\u00f3\u017cnie na zmiany klimatu, ale szacuje si\u0119 w ci\u0105gu nast\u0119pnych 100 lat zagro\u017conych wygini\u0119ciem mo\u017ce by\u0107 nawet po\u0142owa gatunk\u00f3w ro\u015blin na ziemi. <\/span> <\/span><\/p>\n

Zmiany klimatu zaburzaj\u0105 ekosystem jako ca\u0142o\u015b\u0107 wp\u0142ywaj\u0105c na struktur\u0119 siedlisk i interakcje mi\u0119dzygatunkowe, nast\u0119puj\u0105 zaburzenia cykli \u017cyciowych ro\u015blin, zmniejszanie si\u0119 area\u0142u siedlisk i inwazje gatunk\u00f3w obcych. Ekosystemy agrarne r\u00f3wnie\u017c s\u0105 zagro\u017cone obni\u017ceniem wielko\u015bci plonu, sezonowymi wahaniami wzrostu ro\u015blin, chorobami i szkodnikami. W Polsce szczeg\u00f3lnie niebezpieczne s\u0105 uszkodzenia spowodowane zbyt nisk\u0105 temperatur\u0105 \u2013 zgorzeliny mrozowe, przemarzni\u0119te kwiaty, zawi\u0105zki, p\u0119dy. Podczas \u0142agodnych zim ginie mniej zimuj\u0105cych szkodnik\u00f3w i zarodnik\u00f3w grzyb\u00f3w. W przypadku ro\u015blin sadowniczych odporno\u015b\u0107 na mr\u00f3z zle\u017cy od cech genetycznych gatunk\u00f3w, odmian i podk\u0142adek, czasu oddzia\u0142ywania i tempa spadku temperatury. Przymrozki mog\u0105 spowodowa\u0107 masowe opadanie zawi\u0105zk\u00f3w, defekty sk\u00f3rki, beznasienne owoce, deformacje, uszkodzenia li\u015bci, ryzyko wej\u015bcia w przemienne owocowanie oraz wzrost infekcji raka bakteryjnego. Zimowe ocieplenia mog\u0105 rozhartowywa\u0107 ro\u015bliny czyni\u0105c je mniej odpornymi na powroty niewielkich mroz\u00f3w a im m\u0142odsza ro\u015blina tym bardziej wra\u017cliwa na mr\u00f3z. Ch\u0142odna pogoda po przymrozkach to s\u0142abe obloty owad\u00f3w zapylaj\u0105cych. Susza powoduje zahamowanie wzrostu p\u0119d\u00f3w i przyspieszone dojrzewanie owoc\u00f3w a z fizjologicznego punktu widzenia ograniczone pobieranie sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych z gleby, s\u0142absz\u0105 asymilacj\u0105 CO<\/span>2<\/span> i transpiracj\u0119 – w konsekwencji spadek plonu. Susza to r\u00f3wnie\u017c s\u0142absze nektarowanie kwiat\u00f3w co skraca czas ich efektywnego zapylenia i zap\u0142odnienia. Nadmiar wody r\u00f3wnie\u017c niekorzystnie wp\u0142ywa na ro\u015bliny powoduj\u0105c w glebie warunki beztlenowe prowadz\u0105ce do gnicia korzeni i wyp\u0142ukiwania sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych. Powodzie niszcz\u0105 struktur\u0119 gleby, nanosz\u0105 zanieczyszczenia a wysoka wilgotno\u015b\u0107 powietrza sprzyja chorobom grzybowym, pojawianiom si\u0119 mszyc, p\u0119kaniu czere\u015bni, wi\u015bni, \u015bliwek, gorszemu przechowywaniu jab\u0142ek i gruszek. Grad, burze, wichury to straty w plonie, uszkodzenia li\u015bci i p\u0119d\u00f3w. <\/span> <\/span><\/p>\n

Co zatem mo\u017cna zrobi\u0107, aby te procesy spowolni\u0107 albo zatrzyma\u0107?<\/strong> Na pewno warto mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce Ziemia nie jest nasz\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105 i zasoby przyrodnicze s\u0105 nam tylko wypo\u017cyczone do u\u017cytkowania. Badania naukowe i edukacja z zakresu zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju stosowane w praktyce pozwol\u0105 zachowa\u0107 ten skarb dla przysz\u0142ych pokole\u0144. Poszerzanie obszar\u00f3w chronionych, przywracanie zdegradowanych ekosystem\u00f3w, odbudowa siedlisk, reintrodukcje gatunk\u00f3w i szeroko poj\u0119ta polityka ekologiczna to obszary kompetencji w\u0142adz ustawodawczych i wykonawczych na wszystkich szczeblach. Kolekcje <\/span>ex situ<\/span><\/i> w ogrodach botanicznych s\u0105 niezwykle wa\u017cnym elementem utrzymywania bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. R\u00f3wnie istotne s\u0105 banki nasion i gen\u00f3w, dzi\u0119ki kt\u00f3rym w przysz\u0142o\u015bci odtworzenie populacji b\u0105d\u017a jej wzbogacenie na stanowiskach naturalnych lub zast\u0119pczych b\u0119dzie mo\u017cliwe. Obni\u017canie tzw. \u015bladu w\u0119glowego mo\u017cna wdro\u017cy\u0107 poprzez ograniczenie konsumpcji a w konsekwencji ilo\u015bci \u015bmieci, korzystanie z transportu publicznego i odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii. <\/span> <\/span><\/p>\n

Jeste\u015bmy cz\u0119\u015bci\u0105 natury, cz\u0119\u015bci\u0105 tego \u015bwiata i do zmian klimatu r\u00f3wnie\u017c my musimy si\u0119 przystosowa\u0107. B\u0119dzie nam \u0142atwiej stawi\u0107 czo\u0142a tym zmianom maj\u0105c przyrod\u0119 po swojej stronie. Dbajmy o nasz skarb.<\/span> <\/span><\/p>\n

Dr Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/p>\n

Literatura:<\/span> 
\n<\/span>https:\/\/www.ur.edu.pl\/pl\/uniwersytet\/aktualnosci\/ocieplenie-klimatu-a-wymieranie-gatunkow-droga-ku-zrownowazonemu-rozwojowi<\/span><\/a> 
\n<\/span>https:\/\/www.nature.com\/articles\/536143a.pdf<\/span><\/a> 
\n<\/span>https:\/\/web.archive.org\/web\/20210728191126\/https:\/\/informacje.pan.pl\/index.php\/informacje\/nauki-biologiczne-i-rolnicze\/2761-ponury-scenariusz-dla-polskich-lasow-czeka-nas-drastyczna-zmiana-przyrody<\/span> 
\n<\/span>https:\/\/naukaoklimacie.pl\/aktualnosci\/co-czeka-swiat-roslin-w-obliczu-zmiany-klimatu-486<\/span><\/a> 
\n<\/span>https:\/\/ochronaprzyrody.gdos.gov.pl\/files\/artykuly\/5478\/zmiany_klimatyczne_a_rosliny.pdf<\/span><\/a> 
\n<\/span>https:\/\/ios.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/raport-skrocony-260121.pdf<\/span> <\/span><\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Klimat si\u0119 zmienia. Co do tego nikt ju\u017c chyba nie ma w\u0105tpliwo\u015bci.  Od dawna wiadomo, \u017ce klimat na Ziemi zmienia si\u0119 cyklicznie i \u017ce obecnie znajdujemy si\u0119 w interglacjale (okresie mi\u0119dzylodowcowym) nazywanym holocenem. Jednak obecne tempo zmian klimatycznych, post\u0119puj\u0105ce szybciej ni\u017c kiedykolwiek w historii, sugeruje dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka (po\u015bredni\u0105 i bezpo\u015bredni\u0105), jako g\u0142\u00f3wny czynnik sprawczy tych…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5416,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,8,13],"tags":[],"class_list":["post-5413","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-edukacja","category-nauka"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":13,"label":"Nauka"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/06\/klimat-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":13,"name":"Nauka","slug":"nauka","term_group":0,"term_taxonomy_id":13,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":14,"filter":"raw","cat_ID":13,"category_count":14,"category_description":"","cat_name":"Nauka","category_nicename":"nauka","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5413","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5413"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5413\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5413"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5413"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5413"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}