\u017bmijowiec czerwony (Pontechium maculatum, Echium russicum), to niezwykle rzadki gatunek na terenie Polski, a prawdopodobnie ju\u017c nawet wymar\u0142y. Wyniki ostatniego monitoringu (w ramach Pa\u0144stwowego Monitoringu \u015arodowiska) przeprowadzonego w 2023 roku nie wykaza\u0142y ju\u017c obecno\u015bci tego gatunku na badanych powierzchniach. Trzy ostatnie stanowiska \u2013 Czum\u00f3w nad Bugiem, Dobu\u017cek nad Huczw\u0105 i Posad\u00f3w k. \u0141aszczowa znajdowa\u0142y si\u0119 w wojew\u00f3dztwie lubelskim. Naturalne populacje w Posadowie i Dobu\u017cku by\u0142y uzupe\u0142niane okazami pochodz\u0105cymi z Ogrodu Botanicznego UMCS w Lublinie co na jaki\u015b czas wzmocni\u0142o je i zwi\u0119kszy\u0142o ich liczebno\u015b\u0107 jednak jedynie na 2-3 lata. Dodatkowo prowadzono dzia\u0142ania z zakresu ochrony czynnej obejmuj\u0105ce koszenie, wygrabianie i wypas celem poprawy jako\u015bci siedliska. W dalszej perspektywie uwa\u017ca si\u0119 jednak \u017cmijowca czerwonego za gatunek w regresie na terenie naszego kraju.<\/p>\n
Zagro\u017ceniem dla tego gatunku jest kurczenie si\u0119 jego siedlisk wskutek zarastania przez krzewy (sukcesja) a tak\u017ce ekspansywne gatunki rodzime (k\u0142osownica pierzasta, perz siny). Na zarastanie ma r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw eutrofizacja gleby poprzez sp\u0142yw nawoz\u00f3w z okolicznych teren\u00f3w rolnych. Zaleca si\u0119 utrzymanie muraw kserotermicznych poprzez wypas lub r\u0119czne grabienie woj\u0142oku. Nale\u017cy jednak zaznaczy\u0107, \u017ce wypasu nie da si\u0119 zast\u0105pi\u0107 koszeniem, zwierz\u0119ta dodatkowo rozgrzebuj\u0105 ziemi\u0119 i ro\u015bliny pozostawiaj\u0105c miejsca bez \u017cadnej ro\u015blinno\u015bci i takie miejsca s\u0105 niezb\u0119dne, aby \u017cmijowiec czerwony m\u00f3g\u0142 wykie\u0142kowa\u0107, gdy\u017c zwarta murawa i woj\u0142ok uniemo\u017cliwiaj\u0105 siewkom rozw\u00f3j.<\/p>\n
\u017bmijowiec czerwony jest reliktem stepowym i gatunkiem pontyjsko-panno\u0144skim. W Polsce osi\u0105ga p\u00f3\u0142nocno-zachodni\u0105 granic\u0119 zasi\u0119gu, notowany by\u0142 na Wy\u017cynie Lubelskiej i Wo\u0142y\u0144skiej. Preferuje kserotermiczne murawy na wapiennym pod\u0142o\u017cu, stepy, ciep\u0142e, suche nas\u0142onecznione zbocza, stoki o wystawie po\u0142udniowej. Jego zasi\u0119g obejmuje obszar po\u0142udniowo-wschodniej Europy od Austrii a\u017c po po\u0142udniow\u0105 i \u015brodkow\u0105 Rosj\u0119. Spotykany jest r\u00f3wnie\u017c w Turcji w g\u00f3rach Taurus oraz na Kaukazie.<\/p>\n
Gatunek ten podlega \u015bcis\u0142ej ochronie gatunkowej, znajduje si\u0119 w Polskiej Czerwonej Ksi\u0119dze Ro\u015blin (2014) oraz na Polskiej czerwonej li\u015bcie paprotnik\u00f3w i ro\u015blin kwiatowych (2016) jako gatunek o statusie CR (ang. Critically Endangered<\/em> – krytycznie zagro\u017cony). Ponadto wymaga wyznaczenia obszaru Natura 2000 jako gatunek statutowy i wymieniany jest w Dyrektywie Siedliskowej.<\/p>\n \u017bmijowiec czerwony to ro\u015blina dwuletnia lub bylina. Ca\u0142a jest szczeciniasto ow\u0142osiona. W pierwszym roku wyrasta rozetka li\u015bci lancetowatych a nast\u0119pnie nierozga\u0142\u0119ziona \u0142odyga kwiatostanowa, sztywna o wysoko\u015bci do 100 cm z kr\u00f3tszymi ni\u017c w rozecie li\u015b\u0107mi malej\u0105cymi ku g\u00f3rze \u0142odygi. P\u0119d kwiatostanowy zamiera jesieni\u0105.<\/p>\n Wyd\u0142u\u017cony, walcowaty kwiatostan mo\u017ce osi\u0105ga\u0107 nawet 60 cm d\u0142ugo\u015bci. Jest zbudowany z kwiatostan\u00f3w typu skr\u0119tka (typ wierzchotki jednoramiennej). Same kwiaty s\u0105 ciemnoczerwone, o grzbiecistej koronie. Pr\u0119ciki oraz nitkowata szyjka s\u0142upka wystaj\u0105 z korony kwiatu i s\u0105 por\u00f3wnywane do j\u0119zyka \u017cmii (st\u0105d nazwa rodzajowa). Kwitnie od maja do lipca, a kwiaty s\u0105 zapylane przez pszczo\u0142owate, much\u00f3wki oraz motyle. Owocami s\u0105 roz\u0142upnie rozpadaj\u0105ce si\u0119 na 4 ma\u0142e (do 1mm d\u0142ugo\u015bci) roz\u0142upki, nasiona dojrzewaj\u0105 w sierpniu-wrze\u015bniu.<\/p>\n Podobnym gatunkiem jest Echium vulgare<\/em> \u2013 \u017cmijowiec zwyczajny, jest on bardziej k\u0142uj\u0105cy ani\u017celi \u017cmijowiec czerwony i ma niebieskie kwiaty, kwitnie te\u017c d\u0142u\u017cej \u2013 nawet do pa\u017adziernika. Oba te gatunki w stanie wegetatywnym s\u0105 trudne do rozr\u00f3\u017cnienia.<\/p>\n \u017bmijowiec czerwony jest ro\u015blin\u0105 nektaro i py\u0142kodajn\u0105, truj\u0105c\u0105 (zawiera alkaloidy). W medycynie ludowej stosowany przeciwko uk\u0105szeniom \u017cmij (inne wyt\u0142umaczenie nazwy rodzajowej). Dawniej wykorzystywany by\u0142 r\u00f3wnie\u017c w barwiarstwie i do wyrobu kosmetyk\u00f3w. Zapraszamy do ogl\u0105dania!<\/p>\n Tekst: Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk Wybrana literatura: \u017bmijowiec czerwony (Pontechium maculatum, Echium russicum), to niezwykle rzadki gatunek na terenie Polski, a prawdopodobnie ju\u017c nawet wymar\u0142y. Wyniki ostatniego monitoringu (w ramach Pa\u0144stwowego Monitoringu \u015arodowiska) przeprowadzonego w 2023 roku nie wykaza\u0142y ju\u017c obecno\u015bci tego gatunku na badanych powierzchniach. Trzy ostatnie stanowiska \u2013 Czum\u00f3w nad Bugiem, Dobu\u017cek nad Huczw\u0105 i Posad\u00f3w k. \u0141aszczowa znajdowa\u0142y si\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5402,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,8,1],"tags":[],"class_list":["post-5398","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-edukacja","category-rozne"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/zz-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":46,"filter":"raw","cat_ID":1,"category_count":46,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5398","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5398"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5398\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5402"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5398"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5398"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5398"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nTa rzadka pi\u0119kna ro\u015blina znajduje si\u0119 kolekcjach ro\u015blinnych wielu ogrod\u00f3w botanicznych (ochrona ex situ<\/em>) w tym r\u00f3wnie\u017c w OB PAN w Powsinie. Ro\u015bnie na rabacie s\u0142onecznej, najstarszej cz\u0119\u015bci Kolekcji Flory Polski.<\/p>\n
\nZdj\u0119cia: Anna Gasek, Micha\u0142 Dreher, Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/p>\n
\nRo\u015bliny chronione. Atlas. Polakowski B. 1995. Wydawnictwo Naukowe PWN
\nRo\u015bliny chronione. Flora Polski. 2006. Pi\u0119ko\u015b-Mirkowa H., Mirek Z. Multico Oficyna Wydawnicza
\nRo\u015bliny kserotermiczne. Flora Polski. 2012.Cwener A., Sudnik-W\u00f3jcikowska B. Multico Oficyna Wydawnicza
\nPolska Czerwona Ksi\u0119ga Ro\u015blin. Paprotniki i ro\u015bliny kwiatowe. Instytut Ochrony Przyrody PAN. Krak\u00f3w 2014. Ka\u017amierczakowa R., Zarzycki K., Mirek Z.(red.)
\nPolska czerwona lista paprotnik\u00f3w i ro\u015blin kwiatowych. 2016. Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk. Ka\u017amierczakowa R. (red.)
\nRo\u015bliny Polski. 2018. Sudnik-W\u00f3jcikowska B., Orczewska A. Multico Oficyna Wydawnicza
\nDzikie gatunki pokrewne ro\u015blinom uprawnym wyst\u0119puj\u0105ce w Polsce. Lista, zasoby i zagro\u017cenia. Dostatny D.F., Dajdok Z. (red.). IHAR-PIB 2020<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"