{"id":5359,"date":"2025-04-17T20:15:31","date_gmt":"2025-04-17T18:15:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrodpan.pl\/blog\/?p=5359"},"modified":"2025-04-17T20:21:28","modified_gmt":"2025-04-17T18:21:28","slug":"rodzime-pierwiosnki-znane-i-mniej-nieznane","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/rodzime-pierwiosnki-znane-i-mniej-nieznane\/","title":{"rendered":"Rodzime pierwiosnki znane i mniej nieznane"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">W Polsce rodzaj pierwiosnek \u2013 <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">, z rodziny pierwiosnkowatych (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primulaceae<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) reprezentowany jest przez siedem gatunk\u00f3w. Niestety, dwa gatunki uznane zosta\u0142y za wymar\u0142e. Pierwszy z nich to p<\/span><b><span data-contrast=\"auto\">ierwiosnek bez\u0142odygowy<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula vulgaris<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">), kt\u00f3ry wymar\u0142 w miejscach naturalnego wyst\u0119powania w po\u0142udniowo-wschodniej i wschodniej Polsce. Jednak sam gatunek uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107 na stanowisku zast\u0119pczym w \u0141a\u0144cuchowie na Lubelszczy\u017anie, kt\u00f3re za\u0142o\u017cono w 1993 roku, a ro\u015bliny pochodzi\u0142y z uprawy w Ogrodzie Botanicznym UMCS w Lublinie. Ta niewielka populacja utrzymuje si\u0119 do dzisiaj chocia\u017c jej kondycja nie jest zadowalaj\u0105ca, ro\u015bliny cz\u0119sto s\u0105 pora\u017cone przez choroby i s\u0142abo si\u0119 rozsiewaj\u0105. W 2020 roku nasiona ro\u015blin z \u0141a\u0144cuchowa zosta\u0142y przekazane do Banku Nasion i Laboratorium Kriokonserwacji Ogrodu Botanicznego w Powsinie, jako zabezpieczenie puli genowej tego gatunku. Z do\u015bwiadcze\u0144 nad si\u0142\u0105 kie\u0142kowania nasion przeprowadzanych przed umieszczeniem ich w parach ciek\u0142ego azotu (-160\u00b0C) kolekcja flory Polski otrzyma\u0142a kilkadziesi\u0105t podkie\u0142kowanych nasion z kt\u00f3rych wyros\u0142o kilkana\u015bcie dorodnych ro\u015blin, zdobi\u0105cych obecnie le\u015bny zak\u0105tek i d\u0119bow\u0105 skarp\u0119. Pierwiosnek bez\u0142odygowy jest bylin\u0105 dorastaj\u0105ca do 10 cm wysoko\u015bci, li\u015bcie s\u0105 pod\u0142ugowate, klinowato zw\u0119\u017cone na ko\u0144cu w kr\u00f3tki ogonek, silnie pomarszczone. Kwiaty blado\u017c\u00f3\u0142te z pi\u0119cioma pomara\u0144czowymi plamkami w gardzieli. Kwiaty s\u0105 stosunkowo du\u017ce o \u015brednicy 20-35 mm, umieszczone pojedynczo na szypu\u0142kach wyrastaj\u0105cych z k\u0142\u0105cza i tworz\u0105ce odziomkowy (wyrastaj\u0105cy z ziemi) baldaszek. Kwitnie w marcu i kwietniu, najwcze\u015bniej z rodzimych pierwiosnk\u00f3w. Ten gatunek od innych \u017c\u00f3\u0142tych pierwiosnk\u00f3w odr\u00f3\u017cnia du\u017co ja\u015bniejszy odcie\u0144 barwy kwiat\u00f3w i brak \u0142odygi (g\u0142\u0105bika) na kt\u00f3rej s\u0105 one umieszczone. Gatunek zosta\u0142 obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 od 2014 roku. Obecnie odmiany pierwiosnka bez\u0142odygowego w r\u00f3\u017cnych barwach, jak r\u00f3wnie\u017c o pe\u0142nych kwiatach s\u0105 bardzo popularne jako ro\u015bliny rabatowe.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559739&quot;:0}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><b><span data-contrast=\"auto\">Pierwiosnek Hallera, pierwiosnek d\u0142ugokwiatowy<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula halleri<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">)<\/span> <span data-contrast=\"auto\">w Polsce prawdopodobnie bezpowrotnie wygin\u0105\u0142. Miejscem wyst\u0119powania pierwiosnka Hallera by\u0142a Bukowa Kopa w Bieszczadach, ale nie znaleziono go tam od 1975 roku pomimo szczeg\u00f3\u0142owych poszukiwa\u0144. Najbli\u017csze stanowiska tego gatunku znajduj\u0105 si\u0119 w Tatrach Bialskich na S\u0142owacji i masywie Czarnohory na Ukrainie. Ro\u015blina o wysoko\u015bci 10-30 cm z eliptycznymi li\u015b\u0107mi skupionymi w r\u00f3\u017cyczk\u0119, li\u015bcie z bia\u0142ym nalotem od spodu, ca\u0142obrzegie lub kr\u00f3tko z\u0105bkowane. Kwiaty fioletowo purpurowe o talerzykowatej koronie \u015brednicy 15-25 mm, zebrane w baldaszkowaty kwiatostan, rurka korony o d\u0142ugo\u015bci 15-30 mm. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Bardzo podobnym gatunkiem jest <\/span><b><span data-contrast=\"auto\">pierwiosnek om\u0105czony<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula farinosa<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">), wyst\u0119puj\u0105cy w Polsce na jedynym stanowisku w Beskidzie S\u0105deckim i uznany za krytycznie zagro\u017cony oraz podlegaj\u0105cy \u015bcis\u0142ej ochronie prawnej. Ro\u015blina jest bylin\u0105 z rozetk\u0105 li\u015bci o d\u0142ugo\u015bci 2-5 cm, pokrytych bia\u0142ym nalotem, jakby opr\u00f3szonych m\u0105k\u0105, z tej rozety wyrasta zwykle jeden, rzadziej dwa p\u0119dy kwiatostanowe wysoko\u015bci 5-30 cm. Kwiaty maj\u0105 10-15 mm \u015brednicy, barw\u0119 r\u00f3\u017cow\u0105, rurka korony ma d\u0142ugo\u015b\u0107 5-8 mm. Kwiaty zebrane s\u0105 w baldaszek z\u0142o\u017cony z 2-20 kwiat\u00f3w. Kwitnie w kwietniu i maju. Oba gatunki s\u0105 do siebie bardzo podobne, ale zasadnicz\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest d\u0142ugo\u015b\u0107 rurki kwiatowej, co zmienia wygl\u0105d kwiatu i ca\u0142ego kwiatostanu, drug\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest pora kwitnienia.&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559739&quot;:0}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">W Tatrach i Karkonoszach powy\u017cej 1300 m n.p.m. spotka\u0107 mo\u017cna <\/span><b><span data-contrast=\"auto\">pierwiosnek male\u0144ki<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula minima<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">). To drobna ro\u015blina wysoko\u015bci 1-2 cm, li\u015bcie ma zimozielone, mi\u0119siste, b\u0142yszcz\u0105ce, klinowate z trzema z\u0105bkami na ko\u0144cu. Kwiaty wyrastaj\u0105 pojedynczo na kr\u00f3ciutkiej \u0142ody\u017cce, s\u0105 r\u00f3\u017cowe o \u015brednicy oko\u0142o 30 mm, korona z pi\u0119cioma g\u0142\u0119boko wci\u0119tymi p\u0142atkami. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Ro\u015bnie na skalnych p\u00f3\u0142kach, piargach i trawiastych zboczach najcz\u0119\u015bciej na pod\u0142o\u017cu granitowym. W wielu miejscach tworzy spore skupiska i chocia\u017c niepozorny, to w czasie kwitnienia trudno go nie zauwa\u017cy\u0107 i na pewno nie mo\u017cna go pomyli\u0107 z \u017cadnym innym pierwiosnkiem. Gatunek ten podlega \u015bcis\u0142ej ochronie prawnej. W Tatrach od regla dolnego po pi\u0119tro halne, na wapiennych ska\u0142kach i w murawach naskalnych mo\u017cna spotka\u0107 nast\u0119pnego specyficznego przedstawiciela rodzaju pierwiosnek \u2013 <\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula. <\/span><\/i><b><span data-contrast=\"auto\">Pierwiosnek \u0142yszczak<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula auricula<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) dorasta do 25 cm wysoko\u015bci, a li\u015bcie ma charakterystyczne, mi\u0119siste, eliptyczne, zebrane w r\u00f3\u017cyczk\u0119 i cz\u0119sto pokryte bia\u0142ym nalotem. \u0141odyga wyrasta ze \u015brodka r\u00f3\u017cyczki li\u015bciowej. Kwiaty s\u0105 s\u0142onecznie \u017c\u00f3\u0142te o \u015brednicy 30 mm, z d\u0142ug\u0105 rurk\u0105 i 5 talerzykowato rozpostartymi \u0142atkami, zebranymi w baldaszkowaty kwiatostan z\u0142o\u017cony z kilku do kilkunastu kwiat\u00f3w. Kwitnie od kwietnia do czerwca, jak tylko wiosna zawita na okre\u015blon\u0105 wysoko\u015b\u0107 nad poziomem morza. Gatunek obj\u0119ty jest \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105. W kolekcji flory Polski mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 pierwiosnka \u0142yszczaka na p\u00f3\u0142nocnym stoku najwy\u017cszego wzniesienia, na ska\u0142kach przy mostku. Najbardziej znane i spotykane w lasach g\u00f3rskich i na ni\u017cu pierwiosnki, to pierwiosnek wynios\u0142y i pierwiosnek lekarski. <\/span><b><span data-contrast=\"auto\">Pierwiosnek wynios\u0142y<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula elatior<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) cz\u0119\u015bciej spotykany w g\u00f3rach a\u017c po pi\u0119tro halne, ale rosn\u0105cy r\u00f3wnie\u017c w Wielkopolsce i na Lubelszczy\u017anie to ro\u015blina dorastaj\u0105ca do 20-30 cm wysoko\u015bci, z du\u017cymi eliptycznymi li\u015b\u0107mi o silnie pomarszczonej blaszce zbiegaj\u0105cej si\u0119 w oskrzydlony ogonek. Na szczycie bezlistnej \u0142odygi tworzy si\u0119 baldaszkowaty kwiatostan z\u0142o\u017cony z kilku do kilkunastu kwiat\u00f3w. Kwiaty maj\u0105 koron\u0119 siarkowo \u017c\u00f3\u0142t\u0105 z pomara\u0144czowym pier\u015bcieniem w gardzieli, zbudowan\u0105 z w\u0105skiej rurki i 5 \u0142atek rozpostartych poziomo, \u015brednicy do 20 mm. Rurk\u0119 korony \u015bci\u015ble obejmuje zielonkawy kielich o ostrych kantach. Ro\u015bliny kwitn\u0105 od kwietnia do lipca w zale\u017cno\u015bci od wysoko\u015bci stanowiska nad poziomem morza. Gatunek podlega cz\u0119\u015bciowej ochronie prawnej. W Ogrodzie potrafi rozpocz\u0105\u0107 kwitnienie ju\u017c w ko\u0144cu marca, ale najcz\u0119\u015bciej kwitnie w pierwszej po\u0142owie kwietnia i zdarza si\u0119 nierzadko, \u017ce powtarza kwitnienie jesieni\u0105. Na obszarach ni\u017cowych i w ni\u017cszych po\u0142o\u017ceniach g\u00f3rskich ro\u015bnie podobny gatunek, <\/span><b><span data-contrast=\"auto\">pierwiosnek lekarski<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Primula veris, <\/span><\/i><i><span data-contrast=\"auto\">Primula officinalis<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">), ro\u015bliny dorastaj\u0105 do 30 cm wysoko\u015bci, jajowate lub pod\u0142u\u017cnie jajowate, pomarszczone li\u015bcie zebrane s\u0105 w przyziemn\u0105 r\u00f3\u017cyczk\u0119, z kt\u00f3rej wyrasta bezlistny p\u0119d zako\u0144czony zwisaj\u0105cym do do\u0142u baldaszkiem, z\u0142o\u017conym z 10-30 kwiat\u00f3w. Korona ma \u015brednic\u0119 do 15 mm, rurka jest d\u0142u\u017csza od kielicha z pi\u0119cioma nieco stulonymi \u0142atkami barwy \u017c\u00f3\u0142tej z pomara\u0144czowymi plamkami w gardzieli. Zielony kielich w czasie kwitnienia jest lu\u017any, rozd\u0119ty i ostrokanciasty. Budowa kwiatostanu kojarzy\u0142a si\u0119 z p\u0119kiem kluczy, dlatego ro\u015bliny tego gatunku dawniej potocznie zwane by\u0142y \u201ekluczykami\u201d. Kwitnie w kwietniu i maju, ale potrafi zakwitn\u0105\u0107 te\u017c w marcu i kwitn\u0105\u0107 do czerwca. Oba gatunki pierwiosnk\u00f3w rosn\u0105 w kolekcji flory Polski na rabacie le\u015bnej wzd\u0142u\u017c g\u0142\u00f3wnej alei, mo\u017cna tam si\u0119 przyjrze\u0107 dok\u0142adnie r\u00f3\u017cnicom i podobie\u0144stwom w budowie kwiatu.&nbsp;&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559739&quot;:0}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">Zapraszamy do obserwacji.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335559739&quot;:0}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W Polsce rodzaj pierwiosnek \u2013 Primula, z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae) reprezentowany jest przez siedem gatunk\u00f3w. Niestety, dwa gatunki uznane zosta\u0142y za wymar\u0142e. Pierwszy z nich to pierwiosnek bez\u0142odygowy (Primula vulgaris), kt\u00f3ry wymar\u0142 w miejscach naturalnego wyst\u0119powania w po\u0142udniowo-wschodniej i wschodniej Polsce. Jednak sam gatunek uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107 na stanowisku zast\u0119pczym w \u0141a\u0144cuchowie na Lubelszczy\u017anie, kt\u00f3re&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5360,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-5359","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/007.-Pierwiosnek-lyszczak-2.jpg",896,592,false],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5359"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5359\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5360"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5359"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5359"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5359"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}