{"id":5334,"date":"2025-03-14T16:19:07","date_gmt":"2025-03-14T15:19:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrodpan.pl\/blog\/?p=5334"},"modified":"2025-03-14T16:22:21","modified_gmt":"2025-03-14T15:22:21","slug":"wawrzynek-wilczelyko-chroniony-ozdobny-i-trujacy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wawrzynek-wilczelyko-chroniony-ozdobny-i-trujacy\/","title":{"rendered":"Wawrzynek wilcze\u0142yko \u2013 chroniony, ozdobny i truj\u0105cy\u00a0\u00a0"},"content":{"rendered":"

Ju\u017c sama nazwa odstrasza! Wilcze\u0142yko\u2026 Okre\u015blenie \u201ewilcze, wilczy\u201d od dawna u\u017cywane by\u0142o do nazywania ro\u015blin truj\u0105cych (np. pokrzyk wilcza jagoda), a \u0142yko kojarzy si\u0119 z czym\u015b twardym, \u017cylastym, trudnym do pogryzienia\u2026<\/span> 
\n<\/span>\u0141aci\u0144ska nazwa wawrzynka wilcze\u0142yko brzmi du\u017co lepiej – <\/span>Daphne mezereum<\/span><\/i>. <\/span>Daphne<\/span><\/i> to starogrecka nazwa lauru szlachetnego (<\/span>Laurus nobilis<\/span><\/i>), w kt\u00f3rego zosta\u0142a przemieniona mitologiczna nimfa Dafne. Nazwa ta zosta\u0142a przeniesiona na nasz wawrzynek przez Linneusza z powodu podobie\u0144stwa li\u015bci obu gatunk\u00f3w. Epitet gatunkowy <\/span>mezereum <\/span><\/i>pochodzi prawdopodobnie od arabskiego <\/span>mazerium<\/span><\/i> lub perskiego <\/span>mazerlyn<\/span><\/i> i nawi\u0105zuje do truj\u0105cych w\u0142a\u015bciwo\u015bci ro\u015bliny. <\/span> 
\n<\/span>Dawne polskie nazwy wawrzynka wilcze\u0142yko to m.in.: dafna, dafnina, wawrzyn, wawrzynek, wilczypieprz, wilczeo\u0142yko, diabelski krzak, w\u0119\u017cowe drzewo czy krzak n\u0119dzy.<\/span> <\/span><\/p>\n

Wawrzynek wilcze\u0142yko to krzew o lu\u017anym pokroju dorastaj\u0105cy do 1,5-2 m wysoko\u015bci. Ma wyprostowane, sztywne, grube p\u0119dy, za m\u0142odu okryte kutnerem, starsze \u2013 ju\u017c nagie. Jego p\u0105ki s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane na wegetatywne (mniejsze, z kt\u00f3rych wyrastaj\u0105 li\u015bcie) oraz generatywne (z nich wyrosn\u0105 kwiaty). Kwiaty pojawiaj\u0105 si\u0119 na d\u0142ugo przed rozwojem li\u015bci, czasem nawet w ju\u017c w lutym. S\u0105 czterokrotne, r\u00f3\u017cowe, czasem bia\u0142e, najcz\u0119\u015bciej po 3 w pachwinach opad\u0142ych zesz\u0142orocznych li\u015bci. Ciekawe jest to, \u017ce kwiaty s\u0105 pozbawione p\u0142atk\u00f3w korony a r\u00f3\u017cowe elementy wabi\u0105ce to w rzeczywisto\u015bci barwne dzia\u0142ki kielicha i dno kwiatowe! Kwiaty s\u0105 nektarodajne (zapylane m.in. przez b\u0142onk\u00f3wki, motyle, much\u00f3wki, chrz\u0105szcze) i wydzielaj\u0105 odurzaj\u0105cy zapach podobny do zapachu hiacynt\u00f3w.<\/span> <\/span><\/p>\n

Owoce (pestkowce) s\u0105 czerwone, jednonasienne, umieszczone poni\u017cej li\u015bci, s\u0105 pokarmem m.in. ba\u017canta, dzwo\u0144ca, kopciuszka, kosa, kwiczo\u0142a, rudzika i \u015bpiewaka, dojrzewaj\u0105 w czerwcu i w lipcu.<\/span> 
\n<\/span>Li\u015bcie wawrzynka dorastaj\u0105 do 8 cm d\u0142ugo\u015bci, s\u0105 lancetowate, ca\u0142obrzegie i skupione w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci p\u0119du. Po roztarciu wydzielaj\u0105 nieprzyjemny zapach.<\/span> <\/span><\/p>\n

Zasi\u0119g wyst\u0119powania wawrzynka wilcze\u0142yko obejmuje ca\u0142\u0105 Europ\u0119, Azj\u0119 Mniejsz\u0105, Kaukaz i zachodni\u0105 Syberi\u0119. W Polsce spotykany jest cz\u0119sto w po\u0142udniowej, wschodniej i p\u00f3\u0142nocnowschodniej Polsce oraz na rozporoszonych stanowiskach na ca\u0142ym obszarze, w g\u00f3rach po pi\u0119tro subalpejskie. Ro\u015bnie w cienistych lasach li\u015bciastych i mieszanych, na \u017cyznych, pr\u00f3chniczych glebach o odczynie oboj\u0119tnym lub zasadowym.<\/span> <\/span><\/p>\n

Ca\u0142a ro\u015blina jest silnie truj\u0105ca. Zawiera wiele metabolit\u00f3w wt\u00f3rnych takich jak diterpenoidy, kumaryny, saponiny, garbniki, olejki eteryczne. Szczeg\u00f3lnie bogate w truj\u0105ce substancje s\u0105 owoce \u2013 10-12 owoc\u00f3w dla doros\u0142ego cz\u0142owieka oraz 1-3 owoce dla dziecka mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 \u015bmiertelne. Kora i li\u015bcie r\u00f3wnie\u017c s\u0105 truj\u0105ce, ju\u017c sam kontakt z ro\u015blin\u0105 mo\u017ce powodowa\u0107 podra\u017cnienia sk\u00f3ry i b\u0142on \u015bluzowych. W medycynie ludowej ma\u015b\u0107 z kory stosowano na choroby sk\u00f3ry (ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci silnie dra\u017cni\u0105ce) i przeciw reumatyzmowi. To dra\u017cni\u0105ce dzia\u0142anie na sk\u00f3r\u0119 a tak naprawd\u0119 jego efekt w postaci trudno goj\u0105cych si\u0119 ran i owrzodze\u0144 by\u0142o pono\u0107 wykorzystywane przez rekrut\u00f3w chc\u0105cych unikn\u0105\u0107 poboru do wojska oraz przez \u017cebrak\u00f3w w celu wzbudzania lito\u015bci w\u015br\u00f3d potencjalnych darczy\u0144c\u00f3w.<\/span> <\/span><\/p>\n

Ludowe przekazy zaliczaj\u0105 wawrzynka wilcze\u0142yko do ro\u015blin magicznych. Odwar z korzenia wilczego\u0142yka i jarz\u0119biny wylany na drog\u0119 mia\u0142 moc rozkochania m\u0119\u017cczyzn, a zamiatanie izby wawrzynkow\u0105 miot\u0142\u0105 w dzie\u0144 \u015bwi\u0119tego Szczepana mia\u0142o gwarantowa\u0107 brak robactwa w domostwie.<\/span> <\/span><\/p>\n

Obecnie wawrzynek jest znanym i cenionym krzewem ozdobnym. Wyst\u0119puje w formie bia\u0142ej (<\/span>Daphne mezereum<\/span><\/i> f. alba) i odmianie o ciemniejszych kwiatach (<\/span>Daphne mezereum<\/span><\/i> 'Rubra’). Mo\u017cna rozmno\u017cy\u0107 go z nasion lub sadzonek p\u00f3\u0142zdrewnia\u0142ych pobieranych w lipcu-sierpniu. W ogrodzie trzeba zapewni\u0107 mu wapienn\u0105 gleb\u0119, miejsce cieniste, wilgotne (\u017ale znosi susz\u0119). Nie lubi ci\u0119cia i przesadzania.<\/span> <\/span><\/p>\n

Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce gatunek ten w Polsce jest obj\u0119ty cz\u0119\u015bciow\u0105 ochron\u0105 gatunkow\u0105 na podstawie Rozporz\u0105dzenia Ministra \u015arodowiska z dnia 9 pa\u017adziernika 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej ro\u015blin. Wcze\u015bniej obj\u0119ty by\u0142 ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105. Zagro\u017ceniem dla wawrzynka jest zrywanie go do cel\u00f3w dekoracyjnych, przesadzanie do ogrod\u00f3w oraz zmniejszanie si\u0119 powierzchni jego siedlisk \u2013 las\u00f3w mieszanych i li\u015bciastych. W Polsce wyst\u0119puj\u0105 dwa gatunki wawrzynka, oba podlegaj\u0105 ochronie gatunkowej – wawrzynek wilcze\u0142yko (<\/span>Daphne mezereum<\/span><\/i>) oraz wawrzynek g\u0142\u00f3wkowy (<\/span>Daphne cneorum<\/span><\/i>).<\/span> <\/span><\/p>\n

Wawrzynek wilcze\u0142yko jest pi\u0119knym symbolem przedwio\u015bnia. W warstwie runa zakwitaj\u0105 ju\u017c wtedy geofity, w warstwie krzew\u00f3w kwitnie ju\u017c wiatropylna leszczyna, poza nimi wi\u0119kszo\u015b\u0107 ro\u015blin dopiero budzi si\u0119 z zimowego snu. \u0141atwo wi\u0119c wtedy wypatrze\u0107 kwitn\u0105cego wawrzynka. Pami\u0119tajmy, \u017ce wawrzynek wilcze\u0142yko to ozdobny krzew, kt\u00f3ry mo\u017cemy posadzi\u0107 w naszych ogrodach, ale jednocze\u015bnie jest silnie truj\u0105cy i na stanowiskach naturalnych obj\u0119ty ochron\u0105 gatunkow\u0105.<\/span> <\/span><\/p>\n

Zapraszamy do ogl\u0105dania okaz\u00f3w wawrzynka w Naszym Ogrodzie Botanicznym. Liczne egzemplarze rosn\u0105 na terenie Arboretum i w Kolekcji Flory Polski.<\/span> <\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Tekst: Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/span> <\/span><\/p>\n

Zdj\u0119cia: Anna Gasek, Micha\u0142 Dreher, Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/span> <\/span><\/p>\n

 <\/span><\/p>\n

Wybrana literatura:<\/span> 
\n<\/span>\u015awiejkowski L. 1956. Ochrona ro\u015blin w Polsce. Sp\u00f3\u0142ka Wydawnictw Artystycznych i U\u017cytkowych Poziom w \u0141odzi <\/span> 
\n<\/span>Walas J. 1973. Atlas Ro\u015blin Chronionych. Liga Ochrony Przyrody Warszawa<\/span> 
\n<\/span>Hrynkiewicz-Sudnik J., S\u0119kowski B., Wilczkiewicz M. 1987. Rozmna\u017canie drzew i krzew\u00f3w li\u015bciastych 3. PWN Warszawa <\/span> 
\n<\/span>Traczyk T. 1989. Ro\u015bliny lasu li\u015bciastego. Wyd. 5. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne<\/span> 
\n<\/span>Polakowski B. 1995. Ro\u015bliny chronione. Atlas. Wydawnictwo Naukowe PWN<\/span> 
\n<\/span>Seneta W., Dolatowski J., Zieli\u0144ski J. 2002. Wydanie V. PWN Warszawa<\/span> 
\n<\/span>Pi\u0119ko\u015b-Mirkowa H.,Mirek Z. 2003. Atlas ro\u015blin chronionych. <\/span> 
\n<\/span>Puchniarski T.H.2004.Ro\u015bliny siedlisk le\u015bnych w Polsce. Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Rolnicze i Le\u015bne<\/span> 
\n<\/span>Witkowska-\u017buk L. 2008. Atlas ro\u015blinno\u015bci las\u00f3w. MULTICO Oficyna Wydawnicza <\/span> 
\n<\/span>Kujawska M., \u0141uczaj \u0141., Sosnowska J., Klepacki P. 2016. Ro\u015bliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych. S\u0142ownik Adama Fischera. Polskie Towarzystwo Ludoznawcze. Wroc\u0142aw<\/span> <\/span><\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ju\u017c sama nazwa odstrasza! Wilcze\u0142yko\u2026 Okre\u015blenie \u201ewilcze, wilczy\u201d od dawna u\u017cywane by\u0142o do nazywania ro\u015blin truj\u0105cych (np. pokrzyk wilcza jagoda), a \u0142yko kojarzy si\u0119 z czym\u015b twardym, \u017cylastym, trudnym do pogryzienia\u2026  \u0141aci\u0144ska nazwa wawrzynka wilcze\u0142yko brzmi du\u017co lepiej – Daphne mezereum. Daphne to starogrecka nazwa lauru szlachetnego (Laurus nobilis), w kt\u00f3rego zosta\u0142a przemieniona mitologiczna nimfa…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5341,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,34,26],"tags":[],"class_list":["post-5334","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/1-10-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5334","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5334"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5334\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5341"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5334"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5334"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5334"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}