{"id":5307,"date":"2025-02-13T13:09:21","date_gmt":"2025-02-13T12:09:21","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrodpan.pl\/blog\/?p=5307"},"modified":"2025-02-13T16:06:37","modified_gmt":"2025-02-13T15:06:37","slug":"wyczekiwane-zwiastuny-przedwiosnia-geofity-wczesnowiosenne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wyczekiwane-zwiastuny-przedwiosnia-geofity-wczesnowiosenne\/","title":{"rendered":"Wyczekiwane zwiastuny przedwio\u015bnia \u2013 geofity wczesnowiosenne\u00a0"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">Przedwio\u015bnie, czyli zaranie wiosny, to jedna z fenologicznych p\u00f3r roku, kiedy to powoli rozpoczyna si\u0119 okres wegetacyjny ro\u015blin. Zwiastuje j\u0105 najpierw kwitnienie leszczyny (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Corylus avellana<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">), a tak\u017ce m.in. olszy czarnej (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Alnus glutinosa<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) i wawrzynka wilcze\u0142yko (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Daphne mezereum<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) rozpoczynaj\u0105ce si\u0119 w lutym-marcu. Przedwio\u015bnie to r\u00f3wnie\u017c czas kr\u00f3lowania ro\u015blin nazywanych zbiorczo \u201egeofitami\u201d. Czym s\u0105 geofity z botanicznego punktu widzenia, jakie gatunki do nich nale\u017c\u0105 i gdzie mo\u017cna je spotka\u0107? Posaramy si\u0119 to wyja\u015bni\u0107. <\/span><span data-contrast=\"auto\">\ud83d\ude0a<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\"> &nbsp;<\/span><span data-contrast=\"auto\">Aby zrozumie\u0107 termin \u201egeofity\u201d nale\u017cy spojrze\u0107 na system klasyfikacji niesystematycznej, kt\u00f3ry dzieli ro\u015bliny w zale\u017cno\u015bci od sposobu prze\u017cywania przez nie okresu niesprzyjaj\u0105cego wegetacji. W 1905 roku ukaza\u0142a si\u0119 publikacja \u201eTypes biologiques pour la g\u00e9ographie botanique\u201d- du\u0144skiego botanika Christena Raunkiaera.&nbsp; Przedstawiono w niej podzia\u0142 ro\u015blin w zale\u017cno\u015bci od umiejscowienia na ro\u015blinie p\u0105k\u00f3w spoczynkowych. Wed\u0142ug tej klasyfikacji wyr\u00f3\u017cniamy:<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Symbol&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf0b7&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><span data-contrast=\"auto\">fanerofity (ro\u015bliny jawnop\u0105czkowe), kt\u00f3rych p\u0105ki znajduj\u0105 si\u0119 wy\u017cej ni\u017c 50 cm nad pod\u0142o\u017cem (drzewa, krzewy, epifity)<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Symbol&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf0b7&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><span data-contrast=\"auto\">chamefity (ro\u015bliny niskop\u0105czkowe) o p\u0105kach znajduj\u0105cych si\u0119 do 50 cm od powierzchni gruntu (krzewinki, ro\u015bliny zielne)<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Symbol&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf0b7&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><span data-contrast=\"auto\">hemikryptofity (ro\u015bliny naziemnop\u0105czkowe) to ro\u015bliny, kt\u00f3rych p\u0105ki znajduj\u0105 si\u0119 przy powierzchni gleby a przed przemarzaniem s\u0105 chronione li\u015b\u0107mi i \u015bniegiem<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Symbol&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf0b7&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">kryptofity (ro\u015bliny skrytop\u0105czkowe) czyli ro\u015bliny, kt\u00f3rych p\u0105ki znajduj\u0105 si\u0119 na organach podziemnych takich jak k\u0142\u0105cza, bulwy, cebule, roz\u0142ogi i inne.<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> Je\u015bli mamy do czynienia z ro\u015blinami wodnymi nale\u017c\u0105 one do hydrofit\u00f3w, je\u015bli rosn\u0105 w ziemi \u2013 <\/span><b><span data-contrast=\"auto\">do geofit\u00f3w<\/span><\/b><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf0b7\" data-font=\"Symbol\" data-listid=\"1\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Symbol&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf0b7&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\">terofity to ro\u015bliny jednoroczne, zim\u0119 prze\u017cywaj\u0105 jedynie w postaci nasion i sw\u00f3j ca\u0142y rozw\u00f3j zamykaj\u0105 w jednym cyklu wegetacyjnym.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Z powy\u017cszego podzia\u0142u wynika wyra\u017anie, \u017ce <b style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\"><span data-contrast=\"auto\">geofity<\/span><\/b><span style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\" data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\"><span data-contrast=\"auto\">geo<\/span><\/i><span style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\" data-contrast=\"auto\"> \u2013 ziemia, <\/span><i style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\"><span data-contrast=\"auto\">phyton<\/span><\/i><span style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\" data-contrast=\"auto\"> \u2013 ro\u015blin\u0105) s\u0105 ro\u015blinami, kt\u00f3re niekorzystne okresy pogodowe (w naszej szeroko\u015bci geograficznej jest to zima) prze\u017cywaj\u0105 w postaci p\u0105k\u00f3w spoczynkowych znajduj\u0105cych si\u0119 <\/span><b style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\"><span data-contrast=\"auto\">pod ziemi\u0105<\/span><\/b><span style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\" data-contrast=\"auto\">. P\u0105ki te mog\u0105 by\u0107 cz\u0119\u015bci\u0105 organ\u00f3w podziemnych, kt\u00f3re s\u0105 p\u0119dami, korzeniami oraz ich modyfikacjami. Podziemne organy pe\u0142ni\u0105 nie tylko funkcj\u0119 zapasow\u0105 oraz prze\u017cyciow\u0105, lecz r\u00f3wnie\u017c mog\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 wegetatywnemu rozmna\u017caniu. Sposobem na \u017cycie i przetrwanie u geofit\u00f3w to trwanie przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 roku w postaci organ\u00f3w podziemnych ukrytych pod powierzchni\u0105 gleby.&nbsp;<\/span><span style=\"font-family: var(--global-body-font-family);\" data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">Geofity wyst\u0119puj\u0105 w miejscach, gdzie wyra\u017anie odznaczaj\u0105 si\u0119 sezonowe r\u00f3\u017cnice w klimacie np. pora sucha i deszczowa lub aspekty zak\u0142\u00f3caj\u0105ce wegetacj\u0119 (jednak pojawiaj\u0105ce si\u0119 regularnie) np. po\u017cary. W regionie \u015br\u00f3dziemnomorskim geofity stanowi\u0105 oko\u0142o 8% flory, natomiast w po\u0142udniowej Afryce, w Kraju Przyl\u0105dkowym ju\u017c 14%.&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Po\u015br\u00f3d kilku czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych, takich jak nas\u0142onecznienie, wilgotno\u015b\u0107 i temperatura, ten ostatni pe\u0142ni kluczow\u0105 rol\u0119 w rozwoju geofit\u00f3w kontroluj\u0105c ich wzrost i kwitnienie. Geofity wymagaj\u0105 sekwencji temperatur ciep\u0142o-zimno-ciep\u0142o.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\"> &nbsp;<\/span><span data-contrast=\"auto\">W naszym klimacie umiarkowanym rozw\u00f3j niekt\u00f3rych geofit\u00f3w nast\u0119puje bardzo wczesn\u0105 wiosn\u0105 jeszcze przed rozwojem li\u015bci na drzewach. M\u00f3wimy wtedy o tzw. aspekcie wiosennym w odniesieniu do ro\u015blinno\u015bci na danym obszarze. W klimacie umiarkowanym Europy \u015arodkowej dotyczy on g\u0142\u00f3wnie las\u00f3w li\u015bciastych (gr\u0105d\u00f3w i buczyn).&nbsp;<\/span> <span data-contrast=\"auto\">Z ekologicznego punktu widzenia geofity zapobiegaj\u0105 ucieczce biogen\u00f3w (podstawowych pierwiastk\u00f3w niezb\u0119dnych do \u017cycia) z ekosystem\u00f3w le\u015bnych, wykorzystuj\u0105 je wczesn\u0105 wiosn\u0105 zapobiegaj\u0105c przez to ich wymywaniu do g\u0142\u0119bszych warstw gleby. Obumar\u0142e szcz\u0105tki geofit\u00f3w ulegaj\u0105 rozk\u0142adowi i biogeny s\u0105 oddawane do ekosystemu wczesnym latem, staj\u0105 si\u0119 dost\u0119pne dla drzew i ro\u015blin pe\u0142ni lata.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\"> &nbsp;<\/span><span data-contrast=\"auto\">Szybki wzrost i kwitnienie wiosn\u0105 jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki substancjom od\u017cywczym zmagazynowanym w ci\u0105gu okresu wegetacyjnego w cz\u0119\u015bci podziemnej (w formie bulwy, cebuli czy rozbudowanego systemu korzeniowego), dlatego ro\u015bliny mog\u0105 najpierw wypuszcza\u0107 p\u0119dy generatywne przed wegetatywnymi. Ma to na celu jak najszybsze zapylenie i wydanie owoc\u00f3w, kiedy konkurencja o zapylacze jest stosunkowo niewielka. Nadziemne cz\u0119\u015bci po przekwitni\u0119ciu i wydaniu nasion co roku obumieraj\u0105. Ca\u0142y ich cykl \u017cyciowy zamyka si\u0119 w okresie, kiedy na drzewach nie ma jeszcze li\u015bci, jest wilgotno a temperatury s\u0105 niskie. Geofity nie s\u0105 tolerancyjne w stosunku do suszy oraz zacienienia.&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\"> &nbsp;<\/span><span data-contrast=\"auto\">Warto zaznaczy\u0107, \u017ce geofity to nie tylko ro\u015bliny wczesnowiosenne. We florze Polski znajdziemy szereg gatunk\u00f3w, kt\u00f3re do geofit\u00f3w nale\u017c\u0105, jednak kwitn\u0105 nieco p\u00f3\u017aniej \u2013 w maju i czerwcu. Do takich gatunk\u00f3w zaliczmy m.in. konwali\u0119 majow\u0105 (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Convallaria majalis<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">), konwalijk\u0119 dwulistn\u0105 (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Maianthemum bifolium<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) oraz gatunki z rodzaju kokoryczka (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Polygonatum <\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">sp.)<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><span data-contrast=\"auto\">W rozsiewaniu nasion wielu gatunk\u00f3w geofit\u00f3w (m.in. kokoryczy, z\u0142oci, cebulic, ziarnop\u0142onu) uczestnicz\u0105 mr\u00f3wki \u2013 zjawisko to nazywamy myrmekochori\u0105. Mr\u00f3wki \u017cywi\u0105 si\u0119 tzw. cia\u0142kami mr\u00f3wczymi \u2013 elajosomami, czyli wyrostkami na nasionach, kt\u00f3re s\u0105 bogate w substancje od\u017cywcze (t\u0142uszcze i w\u0119glowodany).<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Do najcz\u0119\u015bciej spotykanych wczesnowiosennych geofit\u00f3w we florze Polski nale\u017c\u0105:<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Cebulica dwulistna<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Scilla bifolia<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 pod ziemi\u0105 wytwarza cebul\u0119, z kt\u00f3rej wiosn\u0105 wypuszcza pojedynczy p\u0119d kwiatostanowy oraz przewa\u017cnie dwa li\u015bcie. W Polsce wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie na terenie Karpat. Gatunek ten podlega cz\u0119\u015bciowej ochronie gatunkowej. Kwitnie w marcu i kwietniu.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Czosnek nied\u017awiedzi<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Allium ursinum<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 organem podziemnym jest pod\u0142u\u017cna, w\u0105ska cebula. Wszystkie cz\u0119\u015bci ro\u015bliny s\u0105 jadalne. W Polsce cz\u0119\u015bciej wyst\u0119puje w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju (Karpaty, Sudety), gdzie ro\u015bnie tworz\u0105c \u0142any. Gatunek ten podlega cz\u0119\u015bciowej ochronie gatunkowej. Kwitnie od kwietnia do czerwca.&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Kokorycz pe\u0142na<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Corydalis solida<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) ma podziemn\u0105 bulw\u0119, pe\u0142n\u0105 w \u015brodku \u2013 st\u0105d jej nazwa. Ma ciemnofioletowe, niebieskie lub bia\u0142e kwiaty. W Polsce ro\u015bnie przewa\u017cnie w po\u0142udniowo-wschodniej (cz\u0119\u015bciej) i wschodniej cz\u0119\u015bci kraju. Kwitnie od marca do maja.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Kokorycz pusta<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Corydalis cava<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 ma bulw\u0119 podziemn\u0105 zawieraj\u0105c\u0105 u starszych osobnik\u00f3w puste przestrzenie. Mo\u017ce tworzy\u0107 miesza\u0144ce z kokorycz\u0105 pe\u0142n\u0105. Ro\u015bnie g\u0142\u00f3wnie w Karpatach, Sudetach, na \u015al\u0105sku i w Wielkopolsce. Kwitnie od marca do maja.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Krokus spiski <\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\">(<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Crocus scepusiensis<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) ma p\u0119d podziemny przypominaj\u0105cy cebul\u0119. Jest subendemitem karpackim \u2013 w Polsce ro\u015bnie w Tatrach, na Podhalu i w Beskidach. Gatunek ten podlega cz\u0119\u015bciowej ochronie gatunkowej. Kwitnie od marca do kwietnia.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Podbia\u0142 pospolity<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Tussilago farfara<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 pod ziemi\u0105 posiada rozga\u0142\u0119ziaj\u0105ce si\u0119, ga\u0142\u0119ziste k\u0142\u0105cze. Nie jest ro\u015blin\u0105 typowo le\u015bn\u0105, lubi przydro\u017ca, miejsca ruderalne i du\u017co s\u0142o\u0144ca. Kwitnie od lutego do maja.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Szczawik zaj\u0119czy<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Oxalis acetosella<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) pod ziemi\u0105 ma cienkie, rozga\u0142\u0119zione k\u0142\u0105cze. Nazywany jest \u201ele\u015bn\u0105 koniczyn\u0105\u201d. Ciemnozielone li\u015bcie szczawika przypominaj\u0105 li\u015bcie koniczyny, s\u0105 jadalne, kwaskowate w smaku. Wyst\u0119puje pospolicie w lasach i zaro\u015blach na terenie ca\u0142ego kraju. Kwitnie w kwietniu i maju.&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">\u015anie\u017cyca wiosenna<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Leucoium vernum<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 wytwarza kulist\u0105 cebul\u0119. Na bia\u0142ych dzia\u0142kach okwiatu ma charakterystyczne zielonkawe plamki. Podlega cz\u0119\u015bciowej ochronie gatunkowej. W Polsce gatunek ten ma p\u00f3\u0142nocn\u0105 granic\u0119 zasi\u0119gu, wyst\u0119puje naturalnie w Sudetach i Bieszczadach. Kwitnie od lutego do kwietnia.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">\u015anie\u017cyczka przebi\u015bnieg<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Galanthus nivalis<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) o organie podziemnym w formie cebuli, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rej wyrastaj\u0105 cebulki przybyszowe. Jeden z najwcze\u015bniej kwitn\u0105cych geofit\u00f3w \u2013 cz\u0119sto kwiatostany pojawiaj\u0105 si\u0119, kiedy le\u017cy jeszcze \u015bnieg, st\u0105d nazwa. Gatunek ten podlega cz\u0119\u015bciowej ochronie gatunkowej. W Polsce wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju. Kwitnie w lutym i marcu.&nbsp;<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Zawilec gajowy<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Anemone nemorosa<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 pod ziemi\u0105 posiada walcowate, br\u0105zowe k\u0142\u0105cze. Wyst\u0119puje na terenie ca\u0142ego kraju, w g\u00f3rach po regiel dolny. Cz\u0119sto ro\u015bnie \u0142anowo. Kwitnie od marca do maja. W Polsce na stanowiskach naturalnych wyst\u0119puje a\u017c pi\u0119\u0107 gatunk\u00f3w zawilc\u00f3w, ale tylko cztery z nich s\u0105 geofitami (gajowy, \u017c\u00f3\u0142ty, lipski i narcyzowy).<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Zdroj\u00f3wka rutewkowata <\/span><\/b><i><span data-contrast=\"auto\">(Isopyrum thalictroides<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 pod ziemi\u0105 posiada k\u0142\u0105cze, a jej bia\u0142e kwiaty s\u0105 podobne do kwiat\u00f3w zawilca gajowego tylko nieco drobniejsze. W Polsce wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w po\u0142udniowo-wschodniej cz\u0119\u015bci kraju. Kwitnie od marca do maja.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Ziarnop\u0142on wiosenny<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Ficaria verna<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 nazywany jaskrem wiosennym lub pszonk\u0105. Ma bulwiasto zgrubia\u0142e korzenie. Wyst\u0119puje na terenie ca\u0142ego kraju. Kwitnie w marcu i kwietniu.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">Z\u0142o\u0107 \u017c\u00f3\u0142ta<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Gagea lutea<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 podziemnym organem jest okr\u0105g\u0142a cebula cz\u0119sto otoczona cebulkami przybyszowymi. Wytwarza jeden p\u0119d kwiatostanowy. Wyst\u0119puje powszechnie na terenie ca\u0142ego kraju. Kwitnie od marca do maja.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<li data-leveltext=\"\uf076\" data-font=\"Wingdings\" data-listid=\"2\" data-list-defn-props=\"{&quot;335552541&quot;:1,&quot;335559685&quot;:720,&quot;335559991&quot;:360,&quot;469769226&quot;:&quot;Wingdings&quot;,&quot;469769242&quot;:[8226],&quot;469777803&quot;:&quot;left&quot;,&quot;469777804&quot;:&quot;\uf076&quot;,&quot;469777815&quot;:&quot;hybridMultilevel&quot;}\" aria-setsize=\"-1\" data-aria-posinset=\"1\" data-aria-level=\"1\"><b><span data-contrast=\"auto\">\u017bywiec gruczo\u0142owaty<\/span><\/b><span data-contrast=\"auto\"> (<\/span><i><span data-contrast=\"auto\">Dentaria glandulosa<\/span><\/i><span data-contrast=\"auto\">) \u2013 to gatunek karpacki (\u017cyzne buczyny), poza tymi g\u00f3rami wyst\u0119puje na nielicznych stanowiskach, podziemnym organem jest zgrubia\u0142e k\u0142\u0105cze. Kwitnie od ko\u0144ca marca do ko\u0144ca maja. Do geofit\u00f3w nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c dwa pozosta\u0142e rodzime gatunki \u017cywca \u2013 cebulkowy i dziewi\u0119ciolistny.<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">W Naszym Ogrodzie geofity ulokowa\u0142y si\u0119 w wielu miejscach \u2013 mo\u017cna znale\u017a\u0107 je m.in. przy bramie le\u015bnej, w Le\u015bnym Zak\u0105tku (granicz\u0105cym z ulic\u0105 Wczasow\u0105) i na Rabacie Le\u015bnej. Radzimy nie zwleka\u0107 z wizyt\u0105 w Ogrodzie \u2013 czas geofit\u00f3w przemija szybko i wtedy trzeba czeka\u0107 do nast\u0119pnego przedwio\u015bnia <\/span><span data-contrast=\"auto\">\ud83d\ude0a<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><span data-contrast=\"auto\">Literatura<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<\/span><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><span data-contrast=\"auto\">Bober J. 2003. Rozmna\u017canie geofit\u00f3w le\u015bnych w warunkach naturalnych i laboratoryjnych. 2003. Wiadomo\u015bci botaniczne 47(3\/4): 15-24<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Khodorova N.V., Boitel-Conti M. 2013. The Role of Temperature in the Growth and Flowering of Geophytes. Plants 2, 699-711; doi:10.3390\/plants2040699<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Rawlik Katarzyna 2021. \u201ewiosenna tama\u201d \u2013 geofity w lasach. Z cyklu \u201eWiadomo\u015bci z Ogrod\u00f3w K\u00f3rnickich\u201d. K\u00f3rniczanin 5\/2021<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Witkowska-\u017buk L. 2013. Ro\u015bliny Le\u015bne. Multico<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><span data-contrast=\"auto\">Tribble C.M., Martinez-Gomez J., Howard C.C., Males J., Sosa V., Sessa E.B., Cellinese N., Specht C.D. 2021. Get the shovel: morphological and evolutionary complexities of belowgrund organs in geophytes. American Journal of Botany 108(3):372-378<\/span><span data-ccp-props=\"{&quot;335551550&quot;:6,&quot;335551620&quot;:6}\">&nbsp;<br \/>\n<\/span><strong>www.zielnik-karpacki.pl&nbsp;<\/strong><\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Przedwio\u015bnie, czyli zaranie wiosny, to jedna z fenologicznych p\u00f3r roku, kiedy to powoli rozpoczyna si\u0119 okres wegetacyjny ro\u015blin. Zwiastuje j\u0105 najpierw kwitnienie leszczyny (Corylus avellana), a tak\u017ce m.in. olszy czarnej (Alnus glutinosa) i wawrzynka wilcze\u0142yko (Daphne mezereum) rozpoczynaj\u0105ce si\u0119 w lutym-marcu. Przedwio\u015bnie to r\u00f3wnie\u017c czas kr\u00f3lowania ro\u015blin nazywanych zbiorczo \u201egeofitami\u201d. Czym s\u0105 geofity z botanicznego&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5308,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"default","_kad_post_title":"default","_kad_post_layout":"default","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"default","_kad_post_vertical_padding":"default","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,14,1,34,26],"tags":[],"class_list":["post-5307","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-ciekawostki","category-rozne","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":14,"label":"Ciekawostki"},{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"},{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2025\/02\/sniezyca-wiosenna-1024x768.jpg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18},{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":46,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":1,"category_count":46,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18},{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5307","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5307"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5307\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5308"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5307"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5307"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5307"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}