{"id":5016,"date":"2024-06-26T10:11:03","date_gmt":"2024-06-26T08:11:03","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=5016"},"modified":"2024-06-26T10:11:03","modified_gmt":"2024-06-26T08:11:03","slug":"aksamitka-symboliczna-jadalna-i-pelna-leczniczej-mocy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/aksamitka-symboliczna-jadalna-i-pelna-leczniczej-mocy\/","title":{"rendered":"Aksamitka – symboliczna, jadalna i pe\u0142na leczniczej mocy"},"content":{"rendered":"

 Oto aksamitka <\/strong>(Tagetes<\/em><\/strong>).<\/p>\n

Aksamitka nazwana w Polsce r\u00f3wnie\u017c szara\u0144cz\u0105, nale\u017cy do rodziny astrowatych (Asteraceae)<\/em>. Jest ro\u015blin\u0105 szybko rosn\u0105c\u0105, krzaczast\u0105, o pachn\u0105cych, pierzastych li\u015bciach.  Jej silny, charakterystyczny aromat mo\u017ce by\u0107 dla wielu os\u00f3b nieprzyjemny, lecz najnowsze odmiany s\u0105 na og\u00f3\u0142 bezwonne. Dominuj\u0105ce kolory kwiatostan\u00f3w aksamitki to \u017c\u00f3\u0142ty i pomara\u0144czowy oraz po\u0142\u0105czenie obu tych barw z dodatkiem br\u0105zu i czerwieni. Wyst\u0119puj\u0105 te\u017c odmiany bia\u0142e i w odcieniu waniliowym.<\/p>\n

Rodzinne strony aksamitki to suche, gor\u0105ce rejony od Nowego Meksyku (USA) a\u017c po Argentyn\u0119 (jeden gatunek pochodzi z Afryki). Wyr\u00f3\u017cniamy oko\u0142o 50 gatunk\u00f3w aksamitek jednorocznych i bylin. Odmiany aksamitki r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 wysoko\u015bci\u0105 ro\u015blin oraz budow\u0105, stopniem wype\u0142nienia, barw\u0105 i wielo\u015bci\u0105 kwiatostan\u00f3w. Aksamitki odstraszaj\u0105 mr\u00f3wki, mszyce i nicienie. Niestety lubi\u0105 je \u015blimaki i s\u0105 podatne na szar\u0105 ple\u015b\u0144. Kwitn\u0105 zwykle od lipca do p\u00f3\u017anej jesieni.<\/p>\n

Najcz\u0119\u015bciej uprawiane s\u0105 trzy gatunki aksamitki:<\/p>\n

 Aksamitka wzniesiona, wynios\u0142a – Tagetes erecta<\/em> L.<\/strong>
\nPochodzi z Meksyku, osi\u0105ga wysoko\u015b\u0107 45-75 cm. W uprawie znajduj\u0105 zastosowanie przede wszystkim odmiany wysokie (60-90 cm), jak np. odmiana \u2018Fantastic\u2019<\/strong>, kt\u00f3r\u0105 znajdziecie Pa\u0144stwo w Ogrodzie Zmys\u0142\u00f3w, wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce odmiany bardzo wysokie (90-120 cm). Aksamitki polecane s\u0105 na kwiat ci\u0119ty, poniewa\u017c w wodzie zachowuj\u0105 trwa\u0142o\u015b\u0107 do dw\u00f3ch tygodni. Ze wzgl\u0119du na budow\u0119 kwiatostan\u00f3w odmiany aksamitki wzniesionej dzieli si\u0119 na typu go\u017adzikowego i typu chryzantemowego.<\/p>\n

Koszyczki typu go\u017adzikowego<\/strong> zbudowane s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci z kwiat\u00f3w j\u0119zyczkowatych, a nieliczne kwiaty rurkowate w \u015brodku kwiatostanu s\u0105 ma\u0142e i przykryte kwiatami j\u0119zyczkowatymi. Typ chryzantemowy<\/strong> ma koszyczki wype\u0142nione wy\u0142\u0105cznie kwiatami rurkowatymi. W Ogrodzie Zmys\u0142\u00f3w jest to np. \u017c\u00f3\u0142ta odmiana kar\u0142owa \u2018Calando\u2019<\/strong>.<\/p>\n

 Aksamitka rozpierzch\u0142a – Tagetes patula<\/em> L. 
\n<\/strong>Pochodzi r\u00f3wnie\u017c z Meksyku i dorasta do 60 cm wysoko\u015bci. Ma silnie rozga\u0142\u0119zione, obficie ulistnione \u0142odygi, kt\u00f3re cz\u0119sto zabarwiaj\u0105 si\u0119 na czerwono. Kwiaty j\u0119zyczkowate s\u0105 \u017c\u00f3\u0142te z purpurow\u0105 nasad\u0105 lub ciemnobrunatne z \u017c\u00f3\u0142tym brzegiem, natomiast wewn\u0119trzne kwiaty rurkowate \u2013 \u017c\u00f3\u0142te. Ten gatunek w naszym Ogrodzie reprezentowany jest przez odmian\u0119 \u2018Carmen\u2019 <\/strong>z grupy Bonita, oraz \u2018Red Marietta\u2019<\/strong>, \u2018Queen Sophia\u2019<\/strong>, \u2018Orange Flame\u2019, \u2018Mr. Majestic\u2019<\/strong> i \u2018Sunny\u2019<\/strong> nale\u017c\u0105ce do grupy Nana.<\/p>\n

 Aksamitka w\u0105skolistna – Tagetes tenuifolia<\/em> Cav. 
\n<\/strong>Ro\u015bnie dziko w Meksyku. Osi\u0105ga 60-70 cm wysoko\u015bci. Ma bardzo silnie rozga\u0142\u0119zione, cienkie \u0142odygi i pierzasto z\u0142o\u017cone li\u015bcie, znacznie delikatniejsze ni\u017c aksamitka rozpierzch\u0142a. Koszyczki s\u0105 ma\u0142e, z\u0142o\u017cone tylko z pi\u0119ciu kwiat\u00f3w j\u0119zyczkowatych \u2013 z\u0142oto\u017c\u00f3\u0142tych lub szafranowych z czerwonobrunatn\u0105 plam\u0105 u nasady i \u017c\u00f3\u0142tych kwiat\u00f3w rurkowatych. Koszyczki zebrane s\u0105 w baldachogrona. Z bogactwa odmian wybrali\u015bmy jasno\u017c\u00f3\u0142t\u0105 \u2018Lulu\u2019<\/strong>, mahoniowo-pomara\u0144czow\u0105 \u2018Red Gem\u2019<\/strong> i z\u0142oto\u017c\u00f3\u0142t\u0105 \u2018Golden Gem\u2019<\/strong>.<\/p>\n

W wyniku krzy\u017cowania gatunk\u00f3w aksamitek, mo\u017cna je podzieli\u0107 na kilka grup:<\/p>\n

aksamitki afryka\u0144skie<\/strong> \u2013 odmiany pochodz\u0105ce od aksamitki wzniesionej
\naksamitki francuskie<\/strong> \u2013 pochodz\u0105ce od aksamitki rozpierzch\u0142ej
\naksamitki afro-francuskie<\/strong> \u2013 uzyskane przez krzy\u017cowanie a. wzniesionej i a. rozpierzch\u0142ej
\naksamitki Signet<\/strong> \u2013 odmiany pochodz\u0105ce od a. w\u0105skolistnej<\/p>\n

W\u0142a\u015bciwo\u015bci lecznicze i jadalne<\/strong><\/p>\n

Warto\u015b\u0107 aksamitki nie ko\u0144czy si\u0119 na jej walorach dekoracyjnych. To ro\u015blina o du\u017cej mocy leczniczej<\/strong> i symbolicznej. Zawiera w sobie m.in. lutein\u0119 i zeaksantyn\u0119, kt\u00f3re korzystnie wp\u0142ywaj\u0105 na wzrok. Napar z suszonego lub \u015bwie\u017cego ziela aksamitki dzia\u0142a uspokajaj\u0105co, \u0142agodzi objawy depresji i poprawia jako\u015b\u0107 snu. Tagetes lucida<\/em><\/strong> Cav. \u2013 aksamitka b\u0142yszcz\u0105ca<\/strong> stosowana jest w tradycyjnej medycynie meksyka\u0144skiej jako \u015brodek \u0142agodz\u0105cy stany l\u0119kowe, rozdra\u017cnienie i depresj\u0119. <\/p>\n

Ponadto sk\u0142adniki zawarte w aksamitce b\u0142yszcz\u0105cej (Tagetes lucida<\/em> Cav.) ograniczaj\u0105 rozw\u00f3j dro\u017cd\u017cak\u00f3w, paciorkowc\u00f3w i gronkowc\u00f3w. Dzia\u0142aj\u0105 \u017c\u00f3\u0142ciop\u0119dnie, moczop\u0119dnie, przeciwreumatycznie i przeciwkaszlowo. Hamuj\u0105 r\u00f3wnie\u017c stany zapalne staw\u00f3w i mi\u0119\u015bni, wspomagaj\u0105 leczenie \u0142uszczycy i tocznia (nale\u017cy przemywa\u0107 sk\u00f3r\u0119). Spos\u00f3b przygotowania nalewki i naparu z aksamitki b\u0142yszcz\u0105cej opisuje dok\u0142adnie dr Henryk R\u00f3\u017ca\u0144ski, a link do strony znajduje si\u0119 na dole artyku\u0142u.<\/p>\n

Aksamitka b\u0142yszcz\u0105ca stosowana jest r\u00f3wnie\u017c jako ziele kulinarne. Ma drobne \u017c\u00f3\u0142te kwiaty, a jej pod\u0142u\u017cne li\u015bcie w smaku przypominaj\u0105 estragon. Polecana jest do przyprawiania zup, mi\u0119sa, ryb i sa\u0142atek. Zawiera w sobie pachn\u0105cy olejek eteryczny. Kwiaty aksamitki rozpierzch\u0142ej i w\u0105skolistnej mo\u017cna doda\u0107 np. do zupy z dyni. Sproszkowane p\u0142atki kwiat\u00f3w mog\u0105 z powodzeniem zast\u0119powa\u0107 szafran.<\/p>\n

Symbolika ro\u015bliny<\/strong><\/p>\n

Aksamitki maj\u0105 bogat\u0105 symbolik\u0119, kt\u00f3ra mo\u017ce znacz\u0105co r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od zak\u0105tka \u015bwiata. Jej znaczenie jest silnie powi\u0105zane z kontekstem kulturowym danej spo\u0142eczno\u015bci.<\/p>\n

W Indiach szczeg\u00f3lne miejsce zajmuje w obrz\u0119dach religijnych. Oznacza czysto\u015b\u0107, pomy\u015blno\u015b\u0107 i bosko\u015b\u0107. Jej silny zapach odpiera z\u0142e duchy. Wibruj\u0105ce kolory aksamitek reprezentuj\u0105 energi\u0119 s\u0142o\u0144ca, oznaczaj\u0105c ciep\u0142o, pasj\u0119 i kreatywno\u015b\u0107.<\/p>\n

W rodzinnym Meksyku aksamitka jest symbolem pami\u0119ci o przodkach i nazywana jest \u201ekwiatem zmar\u0142ych\u201d. Podczas obchod\u00f3w Dia de los Muertos (Dzie\u0144 Zmar\u0142ych) 1 i 2 listopada dekoruje si\u0119 ni\u0105 ca\u0142e miasta i wierzy, \u017ce te barwne kwiaty przywo\u0142aj\u0105 dusze zmar\u0142ych bliskich i wska\u017c\u0105 im drog\u0119 do \u015bwiata \u017cywych. Tworzone s\u0105 wyszukane o\u0142tarzyki upami\u0119tniaj\u0105ce bliskich i \u015bcie\u017cki z aksamitek, kt\u00f3re maj\u0105 symbolizowa\u0107 kr\u00f3tkotrwa\u0142o\u015b\u0107 \u017cycia. Jest w tym odrobina magii. Barwne odcienie aksamitki dodaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c rado\u015bci obchodom tego \u015bwi\u0119ta, kt\u00f3re \u2013 cho\u0107 zwi\u0105zane ze \u015bmierci\u0105 \u2013 w Meksyku nie jest powa\u017cne ani smutne, lecz uroczyste. Przygotowania do tego \u015bwi\u0119ta zaczynaj\u0105 si\u0119 ju\u017c w po\u0142owie lipca, kiedy to pola wysiewane s\u0105 aksamitk\u0105. Kiedy kwitn\u0105, organizowane s\u0105 tam wycieczki z przewodnikiem przybli\u017caj\u0105cym histori\u0119 tej ro\u015bliny, kt\u00f3rej ju\u017c Aztekowie przypisywali magiczn\u0105 moc. Kwiaty aksamitki wykorzystywane by\u0142y przez nich do ceremonialnych napoj\u00f3w podczas rytua\u0142\u00f3w religijnych. Napoje te mia\u0142y wywo\u0142ywa\u0107 wizje i \u015bwiadome sny.<\/p>\n

W Chinach aksamitka jest kojarzona z bogactwem i dobrobytem. W czasie obchod\u00f3w chi\u0144skiego nowego roku dekoracje z aksamitki maj\u0105 przyci\u0105gn\u0105\u0107 obfito\u015b\u0107 i szcz\u0119\u015bcie w \u017cyciu prywatnym i zawodowym. Dla wzmocnienia ich pozytywnej energii \u0142\u0105czone s\u0105 z innymi symbolami pomy\u015blno\u015bci, jak pomara\u0144cze i kumkwaty. Jasny kolor aksamitki przypomina r\u00f3wnie\u017c s\u0142o\u0144ce i jego daj\u0105c\u0105 \u017cycie moc. Ponadto w wierzeniach niekt\u00f3rych spo\u0142eczno\u015bci Azji wschodniej aksamitka posiada w\u0142a\u015bciwo\u015bci ochronne. Wierzy si\u0119, \u017ce jej silny zapach odpiera z\u0142e energie i wprowadza harmoni\u0119 w domu. Sadzi si\u0119 j\u0105 wi\u0119c blisko domostw lub u\u017cywa jako ofiary podczas ceremonii religijnych. Jej intensywny kolor wzbudza uczucie ciep\u0142a. Kojarzona jest wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c z mi\u0142o\u015bci\u0105 i wierno\u015bci\u0105.<\/p>\n

—<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:<\/p>\n

Uprawa ro\u015blin ozdobnych. Podr\u0119cznik dla student\u00f3w wydzia\u0142\u00f3w ogrodniczych wy\u017cszych szk\u00f3\u0142 rolniczych. Chmiel, H. (red.), Pa\u0144stwowe Wydawnictwo Rolnicze i Le\u015bne, wydanie IV, Warszawa, 2000<\/p>\n

https:\/\/www.sciencedirect.com\/science\/article\/pii\/S0102695X14000830<\/a><\/p>\n

https:\/\/rozanski.li\/1961\/tagetes-czy-artemisia-dracunculus-estragon-czy-w-marketach-kupujemy-prawdziwy-estragon\/<\/a><\/p>\n

https:\/\/thursd.com\/articles\/the-marigold-fields-in-puebla-flowers-of-the-dead<\/a><\/p>\n

https:\/\/thursd.com\/articles\/marigold-flowers-meanings<\/a><\/p>\n

 <\/strong><\/p>\n

Joanna Bernacka<\/p>\n

Ogrody Zmys\u0142\u00f3w<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

 Oto aksamitka (Tagetes). Aksamitka nazwana w Polsce r\u00f3wnie\u017c szara\u0144cz\u0105, nale\u017cy do rodziny astrowatych (Asteraceae). Jest ro\u015blin\u0105 szybko rosn\u0105c\u0105, krzaczast\u0105, o pachn\u0105cych, pierzastych li\u015bciach.  Jej silny, charakterystyczny aromat mo\u017ce by\u0107 dla wielu os\u00f3b nieprzyjemny, lecz najnowsze odmiany s\u0105 na og\u00f3\u0142 bezwonne. Dominuj\u0105ce kolory kwiatostan\u00f3w aksamitki to \u017c\u00f3\u0142ty i pomara\u0144czowy oraz po\u0142\u0105czenie obu tych barw z dodatkiem…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":5020,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,14,8],"tags":[],"class_list":["post-5016","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-ciekawostki","category-edukacja"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":14,"label":"Ciekawostki"},{"value":8,"label":"Edukacja"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/06\/aksamitka-1024x682.jpg",1024,682,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5016","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5016"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5016\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/5020"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5016"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5016"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5016"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}