Ziemscy pos\u0142a\u0144cy t\u0119czowej bogini.<\/p>\n
Iris pos\u0142anka bog\u00f3w<\/p>\n
Ich wiara uskrzydlona<\/p>\n
\u0141\u0105cz\u0105ca niebo z ziemi\u0105<\/p>\n
T\u0119cza uciele\u015bniona<\/p>\n
Str\u0105cona przez Hermesa w mrok tartaryjskich las\u00f3w<\/p>\n
Rozkwita mn\u00f3stwem kwiat\u00f3w<\/p>\n
Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w<\/p>\n
Roman Ko\u0142akowski<\/p>\n
<\/p>\n
Kosa\u0107ce to ro\u015bliny, kt\u00f3re prawdopodobnie zna i widzia\u0142 ka\u017cdy, spotykane w ogrodach w r\u00f3\u017cnych odmianach i przede wszystkim we wszystkich kolorach i odcieniach. Naukowa nazwa rodzaju pochodzi z j\u0119zyka greckiego, iris<\/em> oznacza t\u0119cz\u0119 i tak te\u017c nazywa\u0142a si\u0119 bogini, pos\u0142anka bog\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105ca niebo i ziemi\u0119 cudownym siedmiobarwnym \u0142ukiem. Karol Linneusz nadaj\u0105c temu rodzajowi tak\u0105 nazw\u0119 m\u00f3g\u0142 j\u0105 odnie\u015b\u0107 do wielkiego zr\u00f3\u017cnicowania barw w\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w lub subtelnych odcieni w obr\u0119bie pojedynczego kwiatu kosa\u0107ca. Polska nazwa kosaciec mo\u017ce nawi\u0105zywa\u0107 do d\u0142ugich, p\u0142askich, ostro zako\u0144czonych li\u015bci, lekko \u0142ukowato wygi\u0119tych, kt\u00f3re w zarysie mog\u0105 przypomina\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 kosy r\u0119cznej zwanej kling\u0105 lub no\u017cem, takie li\u015bcie posiada wiele gatunk\u00f3w kosa\u0107c\u00f3w. Kosa r\u0119czna jeszcze do niedawna by\u0142a podstawowym narz\u0119dziem u\u017cywanym do koszenia trawy i zb\u00f3\u017c, na drewnianym stylisku osadzona by\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 tn\u0105ca, czyli kosa. W obecnym czasie, gdy w u\u017cyciu powszechnym s\u0105 kosy mechaniczne, gdzie cz\u0119\u015bci\u0105 tn\u0105c\u0105 s\u0105 \u017cy\u0142ka lub okr\u0105g\u0142a tarcza, nazwa kosaciec nie ma tutaj odno\u015bnika, dlatego trzeba obejrze\u0107 kos\u0119 r\u0119czn\u0105 w skansenie, \u017ceby zrozumie\u0107 pochodzenie nazwy.<\/p>\n Rodzaj kosaciec (Iris<\/em>) obejmuje 311 gatunk\u00f3w wyst\u0119puj\u0105cych na wszystkich kontynentach p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej, najcz\u0119\u015bciej w umiarkowanej strefie klimatycznej. W\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w jest wielka r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 wielko\u015bci ro\u015blin i kolor\u00f3w kwiat\u00f3w, a odmiany przedstawiaj\u0105 dos\u0142ownie ca\u0142\u0105 palet\u0119 barw i odcieni. Okwiat sk\u0142ada si\u0119 z sze\u015bciu dzia\u0142ek, trzy dzia\u0142ki w ok\u00f3\u0142ku zewn\u0119trznym s\u0105 jajowate, du\u017ce, odgi\u0119te w d\u00f3\u0142, trzy dzia\u0142ki wewn\u0119trzne r\u00f3wnow\u0105skie i wyprostowane. Ciekawostk\u0105 w budowie kwiatu jest znami\u0119 s\u0142upka, kt\u00f3re przypomina element okwiatu, trzy d\u0142ugie \u0142atki, pe\u0142ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 powabni, a pod nimi ukrywaj\u0105 si\u0119 pr\u0119ciki.<\/p>\n W polskiej florze opisywane s\u0105 cztery gatunki kosa\u0107c\u00f3w.<\/p>\n Kosaciec \u017c\u00f3\u0142ty<\/strong> (Iris pseudacorus<\/em>) to najbardziej rozpowszechniony i pospolity gatunek kosa\u0107ca w Polsce. Ro\u015bliny tego gatunku mo\u017cna spotka\u0107 na ca\u0142ym obszarze kraju, nad brzegami w\u00f3d, na mokrad\u0142ach, w podmok\u0142ych lasach, gdzie potrafi\u0105 tworzy\u0107 lu\u017ane wielotysi\u0119czne zgrupowania. Ro\u015bliny dorastaj\u0105 do 1 m wysoko\u015bci. Kwiaty s\u0105 \u017c\u00f3\u0142te, na d\u0142ugich szypu\u0142kach, wyrastaj\u0105 po 1-5 z k\u0105t\u00f3w podobnych do innych li\u015bci przysadek. Zewn\u0119trzne dzia\u0142ki okwiatu s\u0105 ciemno\u017c\u00f3\u0142te z ciemniejsz\u0105 nerwacj\u0105, dzia\u0142ki wewn\u0119trzne s\u0105 jednolicie \u017c\u00f3\u0142te, podobnie jak znami\u0119 s\u0142upka. Kwitnienie ro\u015blin przypada na koniec maja i pocz\u0105tek czerwca.<\/p>\n Kosaciec syberyjski<\/strong> (Iris sibirica<\/em>) wyst\u0119puje niezbyt cz\u0119sto na rozproszonych stanowiskach na terenie ca\u0142ego kraju. Najcz\u0119\u015bciej ro\u015bnie na wilgotnych \u0142\u0105kach w zaro\u015blach i d\u0105browach. Kosaciec syberyjski jest gatunkiem obj\u0119tym ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105, nieprzerwanie od 1946 roku, jest r\u00f3wnie\u017c uznany za nara\u017cony na wygini\u0119cie. Ro\u015bliny dorastaj\u0105 do 120 cm wysoko\u015bci, li\u015bcie s\u0105 trawiaste, w\u0105skie, do 6 mm szeroko\u015bci i nie wyrastaj\u0105 ponad \u0142odyg\u0119. Na sztywnej wzniesionej \u0142odydze znajduje si\u0119 od 1 do 7 du\u017cych kwiat\u00f3w. Ro\u015bliny tworz\u0105 zwarte k\u0119py z wieloma kwitn\u0105cymi \u0142odygami. Kwiat ma barw\u0119 fioletowo-niebiesk\u0105, na zewn\u0119trznych dzia\u0142kach okwiatu znajduje si\u0119 rysunek z granatowych wzor\u00f3w na bia\u0142ym tle oraz \u017c\u00f3\u0142te smugi u nasady z br\u0105zowym rysunkiem nerw\u00f3w. Wewn\u0119trzne wzniesione dzia\u0142ki s\u0105 jednolicie niebieskie, natomiast znami\u0119 s\u0142upka ma odcie\u0144 fioletu. Kwiaty pojawiaj\u0105 si\u0119 w po\u0142owie maja.<\/p>\n Kosaciec bezlistny<\/strong> (Iris aphylla<\/em>) jest w Polsce gatunkiem bardzo rzadkim, wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie na po\u0142udniu kraju na Wy\u017cynie Lubelskiej i Ma\u0142opolskiej, zasiedla suche murawy i ska\u0142ki na pod\u0142o\u017cu wapiennym, jest ro\u015blin\u0105 wybitnie \u015bwiat\u0142olubn\u0105, zacienianie stanowisk prowadzi do zaniechania kwitnienia i zamierania ro\u015blin. Gatunek jest obj\u0119ty ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105 od 1946 roku i uznany za nara\u017cony na wymarcie. Ro\u015bliny osi\u0105gaj\u0105 oko\u0142o 30 cm wysoko\u015bci, na \u0142odydze znajduje si\u0119 1 do 3 kwiat\u00f3w. Kwiaty s\u0105 okaza\u0142e, fio\u0142kowe, na zewn\u0119trznych dzia\u0142kach okwiatu znajduje si\u0119 pas fioletowo \u017c\u00f3\u0142tych w\u0142osk\u00f3w, u nasady wyst\u0119puje pasiasty rysunek o malinowej barwie. Wewn\u0119trzne dzia\u0142ki s\u0105 jednolicie fioletowe, a znami\u0119 s\u0142upka fioletowo r\u00f3\u017cowe. Li\u015bcie s\u0105 do\u015b\u0107 szerokie, sztywne, szablaste. Kwitnie w ko\u0144cu kwietnia i na pocz\u0105tku maja.<\/p>\n Kosaciec trawolistny<\/strong> (Iris graminea<\/em>) to gatunek, niestety, w Polsce wymar\u0142y na stanowiskach naturalnych, mia\u0142 ich zaledwie trzy na Pog\u00f3rzu \u015al\u0105skim, obserwowane na prze\u0142omie XIX i XX wieku, p\u00f3\u017aniej ju\u017c nie odnalezione. Obecnie ma status gatunku wymar\u0142ego, od 1946 do 1995 roku gatunek by\u0142 na li\u015bcie obj\u0119tych ochron\u0105 \u015bcis\u0142\u0105, p\u00f3\u017aniej jednak szanse na znalezienie ro\u015blin sta\u0142y si\u0119 tak nik\u0142e, \u017ce gatunek zosta\u0142 wyj\u0119ty spod ochrony. Ro\u015bliny dorastaj\u0105 do 30 cm wysoko\u015bci, li\u015bcie s\u0105 w\u0105skie do 1 cm szeroko\u015bci, sztywne. \u0141odyga zako\u0144czona 1-2 kwiatami, ni\u017csza od li\u015bci. Zewn\u0119trzne dzia\u0142ki okwiatu jasnoliliowe u nasady, na ko\u0144cu z rysunkiem w niebieskie paski, odgi\u0119te, zw\u0119\u017cone powy\u017cej po\u0142owy, wewn\u0119trzne jednolicie niebieskie, znami\u0119 s\u0142upka liliowe z niebieskimi smugami.<\/p>\n Wszystkie opisane kosa\u0107ce mo\u017cna z powodzeniem uprawia\u0107 w ogrodach, je\u017celi stworzy im si\u0119 odpowiednie warunki, ale ogl\u0105dane na stanowiskach naturalnych wprawiaj\u0105 w zachwyt obserwator\u00f3w.<\/p>\n Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ziemscy pos\u0142a\u0144cy t\u0119czowej bogini. Iris pos\u0142anka bog\u00f3w Ich wiara uskrzydlona \u0141\u0105cz\u0105ca niebo z ziemi\u0105 T\u0119cza uciele\u015bniona Str\u0105cona przez Hermesa w mrok tartaryjskich las\u00f3w Rozkwita mn\u00f3stwem kwiat\u00f3w Od niepami\u0119tnych czas\u00f3w Roman Ko\u0142akowski Kosa\u0107ce to ro\u015bliny, kt\u00f3re prawdopodobnie zna i widzia\u0142 ka\u017cdy, spotykane w ogrodach w r\u00f3\u017cnych odmianach i przede wszystkim we wszystkich kolorach i odcieniach….<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4976,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,8,1,26],"tags":[],"class_list":["post-4973","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-edukacja","category-rozne","category-z-notatnika-przyrodnika"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/008.-Kwiat-kosacca-trawolistnego-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":45,"filter":"raw","cat_ID":1,"category_count":45,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4973","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4973"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4973\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4976"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4973"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4973"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4973"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}