![\"\"](\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/001.-Warzucha-polska-300x212.jpg\")
W Ogrodzie warzucha polska uprawiana jest od 1979 roku, a stanowisko to zosta\u0142o utworzone interwencyjnie dla gatunku ju\u017c w tamtym czasie niemal\u017ce wymar\u0142ego na stanowiskach naturalnych. Ten endemit (takson unikatowy dla danego miejsca, albo regionu, wyst\u0119puj\u0105cy na ograniczonym obszarze, niestwierdzany poza nim naturalnie) polskiej flory wyst\u0119powa\u0142 w jedynej lokalizacji, na Wy\u017cynie Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej, w okolicy Olkusza w obszarze \u017ar\u00f3dliskowym rzeki Bia\u0142ej, dop\u0142ywu Bia\u0142ej Przemszy. W \u017ar\u00f3dlisku Bia\u0142ej warzucha polska zajmowa\u0142a obszar o powierzchni 4 km\u00b2 i liczy\u0142a setki tysi\u0119cy osobnik\u00f3w. Warzucha ma specyficzne wymagania, do \u017cycia potrzebuje wolno p\u0142yn\u0105cej, czystej i ch\u0142odnej wody. W 1960 roku rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 osuszanie terenu \u017ar\u00f3dlisk rzeki Bia\u0142ej, kt\u00f3re w latach siedemdziesi\u0105tych XX w. doprowadzi\u0142o do ca\u0142kowitego zaniku naturalnej sieci wodnej i zniszczenia stanowisk warzuchy. W latach osiemdziesi\u0105tych znajdowano jeszcze pojedyncze ro\u015bliny w obni\u017ceniach terenu i nawet w 1983 roku obj\u0119to gatunek \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105, jednak naturalne siedlisko warzuchy polskiej zosta\u0142o bezpowrotnie utracone. Od 1994 roku mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce warzucha polska jest gatunkiem wymar\u0142ym na stanowiskach naturalnych (EW \u2013 extinct in the wild<\/em>). Obserwacje i badania naturalnego stanowiska na Pustyni B\u0142\u0119dowskiej od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX w. prowadzi\u0142a mgr Alina Kwiatkowska i to dzi\u0119ki jej staraniom ju\u017c w 1970 roku przeniesiono kilkana\u015bcie ro\u015blin na pierwsze stanowisko zast\u0119pcze w \u017ar\u00f3d\u0142ach rzeki Centurii na Jurze Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej, p\u00f3\u017aniej za\u0142o\u017cono jeszcze 16 takich stanowisk. Obecnie w \u017ar\u00f3dlisku Centurii utrzymuje si\u0119 jedyna stabilna populacja tego gatunku. Dla wi\u0119kszego zabezpieczenia taksonu podj\u0119to r\u00f3wnie\u017c upraw\u0119 warzuchy polskiej w Ogrodzie Botanicznym UJ w Krakowie i w PAN Ogrodzie Botanicznym w Powsinie. Uprawa ro\u015blin o tak specyficznych wymaganiach przedstawia spore wyzwanie, stanowisko trzeba przygotowa\u0107 bardzo pomys\u0142owo i starannie. W Ogrodzie Botanicznym w Powsinie ro\u015bliny posadzono w betonowym kr\u0119gu, z doprowadzon\u0105, poni\u017cej poziomu gruntu, wod\u0105, kt\u00f3ra ca\u0142y czas p\u0142yn\u0119\u0142a delikatn\u0105 strug\u0105, tak aby przypomina\u0142a wod\u0119 wyp\u0142ywaj\u0105c\u0105 ze \u017ar\u00f3d\u0142a. Wolno p\u0142yn\u0105ca woda, piaszczyste pod\u0142o\u017ce to by\u0142y idealne warunki dla tej dwuletniej ro\u015bliny, kt\u00f3ra ros\u0142a w Ogrodzie pi\u0119knie, rozsiewa\u0142a si\u0119 obficie, a\u017c trzeba by\u0142o w 1990 roku zrobi\u0107 dla niej drugie podobne miejsce w innej cz\u0119\u015bci. Dzi\u0119ki tym specjalnie nawadnianym stanowiskom warzuch\u0119 polsk\u0105 uprawiamy z powodzeniem do tej pory, cho\u0107 po 30 latach uprawy jedna z populacji wykaza\u0142a tendencje spadkowe swojej liczebno\u015bci. Ro\u015bliny okaza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bardzo wdzi\u0119cznym obiektem badawczym do oceny skuteczno\u015bci ochrony ex situ <\/em>(poza miejscem wyst\u0119powania) w aspekcie zachowania r\u00f3\u017cnorodno\u015bci genetycznej na poziomie gatunku i populacji. Dr Anna Ruci\u0144ska w swoich badaniach udowodni\u0142a, \u017ce utrzymanie w warunkach ex situ<\/em> populacji za\u0142o\u017conych z niewielkiej liczby osobnik\u00f3w powoduje ujednolicenie ich struktury genetycznej i sukcesywny spadek poziomu zmienno\u015bci genetycznej. Tego typu zmiany fenotypowo mog\u0105 by\u0107 niezauwa\u017calne, natomiast ewentualne wykorzystanie takich ro\u015blin jako materia\u0142u do odtworzenia populacji na stanowisku naturalnym, mog\u0142oby si\u0119 wi\u0105za\u0107 z nag\u0142ym spadkiem ich mo\u017cliwo\u015bci adaptacyjnych i niepowodzeniem pr\u00f3b restytucyjnych. Na podstawie tych prac okre\u015blono konkretne wytyczne konserwatorskie dla ogrodowej populacji, polegaj\u0105ce na okresowym wzmacnianiu jej niewielk\u0105 liczb\u0105 ro\u015blin ze stanowiska w \u017ar\u00f3d\u0142ach rzeki Centurii i zabezpieczaniu nasion tego gatunku w warunkach kriogenicznych w Banku Nasion. Obecnie warzucha polska obj\u0119ta jest \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105, poza tym ma w Polsce status gatunku wymar\u0142ego w stanie dzikim na swoich naturalnych stanowiskach. W Europie i globalnie ma status gatunku zagro\u017conego, znajduje si\u0119 na li\u015bcie Konwencji Berne\u0144skiej oraz w Dyrektywie Siedliskowej, jest gatunkiem priorytetowym o znaczeniu wsp\u00f3lnotowym w sieci \u201eNatura 2000\u201d (o r\u00f3\u017cnych formach ochrony przyrody mo\u017cna przeczyta\u0107 w artykule \u201eLapidarna historia ochrony przyrody\u201d na ogrodowym blogu).<\/p>\n Warzucha tatrza\u0144ska (Cochlearia tatrae<\/em>) jest endemitem tatrza\u0144skim, rosn\u0105cym w polskiej, a cz\u0119\u015bciej w s\u0142owackiej cz\u0119\u015bci Tatr. Wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w Tatrach Wysokich, a poza nimi tylko sporadycznie. Jest ro\u015blin\u0105 wysokog\u00f3rsk\u0105, spotykan\u0105 na wysoko\u015bciach od 1595 m n. p. m. do 2390 m n. p. m. Ro\u015bnie tam na wilgotnych piargach i \u017cwirkach oraz na p\u00f3\u0142kach skalnych na glebach o odczynie kwa\u015bnym. W Ogrodzie warzuch\u0119 tatrza\u0144sk\u0105 uprawiamy od 2010 roku. Stanowisko dla niej utworzono w sp\u0142ywaj\u0105cej z g\u00f3rki powsi\u0144skiej kaskadzie. Te dwuletnie ro\u015bliny bardzo dobrze zaaklimatyzowa\u0142y si\u0119 na wysoko\u015bci oko\u0142o 100 m n. p. m. co roku kwitn\u0105 i wydaj\u0105 nasiona. Og\u00f3lnie drobna i niepozorna ro\u015blina, na pocz\u0105tku kwietnia zamienia si\u0119 w bia\u0142o kwitn\u0105ce kule, wy\u0142aniaj\u0105ce si\u0119 z nurtu strumyka.<\/p>\n Warzucha du\u0144ska jest subatlantyckim halofitem, czyli gatunkiem przystosowanym, dzi\u0119ki odporno\u015bci na zasolenie, do rozwoju w bardzo s\u0142onym pod\u0142o\u017cu, na przyk\u0142ad nad brzegami m\u00f3rz. Do niedawna gatunek ten pojawia\u0142 si\u0119 w Polsce sporadycznie i mia\u0142 status efemerofita, natomiast ostatnio ma sta\u0142e stanowiska wzd\u0142u\u017c dr\u00f3g szybkiego ruchu w Polsce zachodniej czyli sta\u0142 si\u0119 antropofitem zadomowionym w polskiej florze. Ekspansj\u0119 tego gatunku umo\u017cliwi\u0142a w\u0142a\u015bnie jego odporno\u015b\u0107 na zasolenie, poniewa\u017c utrzymywanie w zimie nieza\u015bnie\u017conych dr\u00f3g wymaga stosowania du\u017cej ilo\u015bci soli, kt\u00f3ra sp\u0142ywa i osadza si\u0119 w okolicznych glebach, tylko ro\u015bliny z tolerancj\u0105 na zasolenie pod\u0142o\u017ca mog\u0105 tam rosn\u0105\u0107.<\/p>\n Warzucha lekarska (Cochlearia officinalis<\/em>) naturalnie wyst\u0119puje w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej i Europie w strefie klimatu umiarkowanego i zimnego. W Polsce pojawia si\u0119 sporadycznie g\u0142\u00f3wnie w wojew\u00f3dztwie zachodniopomorskim. Ro\u015bliny by\u0142y wykorzystywane w celach leczniczych, zawieraj\u0105 mi\u0119dzy innymi kwas askorbinowy (witamin\u0119 C), olejki lotne, substancje garbnikowe i goryczowe, a tak\u017ce sk\u0142adniki mineralne. W j\u0119zyku angielskim warzucha ta nosi nazw\u0119 trawy szkorbutowej poniewa\u017c dawniej marynarze zabierali ze sob\u0105 na dalekie morskie wyprawy, suszone wi\u0105zki warzuchy i dodawali j\u0105 do potraw, co mia\u0142o zapobiega\u0107 szkorbutowi czyli niedoborowi witaminy C w organizmie.<\/p>\n Zapraszamy ju\u017c od kwietnia do kolekcji flory Polski, \u017ceby na w\u0142asne oczy przekona\u0107 si\u0119 o subtelnym i nieostentacyjnym pi\u0119knie warzuch.<\/p>\n ngg_shortcode_0_placeholderAnna Gasek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pi\u0119knie kwitn\u0105ce i pachn\u0105ce r\u00f3\u017ce, \u0142an drobnych i niesamowicie niebieskich niezapominajek, eleganckie i wytworne kosa\u0107ce, uroda tych kwiat\u00f3w jest bezdyskusyjna. Nie ka\u017cdy jednak gatunek mo\u017ce si\u0119 tak prezentowa\u0107. Ro\u015bliny z rodziny kapustowatych nie s\u0105 zbyt nachalne w swoim pi\u0119knie, wi\u0119c trzeba si\u0119 im dok\u0142adniej przyjrze\u0107 i pozna\u0107 ich historie, aby okaza\u0142o si\u0119, \u017ce s\u0105 r\u00f3wnie…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4881,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,8,34],"tags":[],"class_list":["post-4878","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-edukacja","category-w-naszym-ogrodzie"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/001.-Warzucha-polska-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4878","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4878"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4878\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4881"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4878"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4878"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4878"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/04\/005.-Kwiat-warzuchy-tatrzanskiej-300x212.jpg\")