Powia\u0142o wiosn\u0105, czasami jest jeszcze zimno, pada \u015bnieg, ale s\u0142o\u0144ce \u015bwieci ju\u017c d\u0142u\u017cej i powoli przyroda budzi si\u0119 do \u017cycia. Marzec to miesi\u0105c, w kt\u00f3rym s\u0142owia\u0144scy bogowie, Pani Zima, czyli Marzanna i Jaruna, pan witalno\u015bci i nowego \u017cycia walcz\u0105 o strefy wp\u0142yw\u00f3w. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 przedwio\u015bnie, czyli pierwsza z fenologicznych p\u00f3r roku. Jej pocz\u0105tek mo\u017ce w poszczeg\u00f3lnych latach wypada\u0107 bardzo r\u00f3\u017cnie, ju\u017c nawet w styczniu lub w lutym, wtedy, gdy temperatura wzrasta w s\u0142o\u0144cu do 8 \u2013 10 stopni i ro\u015bliny wczesnowiosenne gotowe s\u0105 do rozpocz\u0119cia kwitnienia, a owady do premierowych lot\u00f3w. Wcze\u015bnie zakwitaj\u0105ce ro\u015bliny s\u0105 bardzo wa\u017cne dla owad\u00f3w \u017cywi\u0105cych si\u0119 py\u0142kiem i nektarem, takich jak pszczo\u0142y i trzmiele. Podczas ciep\u0142ych, s\u0142onecznych dni owady budz\u0105 si\u0119 z zimowego letargu, s\u0105 wyg\u0142odzone i s\u0142abe, bardzo potrzebuj\u0105 wtedy pokarmu. Wiosenne wawrzynki, lepi\u0119\u017cniki, przebi\u015bniegi, wierzby i krokusy to pierwsze sto\u0142\u00f3wki dla owad\u00f3w, kt\u00f3rym cz\u0119sto ratuj\u0105 \u017cycie. Kwiaty wcze\u015bnie zakwitaj\u0105cych ro\u015blin przygotowane s\u0105 oczywi\u015bcie na nag\u0142e spadki temperatur i nawet gdy s\u0105 ju\u017c w pe\u0142ni rozwini\u0119te, to potrafi\u0105 znowu stuli\u0107 p\u0142atki, jakby nadal by\u0142y p\u0105kiem. Taki mechanizm chroni wewn\u0119trzne organy ro\u015blin przed uszkodzeniem. Oczywi\u015bcie du\u017cy mr\u00f3z utrzymuj\u0105cy si\u0119 przez kilka dni mo\u017ce je zniszczy\u0107, ale poniewa\u017c rozwijaj\u0105 si\u0119 one stopniowo, to wiele z nich przeczeka ponowny atak mroz\u00f3w bez uszczerbku. Okres kwitnienia krokusa spiskiego przypada na marzec i kwiecie\u0144, gdy szczeg\u00f3lnie w g\u00f3rach pogoda bywa jeszcze bardzo kapry\u015bna. W kolekcji flory Polski prowadzimy obserwacje kwitnienia krokusa spiskiego od 2003 roku. Zwykle pocz\u0105tek kwitnienia przypada oko\u0142o po\u0142owy marca, jednak w 2008 roku zakwit\u0142y ju\u017c 7 marca, poniewa\u017c \u015brednia temperatura w tym miesi\u0105cu wynosi\u0142a 3,8 \u00b0C (oko\u0142o 1\u00b0C, powy\u017cej normy), natomiast w 2013 roku pierwsze kwiaty pojawi\u0142y si\u0119 dopiero 12 kwietnia, poniewa\u017c \u015brednia temperatura marca w tym roku wynosi\u0142a zaledwie -1,8\u00b0C. Obecnie, w roku 2024 mamy najcieplejszy luty w historii pomiar\u00f3w (\u015brednio 6 \u00b0C powy\u017cej \u015bredniej wieloletniej), dlatego krokusy zakwit\u0142y ju\u017c 1 marca.<\/p>\n
Krokus spiski (Crocus scepusiensis<\/em>) to jeden z pi\u0119kniejszych zwiastun\u00f3w zarania wiosny. Krokusowe kobierce pokrywaj\u0105ce polany i hale s\u0105 wspania\u0142ym widowiskiem po zimowej stagnacji. Naturalnie gatunek ten wyst\u0119puje w Karpatach Zachodnich, g\u0142\u00f3wnie w Tatrach i Gorcach i na ich pog\u00f3rzach, a tak\u017ce na S\u0142owacji i w Czechach.<\/p>\n W kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich, kt\u00f3ra prezentuje ro\u015bliny Karpat nie mog\u0142o zabrakn\u0105\u0107 tych pi\u0119knych kwiat\u00f3w. Pierwsze ro\u015bliny przywieziono do kolekcji flory Polski w 1994 roku i je rozmna\u017cano, aby do otwartej w 2003 roku kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich posadzi\u0107 640 bulwocebul, kt\u00f3re mia\u0142y prezentowa\u0107 wiosn\u0105 swoje kwiaty jak w Dolinie Chocho\u0142owskiej w Tatrach. Patrz\u0105c na \u0142any krokus\u00f3w w r\u00f3\u017cnych odmianach, kolorach i wielko\u015bciach, w ogrodach, w parkach czy na skwerach mo\u017cna pomy\u015ble\u0107, \u017ce wszystkie rosn\u0105 bez problemu. Wyselekcjonowane odmiany uprawne pochodz\u0105ce od r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w, rzeczywi\u015bcie raczej nie sprawiaj\u0105 k\u0142opot\u00f3w w uprawie, natomiast zupe\u0142nie inaczej jest z ro\u015blinami gatunk\u00f3w sprowadzonych ze stanowisk naturalnych. Krokusy posadzone na polance pod g\u00f3rkami mia\u0142y du\u017cy problem z aklimatyzacj\u0105 i nie uzyska\u0142y\u015bmy efektu kwitn\u0105cego \u0142anu. Warunki atmosferyczne na Nizinie Mazowieckiej odbiegaj\u0105 znacz\u0105co od tych w g\u00f3rach. Mniejsza wilgotno\u015b\u0107 powietrza, mniej opad\u00f3w deszczu i \u015bniegu, wy\u017csze temperatury, nie sprzyja\u0142y sprowadzonym krokusom. Wiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce na rozmna\u017canie i kwitnienie krokus\u00f3w dobrze wp\u0142ywa obecno\u015b\u0107 owiec, zgryzanie wysokich ro\u015blin, naturalne nawo\u017cenie i mieszanie gleby racicami. Na polanach, gdzie prowadzony jest wypas owiec krokus\u00f3w jest znacznie wi\u0119cej. W Ogrodzie niestety owiec nie wypasamy, dlatego staramy si\u0119 je zast\u0105pi\u0107, nawozimy krokusy obornikiem owczym granulowanym, kosimy polank\u0119, na kt\u00f3rej rosn\u0105 i staramy si\u0119 wyrywa\u0107 niekt\u00f3re ekspansywne ro\u015bliny np. mniszki czy szczawie, prowadzimy r\u00f3wnie\u017c wertykulacj\u0119, czyli ciecie darni, aby stworzy\u0107 lepsze warunki do dop\u0142ywu w g\u0142\u0105b gleby powietrza, wody i sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych. Wszystkie te starania zaczynaj\u0105 przynosi\u0107 efekty, poniewa\u017c w 2017 roku, w kolekcji kwit\u0142y zaledwie 34 krokusy spiskie, natomiast w 2023 roku by\u0142o ich ju\u017c 101.<\/p>\n W Polsce naturalnie wyst\u0119puje tylko krokus spiski, ale ciekawostk\u0105 jest, \u017ce w 1962 roku w G\u00f3rach Izerskich w Sudetach Zachodnich powsta\u0142 rezerwat przyrody \u201eKrokusy w G\u00f3rzy\u0144cu\u201d chroni\u0105cy inny gatunek – krokusa wiosennego (Crocus vernus<\/em>). Co do pochodzenia stanowiska krokus\u00f3w w G\u00f3rzy\u0144cu nie ma pewno\u015bci czy jest ono naturalne czy pochodzenia antropogenicznego. Stanowisko by\u0142o ju\u017c znane w 1811 roku, tak wi\u0119c utrzymuje si\u0119 od przesz\u0142o 200 lat. Pod koniec lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych przeprowadzono inwentaryzacj\u0119 tego stanowiska i znajdowa\u0142o si\u0119 tam wtedy 1400 okaz\u00f3w. Naturalne stanowiska krokusa wiosennego wyst\u0119puj\u0105 w po\u0142udniowych Niemczech, Austrii, Jugos\u0142awii, Szwajcarii, Francji i we W\u0142oszech. Wed\u0142ug opracowania \u201eRo\u015bliny Naczyniowe Polski\u201d z 2020 roku krokus wiosenny jest w Polsce uciekinierem z upraw, ale ju\u017c zadomowionym. W kolekcji flory Polski krokus wiosenny pochodz\u0105cy z G\u00f3r Izerskich jest uprawiany od 2019 roku, jednak do tej pory nie zaaklimatyzowa\u0142 si\u0119 do warunk\u00f3w ni\u017cowych i co roku kwitnie go zaledwie kilka sztuk.<\/p>\n Na rozleg\u0142ym obszarze Karpat od wschodniej Morawy do Rumunii oraz na izolowanych stanowiskach w Czechach w okolicach Opawy i w G\u00f3rach Orlickich wyst\u0119puje krokus karpacki (Crocus heuffelianus<\/em>) w wielu opracowaniach krokus spiski (Crocus scepusiensis<\/em>) jest podawany jako podgatunek krokusa karpackiego (Crocus heuffelianus subsp. scepusiensis<\/em>) poniewa\u017c r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi s\u0105 bardzo niewielkie. R\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 stosunkiem d\u0142ugo\u015bci s\u0142upka do pr\u0119cik\u00f3w oraz ow\u0142osieniem w gardzieli, poza tym r\u00f3\u017cnica jest w liczbie chromosom\u00f3w. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych badaczy krokusy te zaliczane s\u0105 do grupy krokusa wiosennego jako jego podgatunki.<\/p>\n Zawi\u0142o\u015bci hybrydyzacji i taksonomii s\u0105 zapewne pasjonuj\u0105ce, ale nie jest to tak wa\u017cne, gdy napawamy si\u0119 widokiem \u0142an\u00f3w krokus\u00f3w pokrywaj\u0105cych hale i polany w g\u00f3rach Europy. Na pocz\u0105tek zapraszamy jednak do kolekcji flory Polski w Ogrodzie Botanicznym, aby zobaczy\u0107, jak wygl\u0105daj\u0105 te dzikie gatunki.<\/p>\n Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Powia\u0142o wiosn\u0105, czasami jest jeszcze zimno, pada \u015bnieg, ale s\u0142o\u0144ce \u015bwieci ju\u017c d\u0142u\u017cej i powoli przyroda budzi si\u0119 do \u017cycia. Marzec to miesi\u0105c, w kt\u00f3rym s\u0142owia\u0144scy bogowie, Pani Zima, czyli Marzanna i Jaruna, pan witalno\u015bci i nowego \u017cycia walcz\u0105 o strefy wp\u0142yw\u00f3w. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 przedwio\u015bnie, czyli pierwsza z fenologicznych p\u00f3r roku. Jej pocz\u0105tek mo\u017ce w…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4871,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,34,26],"tags":[],"class_list":["post-4853","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/03\/008.-Krokusy-spiskie-powsinskich-gorach-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4853","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4853"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4853\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4871"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4853"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4853"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4853"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}