{"id":4775,"date":"2024-02-06T09:00:07","date_gmt":"2024-02-06T08:00:07","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=4775"},"modified":"2024-02-06T11:18:51","modified_gmt":"2024-02-06T10:18:51","slug":"rodzime-gatunki-z-rodzaju-juniperus-jalowiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/rodzime-gatunki-z-rodzaju-juniperus-jalowiec\/","title":{"rendered":"Rodzime gatunki z rodzaju Juniperus (ja\u0142owiec)"},"content":{"rendered":"

Spo\u015br\u00f3d licznych przedstawicieli rodzaju Juniperus<\/em> (ja\u0142owiec) na \u015bwiecie – nawet do 70 gatunk\u00f3w, to we florze krajowej odnotowujemy jedynie dwa gatunki: ja\u0142owiec pospolity (Juniperus communis<\/em>) oraz ja\u0142owiec sabi\u0144ski (Juniperus sabina<\/em>). W przypadku ja\u0142owca pospolitego wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jego dwa podgatunki \u2013 Juniperus communis<\/em> subsp. communis<\/em> \u2013 ja\u0142owiec pospolity typowy oraz Juniperus communis<\/em> subsp. alpina<\/em> \u2013 ja\u0142owiec pospolity halny o p\u0142o\u017c\u0105cym pokroju i wyst\u0119puj\u0105cy jedynie w pi\u0119trze kosodrzewiny naszych g\u00f3r jako relikt glacjalny.<\/p>\n

Nazwa \u0142aci\u0144ska \u201eJuniperus\u201d ma pochodzenie rzymskie i sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch s\u0142\u00f3w \u2013 \u201eiuvenis\u201d oznaczaj\u0105cego m\u0142odego m\u0119\u017cczyzn\u0119 lub kobiet\u0119 oraz \u201eparere\u201d, co oznacza – rodzi\u0107, urodzi\u0107 i nawi\u0105zuje do stosowania najprawdopodobniej Juniperus sabina<\/em> jako \u015brodka wczesnoporonnego.<\/p>\n

Ja\u0142owiec pospolity<\/strong> przez lata uwa\u017cano za chwast le\u015bny oraz wska\u017anik zdegradowanych le\u015bnych stanowisk. Obecnie wiadomo, \u017ce pojawienie si\u0119 ja\u0142owca oznacza pewien etap sukcesji lasu, a sama jego obecno\u015b\u0107 wp\u0142ywa korzystnie na zawarto\u015b\u0107 pr\u00f3chnicy w glebie.<\/p>\n

Swoim zasi\u0119giem gatunek ten obejmuje Europ\u0119 \u015arodkow\u0105 i Wschodni\u0105 po Pireneje, Alpy i Karpaty, p\u00f3\u0142nocn\u0105 Azj\u0119 i Afryk\u0119 oraz Ameryk\u0119 P\u00f3\u0142nocn\u0105. W Polsce jest pospolity na ca\u0142ym obszarze \u2013 ma\u0142e wymagania glebowe sprawiaj\u0105, \u017ce mo\u017ce rosn\u0105\u0107 zar\u00f3wno na piaskach jak i na terenach zabagnionych. Najcz\u0119\u015bciej ja\u0142owiec pospolity jest spotykany jako podszyt bor\u00f3w sosnowych, na nieu\u017cytkach, wydmach, wrzosowiskach, zboczach g\u00f3r do wysoko\u015bci 1600 n.p.m. Pomimo p\u0142ytkiego korzenienia si\u0119 ja\u0142owiec jest odporny na susz\u0119 i mo\u017ce zasiedla\u0107 nawet ja\u0142owe, ubogie gleby (st\u0105d jego polska nazwa). Wymagaj\u0105cy jest za to w stosunku do nas\u0142onecznienia \u2013 ja\u0142owiec jest gatunkiem \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dnym.<\/p>\n

Pokr\u00f3j ja\u0142owca jak i jego wysoko\u015b\u0107 charakteryzuj\u0105 si\u0119 du\u017c\u0105 zmienno\u015bci\u0105 \u2013 mo\u017ce by\u0107 niskim krzewem lub drzewem o mniej lub bardziej roz\u0142o\u017cystym lub kolumnowym pokroju. M\u0142oda kora ja\u0142owca jest zielona, starsze p\u0119dy i ga\u0142\u0119zie okrywa kora czerwonobr\u0105zowa \u2013 gruba, w\u0142\u00f3knista i pod\u0142u\u017cnie sp\u0119kana, \u0142uszcz\u0105ca si\u0119.<\/p>\n

Wszystkie li\u015bcie iglaste umieszczone s\u0105 po 3 w ok\u00f3\u0142ku, szaro lub ciemnozielone z paskiem nalotu woskowego na wkl\u0119s\u0142ej stronie. Trwa\u0142o\u015b\u0107 igie\u0142 zazwyczaj wynosi 3-6 lat.<\/p>\n

Ja\u0142owiec kwitnie od maja do lipca, jest ro\u015blin\u0105 dwupienn\u0105 (to znaczy, \u017ce mamy osobniki m\u0119skie lub \u017ce\u0144skie), osobniki jednopienne pojawiaj\u0105 si\u0119 bardzo rzadko.<\/p>\n

Kwiatostany m\u0119skie tworz\u0105 si\u0119 na ko\u0144cach drobnych ga\u0142\u0105zek lub w k\u0105tach igie\u0142 i zbudowane s\u0105 z \u0142useczkowatych pr\u0119cik\u00f3w, kwiaty umiejscowione s\u0105 najcz\u0119\u015bciej w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci krzewu. Kwiaty \u017ce\u0144skie natomiast, do\u015b\u0107 r\u00f3wnomiernie rozmieszczone na ro\u015blinie, wyst\u0119puj\u0105 pojedynczo i sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z kilku ok\u00f3\u0142k\u00f3w \u0142usek nasiennych, z kt\u00f3rych tylko 3 szczytowe zawieraj\u0105 po 1 zal\u0105\u017cku. Od zapylenia do zap\u0142odnienia up\u0142ywa rok. Po zap\u0142odnieniu 3 najwy\u017csze \u0142uski nasienne rozrastaj\u0105 si\u0119 tworz\u0105c kuliste, mi\u0119siste szyszkojagody. W lipcu szyszkojagody zamykaj\u0105 si\u0119, jesieni\u0105 s\u0105 ju\u017c jajowate, zielone z trzema wyra\u017anymi szwami. W drugim roku dojrzewania szyszkojagody staj\u0105 si\u0119 kuliste wielko\u015bci ziarenek grochu. Ostatecznie szyszkojagody dojrzewaj\u0105 w drugim lub trzecim roku przybieraj\u0105c granatow\u0105 barw\u0119 i z woskowym, sinym po\u0142yskiem, zawieraj\u0105 w sobie najcz\u0119\u015bciej trzy tr\u00f3jgraniaste nasiona. Szyszkojagoda nie jest owocem! Pomimo i\u017c ochrania nasiona i pomaga w ich rozsiewaniu z botanicznego punktu widzenia jest rodzajem szyszki.<\/p>\n

Niezwykle wa\u017cna jest rola ja\u0142owca w ekosystemach – jest gatunkiem pionierskim podczas sukcesji ro\u015blin, miejscem bytowania ptak\u00f3w oraz pokarmem dla nich, korzystnie oddzia\u0142uje na gleb\u0119 przez opad igliwia, zapobiega erozji, poprawia porowato\u015b\u0107 gleby. W ogrodnictwie i architekturze krajobrazu wyselekcjonowano ponad 30 odmian ja\u0142owc\u00f3w o r\u00f3\u017cnych pokrojach i wymaganiach.<\/p>\n

Szyszkojagody ja\u0142owca – fructus juniperi<\/em> \u2013 stosowane s\u0105 w przemy\u015ble alkoholowym, w\u0119dliniarstwie, jako dodatek do kadzide\u0142, w kosmetyce i perfumerii, a najszerzej wysuszone jako przyprawa do mi\u0119sa.<\/p>\n

W lecznictwie ludowym ja\u0142owiec pospolity mia\u0142 szerokie zastosowanie przy leczeniu wielu dolegliwo\u015bci m.in. ze strony uk\u0142adu oddechowego, pokarmowego i moczowego. R\u00f3wnie\u017c zwierz\u0119ta leczono za pomoc\u0105 ja\u0142owca poprzez okadzanie byd\u0142a dymem ja\u0142owcowym. Ja\u0142owiec uchodzi r\u00f3wnie\u017c za ro\u015blin\u0119 magiczn\u0105 \u2013 podania g\u0142osz\u0105, i\u017c ma zdolno\u015b\u0107 ochrony cz\u0142owieka przed z\u0142ymi mocami (wampirami, biesami, strzygami itp.) i chorobami. Diab\u0142y ba\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c ja\u0142owcowych lasek (z krzew\u00f3w podlewanych \u015bwi\u0119con\u0105 wod\u0105). Okr\u0105\u017canie ja\u0142owca mia\u0142o sprowadza\u0107 deszcz, a w Andrzejki na zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcie – panna bieg\u0142a do lasu o p\u00f3\u0142nocy i lew\u0105 r\u0119k\u0105 \u0142ama\u0142a ga\u0142\u0105zk\u0119 ja\u0142owca, wr\u00f3\u017cb\u0119 odczytywano wed\u0142ug schematu: zielona – kawaler, br\u0105zowa – wdowiec, ca\u0142kiem uschni\u0119ta – stary dziad. W\u0119drowcom ga\u0142\u0105zka ja\u0142owca gwarantowa\u0142a brak otarcia n\u00f3g.<\/p>\n

Ja\u0142owiec sabi\u0144ski<\/strong> – nazywany ja\u0142owcem kozackim, sawi\u0144skim to gatunek, kt\u00f3ry spotka\u0107 mo\u017cna w naturze w g\u00f3rach po\u0142udniowej i \u015brodkowej Europy. W zachodnich Karpatach s\u0105 jedyne izolowane stanowiska w Pieninach polskich i s\u0142owackich, gdzie krzew ten upodoba\u0142 sobie szczeliny w ska\u0142ach wapiennych o ekspozycji po\u0142udniowo-wschodniej. W Polskiej czerwonej ksi\u0119dze ro\u015blin gatunek ten ma status EN (endangered) \u2013 zagro\u017cony wygini\u0119ciem.<\/p>\n

Ja\u0142owiec sabi\u0144ski ro\u015bnie w postaci pok\u0142adaj\u0105cego si\u0119 krzewu, li\u015bcie s\u0105 \u0142uskowate, przylegaj\u0105ce, u\u0142o\u017cone dach\u00f3wkowato, m\u0142ode ig\u0142y igie\u0142kowate. P\u0119dy maj\u0105 nieprzyjemny zapach i s\u0105 ob\u0142e w kszta\u0142cie. Kwitnienie odbywa si\u0119 w maju, kwiaty zapylane s\u0105 przez wiatr, szyszkojagody dojrzewaj\u0105 w drugim roku. Ja\u0142owiec sabi\u0144ski w odmianach jest ch\u0119tnie sadzony w ogrodach skalnych lub jako ro\u015blina okrywowa (szczeg\u00f3lnie odmiana \u2018Tamariscifolia\u2019).<\/p>\n

Z uwagi na lekkie, ale trwa\u0142e i aromatyczne drewno s\u0142u\u017cy\u0142o ono do robienia p\u00f3\u0142ek, \u0142awek, o\u0142\u00f3wk\u00f3w i innych drobiazg\u00f3w.<\/p>\n

P\u0119d\u00f3w ja\u0142owca u\u017cywano do k\u0105pieli przeciwko suchotom, a na ga\u0142\u0119ziach czarownice mia\u0142y lata\u0107 na \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119. Ja\u0142owca tego u\u017cywano r\u00f3wnie\u017c do przek\u0142adania ubra\u0144 przeciw molom, a tak\u017ce do przystrajania trumien i wie\u0144c\u00f3w pogrzebowych.<\/p>\n

Zar\u00f3wno ja\u0142owiec pospolity jak i sabi\u0144ski rosn\u0105 w Kolekcji Flory Polski w Naszym Ogrodzie. Ja\u0142owiec pospolity na ma\u0142ym wrzosowisku u p\u00f3\u0142nocnych podn\u00f3\u017cy naszych Pienin, ja\u0142owiec sabi\u0144ski \u2013 ju\u017c w samych Pieninach tu\u017c przy czerwonym szlaku.<\/p>\n

Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spo\u015br\u00f3d licznych przedstawicieli rodzaju Juniperus (ja\u0142owiec) na \u015bwiecie – nawet do 70 gatunk\u00f3w, to we florze krajowej odnotowujemy jedynie dwa gatunki: ja\u0142owiec pospolity (Juniperus communis) oraz ja\u0142owiec sabi\u0144ski (Juniperus sabina). W przypadku ja\u0142owca pospolitego wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 jego dwa podgatunki \u2013 Juniperus communis subsp. communis \u2013 ja\u0142owiec pospolity typowy oraz Juniperus communis subsp. alpina \u2013 ja\u0142owiec…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4778,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,26],"tags":[],"class_list":["post-4775","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-z-notatnika-przyrodnika"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Jalowiec-sawinski-krzew-1024x768.jpg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4775","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4775"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4775\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4778"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}