{"id":4721,"date":"2024-01-23T09:09:37","date_gmt":"2024-01-23T08:09:37","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=4721"},"modified":"2024-02-06T08:51:13","modified_gmt":"2024-02-06T07:51:13","slug":"rodzime-gatunki-z-rodzaju-pinus-sosna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/rodzime-gatunki-z-rodzaju-pinus-sosna\/","title":{"rendered":"Rodzime gatunki z rodzaju Pinus (sosna)"},"content":{"rendered":"

We florze Polski wyr\u00f3\u017cniamy 4 gatunki rodzime z rodzaju Pinus<\/em> \u2013 sosn\u0119 zwyczajn\u0105 (Pinus sylvestris<\/em>), sosn\u0119 g\u00f3rsk\u0105 zwan\u0105 kosodrzewin\u0105 (Pinus mugo<\/em>), sosn\u0119 limb\u0119 (Pinus cembra<\/em>) oraz sosn\u0119 drzewokos\u0105 (Pinus \u00d7rhaetica<\/em>) b\u0119d\u0105c\u0105 prawdopodobnie krzy\u017c\u00f3wk\u0105 dw\u00f3ch pierwszych (Pinus sylvestris<\/em> x Pinus mugo<\/em>).<\/p>\n

Sosna zwyczajna<\/strong> (Pinus silvestris) to podstawowy gatunek lasotw\u00f3rczy w naszym kraju. Zajmuje 67% powierzchni le\u015bnej, rosn\u0105c na skrajnie r\u00f3\u017cnych stanowiskach. Drzewa mog\u0105 dorasta\u0107 do 30 m wysoko\u015bci. Ten euroazjatycki gatunek mo\u017ce poszczyci\u0107 si\u0119 niezwykle szerokim zasi\u0119giem \u2013 obejmuje on nieomal ca\u0142\u0105 Europ\u0119, w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej jest gatunkiem introdukowanym.<\/p>\n

W Polsce sosna pospolita jest gatunkiem ni\u017cowym zajmuj\u0105cym stanowiska w g\u00f3rach do jedynie 600 m n.p.m. Mo\u017ce tworzy\u0107 bory sosnowe lub mieszane z udzia\u0142em d\u0119bu. Jest r\u00f3wnie\u017c powszechnie sadzona w postaci monokultur.<\/p>\n

\u0141aci\u0144ska nazwa rodzajowa Pinus<\/em> oznacza \u201edaj\u0105cy \u017cywic\u0119\u201d, natomiast epitet gatunkowy sylvestris<\/em> oznacza \u201ele\u015bny\u201d.<\/p>\n

Sosna zwyczajna mo\u017ce by\u0107 drzewem d\u0142ugowiecznym (do 500 lat). Rosn\u0105c samotnie tworzy malownicze, szerokie, parasolowate korony, a rosn\u0105c zwarcie tworzy gonny pie\u0144 (d\u0142ugi, prosty). Kora sosny w dolnej cz\u0119\u015bci pnia jest br\u0105zowa i pop\u0119kana, a w g\u00f3rnej czerwonawa i \u0142uszcz\u0105ca si\u0119.  Ig\u0142y s\u0105 zgrupowane po dwie w kr\u00f3tkop\u0119dzie, ka\u017cda z 3-13 kana\u0142ami \u017cywicznymi, wymieniaj\u0105 si\u0119 co 3-6 lat. Sosna jest ro\u015blin\u0105 jednopienn\u0105, drobne m\u0119skie kwiaty s\u0105 szyszeczkowate i sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 z bardzo du\u017cej liczby pr\u0119cik\u00f3w. Kwiatostany \u017ce\u0144skie pojawiaj\u0105 si\u0119 na szczytach tegorocznych przyrost\u00f3w i zbudowane s\u0105 z \u0142usek wspieraj\u0105cych oraz \u0142usek nasiennych u nasady, kt\u00f3rych znajduj\u0105 si\u0119 po dwa nagie zal\u0105\u017cki (sosna jest ro\u015blin\u0105 nagonasienn\u0105, nagozal\u0105\u017ckow\u0105). Kwitnienie odbywa si\u0119 maju, kiedy wszystko pokrywa si\u0119 \u017c\u00f3\u0142tym sosnowym py\u0142kiem (ziarna py\u0142ku opatrzone s\u0105 p\u0119cherzami lotnymi). Szyszki dojrzewaj\u0105 w drugim roku i otwieraj\u0105 si\u0119 kolejn\u0105 wiosn\u0105 (w trzecim roku) uwalniaj\u0105c nasiona z p\u0142askimi skrzyde\u0142kami. Nasiona te s\u0105 pokarmem dla wielu gatunk\u00f3w ptak\u00f3w m.in. dzi\u0119cio\u0142\u00f3w i krzy\u017codziob\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wiewi\u00f3rek.<\/p>\n

Sosna zwyczajna jest jednym z najwa\u017cniejszych gatunk\u00f3w u\u017cywanych w stolarstwie, meblarstwie i jako materia\u0142 budulcowy. Z sosny pozyskuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u017cywic\u0119 u\u017cywan\u0105 od dawna do konserwacji drewna, do kadzide\u0142, w perfumiarstwie i na nalewki. Z drzazgi sosnowej wytwarzano \u0142uczywo. Ma\u015b\u0107 z \u017cywicy sosnowej to remedium na otarcia, skaleczenia, wysypki, b\u00f3le staw\u00f3w, mi\u0119\u015bni, na przezi\u0119bienia. Z \u017cywicy pozyskuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c terpentyn\u0119 (znakomity rozpuszczalnik) oraz kalafoni\u0119 (mi\u0119kk\u0105 \u017cywic\u0119). Z igliwia sosnowego destyluje si\u0119 olejek eteryczny, z karpiny, kory i drewna pozyskuje smo\u0142\u0119, dziegie\u0107- u\u017cywany niegdy\u015b do smarowania drewnianych osi k\u00f3\u0142 oraz przy problemach sk\u00f3rnych. Syrop z p\u0119d\u00f3w sosny jest znanym i cenionym \u015brodkiem wykrztu\u015bnym, wzmacniaj\u0105cym i napotnym.<\/p>\n

Wed\u0142ug ludowych legend sosna zosta\u0142a stworzona przez samego Boga przechadzaj\u0105cego si\u0119 po pustych, piaszczystych obszarach Polski. Aby miejsca te nie pozosta\u0142y nagie i bez ro\u015blinno\u015bci B\u00f3g powo\u0142a\u0142 do \u017cycia w\u0142a\u015bnie ten gatunek. Na wsiach na \u015bwi\u0119to wiosny chodzono z przystrojon\u0105 ga\u0142\u0105zk\u0105 sosny \u2013 by\u0142o to tzw. \u201echodzenie z gaikiem\u201d maj\u0105ce zapewni\u0107 dobrobyt i bezpiecze\u0144stwo. Sosna symbolizuje d\u0142ugowieczno\u015b\u0107, wytrzyma\u0142o\u015b\u0107, zdrowie, wierno\u015b\u0107, samotno\u015b\u0107, \u017cal, smutek, nie\u015bmiertelno\u015b\u0107, m\u0105dro\u015b\u0107 oraz kar\u0119. Trumny sosnowe mia\u0142y zapewnia\u0107 zmar\u0142ym wieczny spok\u00f3j, a \u017cyj\u0105cym gwarantowa\u0107, \u017ce zmar\u0142y nie zabierze ich w najbli\u017cszym czasie ze sob\u0105 z za\u015bwiaty.<\/p>\n

Sosna kosodrzewina<\/strong> (Pinus mugo<\/em>) nazywana sosn\u0105 kos\u0105, kosodrzewem lub kr\u0119pulcem to sosna g\u00f3rska. Ro\u015bnie w g\u00f3rach \u015brodkowej Europy w pi\u0119trze subalpejskim, w Polsce w pasmach Tatr, Karkonoszy, Babiej G\u00f3ry, Pilska tworzy pi\u0119tro ro\u015blinne powy\u017cej g\u00f3rnej granicy lasu. Kosodrzewin\u0119 mo\u017cna spotka\u0107 r\u00f3wnie\u017c na torfowiskach w reglu dolnym i g\u00f3rnym w Tatrach oraz w Kotlinie Orawsko-Nowotarskiej. Jej rol\u0105 jest powstrzymywanie erozji, lawin \u015bnie\u017cnych i kamienistych i stabilizacja piarg\u00f3w. Jest d\u0142ugowieczna (do 300 lat) i wybitnie \u015bwiat\u0142olubna. \u0141ukowato wygi\u0119te p\u0119dy kosodrzewiny s\u0105 gi\u0119tkie, spr\u0119\u017cyste mog\u0105 by\u0107 wygi\u0119te do g\u00f3ry lub pok\u0142ada\u0107 si\u0119 i zakorzenia\u0107 w gruncie. Dorasta do 3-4 m wysoko\u015bci, ma jasnoszar\u0105 kor\u0119 i kr\u00f3tkie, proste, ciemnozielone ig\u0142y po 2, rzadziej po 3 na kr\u00f3tkop\u0119dach. Kwitnie w maju i czerwcu. Kwiatostany m\u0119skie wyrastaj\u0105 u podstawy m\u0142odych p\u0119d\u00f3w w postaci licznych pr\u0119cik\u00f3w. Kwiatostany \u017ce\u0144skie formuj\u0105 si\u0119 szczycie tegorocznych p\u0119d\u00f3w w postaci ma\u0142ych, purpurowych szyszeczek. Dojrza\u0142e szyszki s\u0105 kuliste ze zgrubia\u0142\u0105 na szczycie tarczk\u0105, szyszki dojrzewaj\u0105 3 lata.<\/p>\n

Sosna kosodrzewina jest ro\u015blin\u0105 cz\u0119sto sadzon\u0105 w ogrodach, ale r\u00f3wnie\u017c w zieleni miejskiej (szczeg\u00f3lnie odmiany kar\u0142owe, zwarte, odporne na warunki miejskie).<\/p>\n

Sosna kosodrzewina jest obj\u0119ta cz\u0119\u015bciow\u0105 ochron\u0105 gatunkow\u0105.<\/p>\n

Drug\u0105 sosn\u0105 g\u00f3rsk\u0105 rosn\u0105c\u0105 w Polsce jest sosna limba<\/strong> (Pinus cembra<\/em>). To wysokie drzewo mo\u017ce dorasta\u0107 nawet do 35 m wysoko\u015bci i ma sto\u017ckowo-jajowat\u0105 koron\u0119. Sztywne, grube ig\u0142y s\u0105 d\u0142ugie, nawet do 12 cm i zebrane po 5. G\u0142adka, szarozielona kora wyst\u0119puj\u0105ca u m\u0142odych drzew z czasem ciemnieje i p\u0119ka.<\/p>\n

P\u0119dy roczne maj\u0105 na ko\u0144cach rdzawe ow\u0142osienie. Kwiaty m\u0119skie i \u017ce\u0144skie wykszta\u0142caj\u0105 si\u0119 podobnie jak u innych gatunk\u00f3w z rodzaju sosna \u2013 kwiatostany m\u0119skie w formie jedynie pr\u0119cik\u00f3w u podstawy tegorocznych p\u0119d\u00f3w, \u017ce\u0144skie \u2013 na szczytach nowych p\u0119d\u00f3w. Kwitnie w czerwcu i lipcu. M\u0142ode szyszki s\u0105 fioletowe, dojrza\u0142e \u2013 br\u0105zowe do 8 cm d\u0142ugo\u015bci i 5 cm szeroko\u015bci. Dojrza\u0142e szyszki opadaj\u0105 nast\u0119pnej wiosny i rozpadaj\u0105 na ziemi. Nasiona s\u0105 du\u017ce, br\u0105zowe, bez skrzyde\u0142ek. Zawieraj\u0105 du\u017co t\u0142uszczu i s\u0105 jadalne. S\u0105 szczeg\u00f3lnym przysmakiem orzech\u00f3wek, krzy\u017codziob\u00f3w i wiewi\u00f3rek.<\/p>\n

Sosna limba bardzo wolno ro\u015bnie, ale \u017cyje d\u0142ugo (do 700 lat). Ro\u015bnie w Alpach i Karpatach, w Polsce tylko w Tatrach na wysoko\u015bci 1300-1700 m n.p.m. Sztucznie introdukowano ten gatunek w masywie \u015anie\u017cnika, na Babiej G\u00f3rze i w Gorcach.<\/p>\n

Epitet gatunkowy \u201elimba\u201d prawdopodobnie nawi\u0105zuje do \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa limus <\/em>oznaczaj\u0105cego skraj, kraw\u0119d\u017a i jest zwi\u0105zana z miejscem wyst\u0119powania tego gatunku w trudno dost\u0119pnych szczelinach skalnych.<\/p>\n

Z p\u0119d\u00f3w sosny limby przygotowuje si\u0119 balsam karpacki \u2013 uniwersalne remedium na rany, skaleczenia, oparzenia, uk\u0105szenia, zmiany sk\u00f3rne (krosty, piegi, kurzajki) oraz je\u015bli wierzy\u0107 opowie\u015bciom – odnajdywanie rozumu.<\/p>\n

Sosna limba, podobnie jak sosna kosodrzewina, jest obj\u0119ta cz\u0119\u015bciow\u0105 ochron\u0105 gatunkow\u0105.<\/p>\n

Ostatnim, najmniej znanym gatunkiem spo\u015br\u00f3d sosen rosn\u0105cych w Polsce jest sosna drzewokosa<\/strong> (Pinus \u00d7rhaetica<\/em>) b\u0119d\u0105ca prawdopodobnie miesza\u0144cem mi\u0119dzygatunkowym sosny kosodrzewiny i sosny zwyczajnej (Pinus mugo<\/em>? \u00d7 Pinus sylvestris<\/em>). Jest to gatunek o du\u017cej zmienno\u015bci wynikaj\u0105cej z faktu, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 liczne formy po\u015brednie pomi\u0119dzy gatunkami rodzicielskimi. Mo\u017ce by\u0107 kilkupniowym, niedu\u017cym krzewem lub niewielkim drzewem. Dorasta do 3-7 m wysoko\u015bci i z wygl\u0105du cz\u0119sto przypomina sosn\u0119 kosodrzewin\u0119, ma tylko asymetryczne szyszki.<\/p>\n

Kiedy\u015b gatunek ten uwa\u017cano za podgatunek sosny kosodrzewiny (Pinus mugo<\/em> subsp. uliginosa<\/em>) lub wr\u0119cz osobny gatunek nazywany sosn\u0105 b\u0142otn\u0105 (Pinus uliginosa<\/em>).<\/p>\n

Sosn\u0119 drzewokos\u0105 mo\u017cna spotka\u0107 w Europie \u015arodkowej (Polska, Czechy, S\u0142owacja, Bu\u0142garia). W Polsce sosna ta wyst\u0119puje w G\u00f3rach Izerskich, Karkonoszach, Tatrach i na terenie Kotliny Orawsko-Nowotarskiej. Sosna drzewokosa jest obj\u0119ta \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 gatunkow\u0105.<\/p>\n

Wszystkie rodzime gatunki sosen rosn\u0105 w Kolekcji Flory Polski w Naszym Ogrodzie Botanicznym, s\u0105 zimozielone, wi\u0119c czekaj\u0105 na Odwiedzaj\u0105cych przez ca\u0142y rok ????<\/p>\n

Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We florze Polski wyr\u00f3\u017cniamy 4 gatunki rodzime z rodzaju Pinus \u2013 sosn\u0119 zwyczajn\u0105 (Pinus sylvestris), sosn\u0119 g\u00f3rsk\u0105 zwan\u0105 kosodrzewin\u0105 (Pinus mugo), sosn\u0119 limb\u0119 (Pinus cembra) oraz sosn\u0119 drzewokos\u0105 (Pinus \u00d7rhaetica) b\u0119d\u0105c\u0105 prawdopodobnie krzy\u017c\u00f3wk\u0105 dw\u00f3ch pierwszych (Pinus sylvestris x Pinus mugo). Sosna zwyczajna (Pinus silvestris) to podstawowy gatunek lasotw\u00f3rczy w naszym kraju. Zajmuje 67% powierzchni le\u015bnej,…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4724,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,26],"tags":[],"class_list":["post-4721","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-z-notatnika-przyrodnika"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/Sosna-zwyczajna-w-Kampinoskim-parku-Narodowym-1024x768.jpg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4721"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4721\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4724"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}