Zima potrafi zaskoczy\u0107 wielu z nas. Nieprzygotowani na ujemne temperatury, opady \u015bniegu i towarzysz\u0105ce im zjawiska gor\u0105czkowo wyci\u0105gamy z szafy ciep\u0142e ubrania i zmieniamy opony na zimowe. Co ciekawe, ro\u015bliny w naszym klimacie rokrocznie nie daj\u0105 si\u0119 zaskoczy\u0107 zimie, bowiem zawsze s\u0105 do niej przygotowane na d\u0142ugo przed tym nim ona nadejdzie. Strategia \u017cyciowa ro\u015blin klimatu umiarkowanego zak\u0142ada, \u017ce przechodz\u0105 one okres spoczynku podczas zimy w celu przetrwania niekorzystnych warunk\u00f3w.<\/p>\n
Ju\u017c z ko\u0144cem lata obserwujemy, jak przyroda przygotowuje si\u0119 do zimowego snu. Zwierz\u0119ta gromadz\u0105 zapasy na zim\u0119, zapadaj\u0105 w sen lub odlatuj\u0105 do ciep\u0142ych kraj\u00f3w. Ro\u015blinom jest trudniej \u2013 nie mog\u0105 si\u0119 przemieszcza\u0107, wi\u0119c przystosowania do przetrwania trudnych warunk\u00f3w obejmuj\u0105 ich budow\u0119 i metabolizm. Ro\u015bliny jednoroczne zapewniaj\u0105 sobie ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 istnienia poprzez nasiona \u2013 zimuj\u0105ce w uschni\u0119tych kwiatostanach lub w glebie. Ro\u015bliny zielne wieloletnie zimuj\u0105 cz\u0119sto w postaci organ\u00f3w przetrwalnych znajduj\u0105cych si\u0119 pod ziemi\u0105 \u2013 korzeni, k\u0142\u0105czy czy cebul.<\/p>\n
Spoczynek zimowy ro\u015blin poprzedza zahamowanie lub ograniczenie wzrostu, starzenie si\u0119 li\u015bci i wycofywanie z nich sk\u0142adnik\u00f3w pokarmowych, rozw\u00f3j organ\u00f3w przetrwalnych, zmniejszenie aktywno\u015bci metabolicznej oraz formowanie p\u0105ka zimowego chroni\u0105cego merystemy wierzcho\u0142kowe p\u0119d\u00f3w. Ro\u015bliny przechodz\u0105 w stan spoczynku \u2013 odwracalnego zahamowania aktywno\u015bci wzrostowej i metabolicznej. Proces ten jest indukowany w zale\u017cno\u015bci od gatunku, skracaj\u0105cym si\u0119 dniem i obni\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 temperatur\u0105. Zmiany fotoperiodyczne maj\u0105 charakter cykliczny, powtarzaj\u0105 si\u0119 rok rocznie. Spadek temperatury jest trudniejszy do przewidzenia \u2013 zale\u017cy on wprawdzie od po\u0142o\u017cenia geograficznego i klimatu, jednak wykresy temperaturowe w r\u00f3\u017cnych latach cz\u0119sto znacznie odbiegaj\u0105 od siebie. Za detekcj\u0119 zmian fotoperiodu odpowiada fitochrom A, kt\u00f3ry nast\u0119pnie anga\u017cuje kwas abscysynowy (ABA) i etylen, dwa fitohormony bior\u0105ce udzia\u0142 w indukcji spoczynku. Kwas abscysynowy, kt\u00f3ry jest hormonem odpowiedzi na stres \u2013 indukuje i utrzymuje spoczynek w p\u0105kach i nasionach.<\/p>\n
Zastosowanie metod genomicznych, proteomicznych i metabolomicznych pozwoli\u0142o stwierdzi\u0107, \u017ce kom\u00f3rki ro\u015blinne pozostaj\u0105 aktywne podczas spoczynku. Nast\u0119puj\u0105 w nich jednak zmiany hormonalne i metaboliczne. Przy spadku temperatury spada p\u0142ynno\u015b\u0107 membran i bia\u0142ek z nimi zwi\u0105zanych \u2013 sztywniejsze membrany to aktywacja kana\u0142\u00f3w wapniowych i nap\u0142yw wapnia do kom\u00f3rki. Spadek temperatury to r\u00f3wnie\u017c depolimeryzaja element\u00f3w cytoszkieletu\u2013 mikrotubul, (cytoszkielet to sie\u0107 w\u0142\u00f3kien bia\u0142kowych zanurzonych w cytozolu kom\u00f3rki). Spadek temperatury poni\u017cej zera to ju\u017c zamarzanie wody w przestrzeniach mi\u0119dzykom\u00f3rkowych, odwodnienie cytozolu kom\u00f3rek, tworzenie kryszta\u0142\u00f3w wody w przestrzeniach mi\u0119dzykom\u00f3rkowych \u2013 co mo\u017ce powodowa\u0107 mechanicznie uszkodzenia b\u0142on biologicznych i innych organelli. Prowadzi to do zniszczenia i \u015bmierci kom\u00f3rek, co daje efekt tzw. wymarzania ro\u015blin. Ro\u015bliny wytworzy\u0142y szereg adaptacji przeciw wymarzaniu \u2013 wykszta\u0142caj\u0105 wielowarstwowe tkanki okrywowe, zrzucaj\u0105 li\u015bcie na zim\u0119, gromadz\u0105 w kom\u00f3rkach substancje obni\u017caj\u0105ce temperatur\u0119 zamarzania.<\/p>\n
Faza w\u0142a\u015bciwego spoczynku g\u0142\u0119bokiego (endospoczynku) charakteryzuje si\u0119 tym, \u017ce ro\u015blina jest odporna na mr\u00f3z nawet podczas czasowych ocieple\u0144, spoczynek nie zostaje wtedy przerwany a ro\u015blina jest niezdolna do wzrostu. Do przerwania tego stanu niezb\u0119dna jest czasowa ekspozycja na ch\u0142\u00f3d. Spoczynek ten indukowany jest przez niskie temperatury a regulowany czynnikami endogennymi uniemo\u017cliwiaj\u0105cymi wzrost niezale\u017cnie od bod\u017ac\u00f3w \u015brodowiska.<\/p>\n
Ro\u015bliny zimozielone obejmuj\u0105ce ro\u015bliny iglaste i li\u015bciaste niezrzucaj\u0105ce li\u015bci zim\u0105 przeprowadzaj\u0105 fotosyntez\u0119 mniej intensywnie ni\u017c podczas sezonu wegetacyjnego. Iglaki radz\u0105 sobie z niskimi temperaturami i zimow\u0105 susz\u0105 poprzez budow\u0119 li\u015bci \u2013 igie\u0142. Ig\u0142y maj\u0105 budow\u0119 kseromorficzn\u0105 \u2013 zewn\u0119trzna warstwa kom\u00f3rek jest silnie zgrubia\u0142a i pokryta kutyn\u0105 (mieszanin\u0105 wosk\u00f3w), powierzchnia asymilacyjna jest niewielka w odniesieniu do \u201eprawdziwych\u201d li\u015bci. Korowina iglak\u00f3w jest gruba i wielowarstwowa. Ro\u015bliny zimozielone m.in. bor\u00f3wka brusznica czy bluszcz maj\u0105 grube, sk\u00f3rzaste li\u015bcie, otoczone warstw\u0105 wosku, chroni\u0105c\u0105 je i zabezpieczaj\u0105c\u0105 przed transpiracj\u0105. Wiecznie zielone ro\u015bliny zachowuj\u0105 aktywno\u015b\u0107 metaboliczn\u0105 dostosowuj\u0105c j\u0105 jednak do warunk\u00f3w zimowych. Ujemne temperatury indukuj\u0105 dehydratacj\u0119, kt\u00f3ra narusza status wodny ro\u015bliny i powoduje osmotyczny i oksydacyjny stres. W ro\u015blinach spoczynek oznacza blokad\u0119 transportu mi\u0119dzykom\u00f3rkowego w kom\u00f3rkach tkanek przewodz\u0105cych. Z ko\u0144cem okresu wegetacji pory w sitach rurek sitowych ulegaj\u0105 zasklepieniu kaloz\u0105, kt\u00f3ra wiosn\u0105 ulega rozpuszczeniu a kom\u00f3rki odzyskuj\u0105 dro\u017cno\u015b\u0107. P\u0105ki s\u0105 odporne na nag\u0142e spadki temperatur i dopiero pod koniec tej fazy p\u0119kaj\u0105. W pylnikach formuj\u0105 si\u0119 wtedy ziarna py\u0142ku, s\u0142upek zaczyna rosn\u0105\u0107.<\/p>\n
Odpowied\u017a ro\u015blin na spoczynek zale\u017cy r\u00f3wnie\u017c od gatunku i odmiany ro\u015bliny. Warunkiem ust\u0105pienia spoczynku jest niska temperatura aplikowana przez odpowiednio d\u0142ugi czas. G\u0142\u00f3wnym zadaniem spoczynku zimowego ro\u015blin jest zapobieganie nag\u0142emu wzrostowi\/kie\u0142kowaniu w warunkach wysoce dla nich niekorzystnych.<\/p>\n
Ro\u015bliny do perfekcji opanowa\u0142y sztuk\u0119 chronienia si\u0119 przed zimnem, o nasze rodzime gatunki nie musimy si\u0119 wi\u0119c martwi\u0107. Ro\u015bliny z cieplejszych stref klimatycznych sadzone w naszych ogrodach potrzebuj\u0105 za to naszej opieki i cz\u0119sto dodatkowych okry\u0107 zimowych. Ale to ju\u017c jest temat na inn\u0105 opowie\u015b\u0107 ????<\/p>\n
Magdalena Bederska-B\u0142aszczyk<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zima potrafi zaskoczy\u0107 wielu z nas. Nieprzygotowani na ujemne temperatury, opady \u015bniegu i towarzysz\u0105ce im zjawiska gor\u0105czkowo wyci\u0105gamy z szafy ciep\u0142e ubrania i zmieniamy opony na zimowe. Co ciekawe, ro\u015bliny w naszym klimacie rokrocznie nie daj\u0105 si\u0119 zaskoczy\u0107 zimie, bowiem zawsze s\u0105 do niej przygotowane na d\u0142ugo przed tym nim ona nadejdzie. Strategia \u017cyciowa ro\u015blin klimatu…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4699,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[18,14,298],"tags":[],"class_list":["post-4696","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-blog","category-ciekawostki","category-pory-roku"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":18,"label":"Blog"},{"value":14,"label":"Ciekawostki"},{"value":298,"label":"Pory roku"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/sniezne-zimy-sa-coraz-rzadsze-1024x768.jpg",1024,768,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18},{"term_id":298,"name":"Pory roku","slug":"pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":298,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":298,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Pory roku","category_nicename":"pory-roku","category_parent":0}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4696","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4696"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4696\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4699"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4696"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4696"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4696"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}