{"id":4664,"date":"2024-01-12T12:07:36","date_gmt":"2024-01-12T11:07:36","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=4664"},"modified":"2024-02-06T08:50:07","modified_gmt":"2024-02-06T07:50:07","slug":"grab-pospolity-ale-czy-znany","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/grab-pospolity-ale-czy-znany\/","title":{"rendered":"Grab pospolity, ale czy znany?"},"content":{"rendered":"<p>Grab pospolity (<em>Carpinus betulus<\/em>) to drzewo wyst\u0119puj\u0105ce powszechnie w ca\u0142ej Polsce, na ni\u017cu i pog\u00f3rzu, najwy\u017cej mo\u017cna go spotka\u0107 na wysoko\u015bci 600 m n.p.m., wy\u017cej pojawia si\u0119 sporadycznie. Og\u00f3lny zasi\u0119g tego gatunku obejmuje \u015brodkow\u0105 Europ\u0119, po Pireneje, po\u0142udniow\u0105 Angli\u0119 i po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Skandynawii. Na wschodzie dochodzi a\u017c do Dniepru. Na po\u0142udniu wyst\u0119puje po W\u0142ochy i Grecj\u0119. Poza Europ\u0105 ro\u015bnie w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci Azji Mniejszej, na Kaukazie i w Iranie.<\/p>\n<p>Gdzie mo\u017cemy zobaczy\u0107 ten rozpowszechniony gatunek?<\/p>\n<p>Grab pospolity preferuje gleby \u015bwie\u017ce, czyli \u015brednio wilgotne, ale nieprzesychaj\u0105ce, bogate w pr\u00f3chnic\u0119, piaszczysto-gliniaste, jest g\u0142\u00f3wnym sk\u0142adnikiem gr\u0105d\u00f3w, czyli wielogatunkowych i wielowarstwowych las\u00f3w li\u015bciastych, zazwyczaj z przewag\u0105 grab\u00f3w i d\u0119b\u00f3w oraz udzia\u0142em innych gatunk\u00f3w. Gr\u0105dy wykszta\u0142caj\u0105 si\u0119 na siedliskach \u017cyznych, dlatego siedliska te w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142y zniszczone i zamienione na grunty rolne lub przeznaczone pod upraw\u0119 drzew iglastych. Obecnie siedliska gr\u0105dowe (gr\u0105d \u015brodkowoeuropejski i subkontynentalny, kod 9170) s\u0105 wyr\u00f3\u017cniane i monitorowane na obszarach Natura 2000. Grab pospolity ro\u015bnie te\u017c w borach mieszanych i d\u0105browach.<\/p>\n<p>Jak rozpozna\u0107 grab pospolity w porze zimowej, gdy nie ma li\u015bci?<\/p>\n<p>Najpierw patrzymy na pie\u0144, kt\u00f3ry zwykle jest kr\u00f3tki, przechodz\u0105cy w miotlast\u0105 koron\u0119, a drzewo osi\u0105ga 20, a nawet 30 m wysoko\u015bci. Kora na pniu u m\u0142odych drzew jest g\u0142adka, podobna troch\u0119 do kory buk\u00f3w, ale bardziej szorstka, natomiast w starszym wieku pojawiaj\u0105 si\u0119 charakterystyczne pod\u0142u\u017cne, faliste sp\u0119kania i jasne smugi, podstawa pnia jest rozszerzona z przyporami. Na bezlistnych ga\u0142\u0119ziach znajduj\u0105 si\u0119 przylegaj\u0105ce do p\u0119du wrzecionowate p\u0105ki, umieszczone naprzeciwlegle, ale m\u0142ode drzewa cz\u0119sto a\u017c do wiosny nie zrzucaj\u0105 uschni\u0119tych li\u015bci.<\/p>\n<p>Wiosn\u0105 na ga\u0142\u0119ziach wraz z rozwojem li\u015bci pojawiaj\u0105 si\u0119 k\u0142osokszta\u0142tne kwiatostany, m\u0119skie w postaci zwisaj\u0105cych kotek, \u017ce\u0144skie natomiast wzniesione. Na jednym drzewie wyst\u0119puj\u0105 oddzielnie kwiaty m\u0119skie oraz \u017ce\u0144skie, czyli jest on gatunkiem jednopiennym rozdzielnop\u0142ciowym. Li\u015bcie grabu maj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 10 cm, s\u0105 eliptyczne lub w\u0105skojajowate, zaostrzone na ko\u0144cu, a u nasady jajowate, Brzeg li\u015bcia jest ostro podw\u00f3jnie pi\u0142kowany. Jesieni\u0105 li\u015bcie grabu przebarwiaj\u0105 si\u0119 na z\u0142oto\u017c\u00f3\u0142to oraz dojrzewaj\u0105 owoce, sp\u0142aszczone \u017ceberkowane orzeszki, d\u0142ugo\u015bci 0,5 cm, przyro\u015bni\u0119te do du\u017cego tr\u00f3jklapowego skrzyde\u0142ka i zebrane w zwisaj\u0105ce owocostany.<\/p>\n<p>Grab do 4-5 roku \u017cycia ro\u015bnie bardzo wolno, dojrza\u0142o\u015b\u0107 osi\u0105ga oko\u0142o 30-40 roku \u017cycia, w wieku 80-90 lat przyrost na wysoko\u015b\u0107 ustaje i w tym okresie zaczynaj\u0105 obumiera\u0107 wierzcho\u0142ki, a w wieku 100-120 lat obumieraj\u0105 ca\u0142e drzewa. Niekiedy zdarzaj\u0105 si\u0119 okazy do\u017cywaj\u0105ce 150, a nawet 300 lat, ale s\u0105 to przypadki sporadyczne. Za najstarsze drzewo tego gatunku rosn\u0105ce na terenie Polski uznaje si\u0119 grab pospolity z Arboretum w Go\u0142uchowie, jego wiek szacuje si\u0119 na oko\u0142o 200 lat. Innym rekordzist\u0105 jest drzewo z Puszczy Bia\u0142owieskiej kt\u00f3re jest najwy\u017csze w Polsce i w Europie, ten grab ma 34 m wysoko\u015bci. W Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego ro\u015bnie grab o obwodzie pnia licz\u0105cym 436 cm, a krajowym rekordzist\u0105 rosn\u0105cym w warunkach naturalnych jest drzewo z Jankowic w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim o obwodzie pnia 402 cm.<\/p>\n<p>Graby to drzewa dobrze znosz\u0105ce cie\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c bardzo ocieniaj\u0105 teren, na kt\u00f3rym rosn\u0105, dlatego pod grabami najlepiej czuj\u0105 si\u0119 wiosenne geofity, kt\u00f3rych cykl wegetacyjny trwa od lutego do kwietnia. Takie ocienienie ma korzystny wp\u0142yw na gleb\u0119, tak samo jak obfity opad \u0142atwo rozk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 li\u015bci sprzyjaj\u0105cy tworzeniu si\u0119 grubej warstwy \u015bci\u00f3\u0142ki o odczynie oboj\u0119tnym. \u017baden inny gatunek nie ma tak dodatniego wp\u0142ywu na mikroklimat lasu jak grab.<\/p>\n<p>Grab pospolity docenili r\u00f3wnie\u017c ogrodnicy, poniewa\u017c gatunek ten dobrze znosi ci\u0119cie i formowanie, od dawna jest u\u017cywany do tworzenia \u017cywop\u0142ot\u00f3w, labirynt\u00f3w, szpaler\u00f3w i binda\u017cy (z niemieckiego binden \u2013 wi\u0105za\u0107) czyli alei obsadzonych obustronnie drzewami lub pn\u0105czami, kt\u00f3rych p\u0119dy splataj\u0105 si\u0119 nad drog\u0105 tworz\u0105c sklepienie. Konstrukcje te formowane z grabu s\u0105 zwarte i trudne do sforsowania. W XVI wieku zak\u0142adane tarasowe ogrody na stromych zboczach wprost nie mog\u0142y si\u0119 oby\u0107 bez grabowych \u017cywop\u0142ot\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie ogrodnicy powracaj\u0105 do wykorzystania grabu zamiast wszechobecnych \u017cywotnik\u00f3w w ogrodowych za\u0142o\u017ceniach. &nbsp;Historyczne formacje grabowe mo\u017cna znale\u017a\u0107 w ca\u0142ej Polsce, wspania\u0142y grabowy binda\u017c, kt\u00f3ry powsta\u0142 w drugiej po\u0142owie XIX wieku znajduje si\u0119 w Ko\u0142obrzegu, szpalery mo\u017cna podziwia\u0107 m. in. W Ogrodach Dolnych Zamku Kr\u00f3lewskiego w Warszawie, w ogrodach Branickich w Bia\u0142ymstoku, w parku przy dworze w Mogilanach czy w Ba\u017cantarni w \u0141a\u0144cucie. Wsp\u00f3\u0142czesny labirynt grabowy na powierzchni 1 ha mo\u017cna odwiedzi\u0107 w Ogrodach Hortulus w Dobrzycy po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Ko\u0142obrzegiem a Koszalinem. Labirynt powsta\u0142 w 2003 roku z 18 tysi\u0119cy dwuletnich sadzonek.<\/p>\n<p>W Ogrodzie w\u015br\u00f3d starych lip i d\u0119b\u00f3w ro\u015bnie wiele grab\u00f3w w r\u00f3\u017cnym wieku, ale mamy r\u00f3wnie\u017c grabowy szpaler, wyznaczaj\u0105cy przebieg dawnej \u015br\u00f3dpolnej drogi, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy\u0142a obecn\u0105 ulic\u0119 Wczasow\u0105 z ulic\u0105 Muchomora. Zapraszamy do odnalezienia i poznania tych pi\u0119knych drzew, a tak\u017ce do sadzenia ich w swoich ogrodach.<\/p>\n<p>Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Grab pospolity (Carpinus betulus) to drzewo wyst\u0119puj\u0105ce powszechnie w ca\u0142ej Polsce, na ni\u017cu i pog\u00f3rzu, najwy\u017cej mo\u017cna go spotka\u0107 na wysoko\u015bci 600 m n.p.m., wy\u017cej pojawia si\u0119 sporadycznie. Og\u00f3lny zasi\u0119g tego gatunku obejmuje \u015brodkow\u0105 Europ\u0119, po Pireneje, po\u0142udniow\u0105 Angli\u0119 i po\u0142udniow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Skandynawii. Na wschodzie dochodzi a\u017c do Dniepru. Na po\u0142udniu wyst\u0119puje po W\u0142ochy i&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[4,18,1],"tags":[],"class_list":["post-4664","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-drzewa","category-blog","category-rozne"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":4,"label":"Arboretum"},{"value":18,"label":"Blog"},{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/008.-Kwiatostany-meskie-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":4,"name":"Arboretum","slug":"drzewa","term_group":0,"term_taxonomy_id":4,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":4,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Arboretum","category_nicename":"drzewa","category_parent":18},{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":45,"filter":"raw","cat_ID":1,"category_count":45,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4664","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4664"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4664\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4690"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4664"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4664"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4664"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}