Nadszed\u0142 grudzie\u0144, z drzew li\u015bciastych opad\u0142y li\u015bcie, temperatura spada poni\u017cej zera stopni Celsjusza, zwierz\u0119ta zapad\u0142y w zimowy sen, ludzie czekaj\u0105 na zimowe przesilenie i \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia, tylko zimozielone drzewa iglaste wygl\u0105daj\u0105 jakby nic si\u0119 nie zmieni\u0142o. Zieleni\u0105 igie\u0142, podczas zimowych miesi\u0119cy, pyszni\u0105 si\u0119 \u015bwierki, cisy, ja\u0142owce oraz jod\u0142y, a zimozielone drzewa to w wielu kulturach symbol wiecznego \u017cycia.<\/p>\n
Szykuj\u0105c si\u0119 do \u015awi\u0105t planujemy jak\u0105 to pi\u0119kn\u0105 choink\u0105 udekorujemy nasz dom, czy b\u0119dzie to jod\u0142a kaukaska, \u015bwierk himalajski, rodzima jod\u0142a pospolita, czy mo\u017ce \u015bwierk pospolity. Koncepcja przynoszenia do domu ca\u0142ego drzewka przysz\u0142a do Polski dopiero na prze\u0142omie XVIII i XIX wieku z niemieckimi protestantami, szczeg\u00f3lnie na terenach zaboru pruskiego. Najpierw udekorowane drzewko pojawi\u0142o si\u0119 w salonach zamo\u017cniejszych miejskich domostw, a z biegiem czasu zwyczaj rozpowszechni\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d ubogiej ludno\u015bci wsi i wypar\u0142 tradycyjn\u0105 polsk\u0105 pod\u0142a\u017aniczk\u0119. A, co to takiego by\u0142a ta pod\u0142a\u017aniczka? Pod\u0142a\u017aniczka to polska i s\u0142owacka ozdoba \u015bwi\u0105teczna wykonana z wierzcho\u0142ka zimozielonego drzewka odwr\u00f3conego do g\u00f3ry nogami lub jego ga\u0142\u0119zi, obwieszona ozdobami z bibu\u0142y, jab\u0142kami, orzechami i cukierkami. Tak\u0105 dekoracj\u0119 wieszano nad sto\u0142em wigilijnym b\u0105d\u017a w rogu izby. Oczywi\u015bcie do przystrajania zawsze najbardziej po\u017c\u0105dane by\u0142y jod\u0142y, poniewa\u017c ich ig\u0142y nie k\u0142uj\u0105 i nie opadaj\u0105 po zaschni\u0119ciu. Obecnie jod\u0142y pospolite s\u0105 uprawiane w szk\u00f3\u0142kach na potrzeby \u015bwi\u0105tecznych ozd\u00f3b, ale gdzie mo\u017cemy zobaczy\u0107 w naturze to dostojne, rodzime iglaste drzewo?<\/p>\n
W polskich lasach nie jest tak \u0142atwo znale\u017a\u0107 pi\u0119kn\u0105 wiecznie zielon\u0105 jod\u0142\u0119 pospolit\u0105, z jod\u0142owych puszczy zosta\u0142y tylko resztki, a w lasach mieszanych zast\u0119powano jod\u0142\u0119 i buka szybciej rosn\u0105cym \u015bwierkiem. Jod\u0142a ro\u015bnie bardzo wolno, przez pierwsze 15 lat, p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c niezbyt szybko, i trzeba czeka\u0107 100, a nawet 200 lat, \u017ceby osi\u0105gn\u0119\u0142a 40 m wysoko\u015bci. Dojrzewa mi\u0119dzy 50, a 70 rokiem \u017cycia i dopiero wtedy co 2-6 lat wydaje nasiona. W Sudetach, w kt\u00f3rych jednym z g\u0142\u00f3wnych gatunk\u00f3w drzew by\u0142a jod\u0142a pospolita, od XIV w. nast\u0105pi\u0142o sukcesywne ich wycinanie. W XVIII w. Pa\u0144stwo Pruskie gospodaruj\u0105ce na terenie Sudet\u00f3w wprowadzi\u0142o na du\u017c\u0105 skal\u0119 sztuczne zalesienia \u015bwierkiem pospolitym, monokultury \u015bwierkowe podlega\u0142y cyklicznym kl\u0119skom jak wiatro\u0142omy czy gradacje szkodnik\u00f3w, co r\u00f3wnie\u017c niekorzystnie wp\u0142yn\u0119\u0142o na populacj\u0119 jod\u0142y. W latach siedemdziesi\u0105tych XX w. z nie do ko\u0144ca znanych przyczyn nast\u0105pi\u0142o masowe zamieranie jode\u0142, co spowodowa\u0142o utrat\u0119 mo\u017cliwo\u015bci samodzielnej regeneracji tego gatunku. W 1999 roku wdro\u017cono program restytucji, czyli przywracania jod\u0142y, a jej udzia\u0142 w sudeckich lasach ma osi\u0105gn\u0105\u0107 poziom 18%. W 2000 r. przeprowadzono badanie udzia\u0142u jod\u0142y w sudeckich lasach i kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 ono wtedy na poziomie 0,36%, tak\u017ce szacuje si\u0119, \u017ce do osi\u0105gni\u0119cia przyj\u0119tego celu minie co najmniej 100 lat. To tylko jeden z przyk\u0142ad\u00f3w, ale wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zacz\u0119to odtwarza\u0107 lasy z udzia\u0142em jod\u0142y na innych terenach, szczeg\u00f3lnie na obszarach g\u00f3rskich Park\u00f3w Narodowych. Oczywi\u015bcie nale\u017cy te\u017c wspomnie\u0107 o najs\u0142ynniejszej Puszczy Jod\u0142owej w Polsce, kt\u00f3r\u0105 to nazw\u0119 do literatury wprowadzi\u0142 Stefan \u017beromski opisuj\u0105c wspania\u0142\u0105 przyrod\u0119 G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich. To w\u0142a\u015bnie na terenie \u015awi\u0119tokrzyskiego Parku Narodowego znajduje si\u0119 unikatowy zesp\u00f3\u0142 jedliny polskiej, czyli boru jod\u0142owo-bukowego porastaj\u0105cego pasmo \u0142ysog\u00f3rskie, z jod\u0142ami kt\u00f3rych wiek przekracza cz\u0119sto 200 lat, ro\u015bnie tutaj 270-letnia jod\u0142a uznana za najwy\u017csz\u0105 w Polsce, o wysoko\u015bci 51 metr\u00f3w.<\/p>\n
Og\u00f3lny zasi\u0119g jod\u0142y pospolitej obejmuje \u015brodkow\u0105 i po\u0142udniow\u0105 Europ\u0119, gdzie zwykle wyst\u0119puje w g\u00f3rach, nie ma jednak naturalnych stanowisk na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim i na Wyspach Brytyjskich. W Polsce jod\u0142a ro\u015bnie g\u0142\u00f3wnie na po\u0142udniu kraju, przede wszystkim w Sudetach, Karpatach, G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich i na Roztoczu. Obok buka jest gatunkiem lasotw\u00f3rczym dla pi\u0119tra regla dolnego, gdzie tworzy lite drzewostany lub mieszane z bukiem i \u015bwierkiem. W Polsce przebiega p\u00f3\u0142nocna granica wyst\u0119powania jod\u0142y pospolitej, opieraj\u0105ca si\u0119 o Kalisz, \u0141\u00f3d\u017a, Skierniewice i Lublin. Wyst\u0119puje te\u017c na kilku oderwanych stanowiskach w okolicach Warszawy.<\/p>\n
Jod\u0142a pospolita inaczej jod\u0142a bia\u0142a (Abies alba<\/em>) to drzewo dorastaj\u0105ce do wysoko\u015bci 30-50, a nawet 60 m. wysoko\u015bci, m\u0142ode drzewa maj\u0105 kszta\u0142t sto\u017cka, natomiast u starych okaz\u00f3w na szczycie wyst\u0119puje tzw. \u201ebocianie gniazdo\u201d czyli p\u0142aski szeroki czub, powsta\u0142y na skutek zahamowania wzrostu wierzcho\u0142ka. M\u0142oda kora jest cienka i g\u0142adka, jasnopopielata z p\u0119cherzykami \u017cywicy, stara w\u0105sko sp\u0119kana na tarczkowate p\u0142ytki. Ig\u0142y u jod\u0142y s\u0105 ciemnozielone, b\u0142yszcz\u0105ce, z bruzdk\u0105 i z w\u0105skimi bia\u0142ymi paskami na spodzie, wierzcho\u0142ki s\u0105 zaokr\u0105glone, lub nieznacznie wci\u0119te. Szyszki s\u0105 walcowate, maj\u0105 10-15 cm d\u0142ugo\u015bci i stercz\u0105 pionowo do g\u00f3ry, dojrzewaj\u0105c zmieniaj\u0105 barw\u0119 z zielonej na brunatn\u0105, i w pa\u017adzierniku rozsypuj\u0105 si\u0119, pozostawiaj\u0105c na ga\u0142\u0119ziach \u015bwieczkowate trzpienie.<\/p>\n W mieszkaniu jod\u0142ow\u0105 choink\u0105 cieszymy si\u0119 kilkana\u015bcie dni, ale wspania\u0142ymi jod\u0142ami rosn\u0105cymi w lesie mo\u017cemy zachwyca\u0107 si\u0119 i ch\u0142on\u0105\u0107 ich \u017cyciodajn\u0105 energi\u0119 setki lat, mo\u017ce wi\u0119c jednak zamiast choinki tylko pod\u0142a\u017aniczka, kilka ga\u0142\u0119zi wystarczy na te par\u0119 chwil.<\/p>\n Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nadszed\u0142 grudzie\u0144, z drzew li\u015bciastych opad\u0142y li\u015bcie, temperatura spada poni\u017cej zera stopni Celsjusza, zwierz\u0119ta zapad\u0142y w zimowy sen, ludzie czekaj\u0105 na zimowe przesilenie i \u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia, tylko zimozielone drzewa iglaste wygl\u0105daj\u0105 jakby nic si\u0119 nie zmieni\u0142o. Zieleni\u0105 igie\u0142, podczas zimowych miesi\u0119cy, pyszni\u0105 si\u0119 \u015bwierki, cisy, ja\u0142owce oraz jod\u0142y, a zimozielone drzewa to w wielu…<\/p>\n","protected":false},"author":10,"featured_media":4631,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[4,18,298],"tags":[],"class_list":["post-4619","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-drzewa","category-blog","category-pory-roku"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":4,"label":"Arboretum"},{"value":18,"label":"Blog"},{"value":298,"label":"Pory roku"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/12\/006.-Wierzch-igiel-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"login_ap","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/agnieszka-pfeiffer\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":4,"name":"Arboretum","slug":"drzewa","term_group":0,"term_taxonomy_id":4,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":4,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Arboretum","category_nicename":"drzewa","category_parent":18},{"term_id":18,"name":"Blog","slug":"blog","term_group":0,"term_taxonomy_id":18,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":56,"filter":"raw","cat_ID":18,"category_count":56,"category_description":"","cat_name":"Blog","category_nicename":"blog","category_parent":0},{"term_id":298,"name":"Pory roku","slug":"pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":298,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":298,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Pory roku","category_nicename":"pory-roku","category_parent":0}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4619","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/10"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4619"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4619\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4631"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}