{"id":4210,"date":"2023-04-20T08:40:31","date_gmt":"2023-04-20T06:40:31","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=4210"},"modified":"2023-04-20T08:53:37","modified_gmt":"2023-04-20T06:53:37","slug":"kwiat-w-jedwabiach-i-aksamitach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/kwiat-w-jedwabiach-i-aksamitach\/","title":{"rendered":"Kwiat w jedwabiach i aksamitach"},"content":{"rendered":"

Zawiesza si\u0119 na \u0142odydze
\nw d\u00f3\u0142 kwiatem
\nze srebrnym puchem,
\njak wita s\u0142o\u0144ce.<\/p>\n

Tuli g\u0142\u00f3wk\u0119
\nw z\u0142otych promieniach
\nna wiosn\u0119,
\nodziana w aksamitach.<\/p>\n

Po g\u00f3rach i po \u0142\u0105kach
\n\u015blicznie zadumana\u2026<\/p>\n

Aleksandra Baltissen<\/p>\n

 <\/p>\n

Sasanki to ro\u015bliny, obok kt\u00f3rych nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie, zachwycaj\u0105 ich delikatne \u201ep\u0142atki\u201d otulone jedwabistym kutnerem na wiotkiej \u0142odydze, kt\u00f3ra nadaje kwiatu pozory nie\u015bmia\u0142o\u015bci.<\/p>\n

\"\"Rodzaj sasanka (Pulsatilla<\/em>)<\/strong> obejmuje oko\u0142o 40 gatunk\u00f3w rozprzestrzenionych szeroko w strefie umiarkowanej p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej. W Polsce wyst\u0119puje 6 gatunk\u00f3w sasanki (wszystkie podlegaj\u0105 ochronie gatunkowej). Zasiedlaj\u0105 nas\u0142onecznione i suche murawy, zar\u00f3wno ni\u017cowe, jak i g\u00f3rskie, \u0142\u0105ki i widne lasy. Zakwitaj\u0105 zwykle wczesn\u0105 wiosn\u0105, czasami kr\u00f3tko po stopnieniu \u015bnieg\u00f3w. Kwiaty zapylaj\u0105 owady, zw\u0142aszcza pszczo\u0142y, a owoce roznoszone s\u0105 przez wiatr. Ze wzgl\u0119du na efektowne du\u017ce kwiaty i ciekawy owocostan uprawiane s\u0105 w ogrodach jako ro\u015bliny ozdobne. Sasanki nale\u017c\u0105 do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae<\/em>) i s\u0105 blisko spokrewnione z zawilcami (Anemone<\/em>) i w wielu uj\u0119ciach systematycznych rodzaje te bywaj\u0105 \u0142\u0105czone, dlatego w niekt\u00f3rych opracowaniach mo\u017cna spotka\u0107 si\u0119 z nazw\u0105 Anemone pulsatilla<\/em>, np. dla sasanki zwyczajnej, lub Anemone vernalis <\/em>dla sasanki wiosennej.<\/p>\n

Sasanka \u0142\u0105kowa (Pulsatilla pratensis<\/em>)<\/strong> wyst\u0119puje w du\u017cym rozproszeniu, na ni\u017cu, na terenie prawie ca\u0142ej Polski, z wyj\u0105tkiem teren\u00f3w g\u00f3rskich, ale mimo to ma status gatunku nara\u017conego na wygini\u0119cie. Zasiedla murawy o charakterze kserotermicznym, widne bory sosnowe, ro\u015bnie na r\u00f3\u017cnego typu glebach, piaszczystych, kamienistych, suchych, w miejscach s\u0142onecznych lub jak najbardziej prze\u015bwietlonych. Jest to bylina z podziemnym k\u0142\u0105czem o wysoko\u015bci g\u0142\u0105bika (pozbawiona li\u015bci \u0142odyga wyrastaj\u0105ca z k\u0142\u0105cza lub szyjki korzeniowej), w czasie kwitnienia 8-25\u202fcm, a w czasie owocowania do 45\u202fcm.<\/p>\n

Wszystkie cz\u0119\u015bci ro\u015bliny s\u0105 silnie ow\u0142osione. Li\u015bcie odziomkowe, czyli te wyrastaj\u0105ce z k\u0142\u0105cza, s\u0105 d\u0142ugoogonkowe, pierzastosieczne, poci\u0119te na bardzo liczne w\u0105skie \u0142atki. Li\u015bcie podkwiatowe w ok\u00f3\u0142ku, siedz\u0105ce, podzielone na r\u00f3wnow\u0105skie odcinki. <\/em>Kwiaty maj\u0105 stulone i zwieszone oraz dzwonkowate <\/em>listki okwiatu, kt\u00f3rych jest zwykle sze\u015b\u0107 \u2013 z zewn\u0105trz s\u0105 ow\u0142osione, na szczycie nieco odgi\u0119te i podwini\u0119te, <\/em>jasnofioletowe, a wewn\u0105trz \u017c\u00f3\u0142tawe. W Polsce wyst\u0119puj\u0105 dwie odmiany barwne: odmiana typowa (Pulsatilla pratensis<\/em> var. pratensis<\/em>) ma kwiaty jasnofioletowe, natomiast odmiana czerniej\u0105ca (Pulsatilla pratensis <\/em>var. nigricans<\/em>) ma czarnofioletow\u0105 barw\u0119 kwiat\u00f3w. Sasanka \u0142\u0105kowa jest najmniej spektakularna w\u015br\u00f3d rodzimych sasanek, zawsze troch\u0119 skromna i nie\u015bmia\u0142a ze zwieszon\u0105 g\u0142ow\u0105 jakby nie chcia\u0142a by\u0107 podziwiana, a przecie\u017c jest taka urocza.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Sasanka otwarta (Pulsatilla patens<\/em>)<\/strong> w Polsce wyst\u0119puje rzadko na ni\u017cu. Polska znajduje si\u0119 w pasie zachodniej granicy zasi\u0119gu sasanki otwartej. Najliczniejsze stanowiska spotyka si\u0119 na p\u00f3\u0142nocnym-wschodzie Polski. W zachodniej i po\u0142udniowo-zachodniej Polsce to gatunek rzadki ze zmniejszaj\u0105c\u0105 si\u0119 liczb\u0105 stanowisk, kt\u00f3remu nadano status nara\u017conego na wygini\u0119cie. Sasanka otwarta ro\u015bnie w widnych borach, zaro\u015blach, na suchych murawach, w miejscach s\u0142onecznych, ciep\u0142ych, na glebach suchych, piaszczystych, ubogich i silnie kwa\u015bnych. Sasanka otwarta jest bylin\u0105 o grubym, rozga\u0142\u0119zionym w g\u00f3rze k\u0142\u0105czu. Ro\u015bliny s\u0105 srebrzystobia\u0142o ow\u0142osione, w czasie kwitnienia g\u0142\u0105bik ma od 5 do 15\u202fcm wysoko\u015bci, podczas owocowania 15-45\u202fcm. Pi\u0119\u0107 do dziesi\u0119ciu li\u015bci odziomkowych zebranych jest w przyziemnej rozecie i rozwijaj\u0105 si\u0119 one p\u00f3\u017aniej od kwiat\u00f3w. Ogonki li\u015bciowe s\u0105 d\u0142ugie, do 12\u202fcm, li\u015bcie d\u0142oniastodzielne<\/a> lub d\u0142oniastosieczne<\/a>, czyli blaszka jest g\u0142\u0119boko powcinana. Li\u015bcie podkwiatowe w tr\u00f3jlistkowym ok\u00f3\u0142ku umieszczone s\u0105 nieco poni\u017cej kwiatu i poci\u0119te na w\u0105skie odcinki i silnie ow\u0142osione. Kwiaty sasanki otwartej s\u0105 okaza\u0142e o 6-8 listkach okwiatu d\u0142ugo\u015bci 3 do 6 cm, fioletowe z niebieskim odcieniem. Kwiaty podczas kwitnienia pocz\u0105tkowo lekko si\u0119 zwieszaj\u0105, z biegiem czasu podnosz\u0105 si\u0119 i szeroko otwieraj\u0105. Kwitnie od ko\u0144ca marca do maja.<\/p>\n

\"\"Sasanka wiosenna (Pulsatilla vernalis<\/em>)<\/strong> jest w Polsce gatunkiem bardzo rzadkim, nara\u017conym na wymarcie, jej populacje s\u0105 nieliczne, a na stanowiskach ro\u015bnie zaledwie po kilka, kilkana\u015bcie osobnik\u00f3w. Najliczniejsze zgrupowania odnotowane zosta\u0142y w Borach Tucholskich. G\u00f3rskie lokalizacje znajduj\u0105 si\u0119 w Tatrach, Karkonoszach i G\u00f3rach Opawskich. Na ni\u017cu ro\u015bnie w widnych borach, na glebach silnie kwa\u015bnych, w g\u00f3rach w murawach alpejskich na pod\u0142o\u017cu granitowym. Sasanka wiosenna jest bylin\u0105 z grubym k\u0142\u0105czem, z kt\u00f3rego wyrasta g\u0142\u0105bik dorastaj\u0105cy w czasie kwitnienia do 24\u202fcm, a w czasie owocowania do 30\u202fcm. Li\u015bcie <\/em>odziomkowe<\/a> na d\u0142ugich ogonkach s\u0105 pojedynczo <\/em>pierzastodzielne<\/a>, z 3-5 odcinkami. Charakterystyczn\u0105 cech\u0105 tego gatunku jest zimotrwa\u0142o\u015b\u0107 li\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 r\u00f3wnie\u017c obecne w czasie kwitnienia. Kwiaty s\u0105 szeroko rozwarte, wewn\u0105trz bia\u0142awe, z zewn\u0105trz s\u0105 jasnofioletowe lub jasnoniebieskie. Ca\u0142a ro\u015blina g\u0119sto pokryta jest \u017c\u00f3\u0142tawymi w\u0142oskami. Kwitnie od kwietnia do maja<\/em>, w g\u00f3rach od maja do czerwca.<\/p>\n

\"\"Sasanka zwyczajna (Pulsatilla vulgaris)<\/strong><\/em> jest uznana za gatunek wymar\u0142y na stanowiskach naturalnych w Polsce, podawana by\u0142a z okolic Bydgoszczy, Ciechocinka, Poznania i G\u0142ogowa, ale od 1946 roku nie stwierdzono jej wyst\u0119powania na terenie naszego kraju. <\/em>Sasanka zwyczajna jest bylin\u0105 o s\u0142abo rozbudowanym palowym systemie korzeniowym. Wysoko\u015b\u0107 g\u0142\u0105bika w czasie kwitnienia 5-15\u202fcm, po kwitnieniu silnie si\u0119 wyd\u0142u\u017ca, osi\u0105gaj\u0105c wysoko\u015b\u0107 w czasie owocowania do 40\u202f(45)\u202fcm. Wszystkie cz\u0119\u015bci ro\u015bliny, w szczeg\u00f3lno\u015bci p\u0119d kwiatostanowy, s\u0105 za m\u0142odu silnie jedwabi\u015bcie ow\u0142osione, z czasem wi\u0119kszo\u015b\u0107 ow\u0142osienia zanika. <\/em>Li\u015bcie odziomkowe rozwijaj\u0105 si\u0119 w czasie kwitnienia, zebrane s\u0105 w rozet\u0119 na d\u0142ugich ogonkach, pierzastosieczne, podzielone na drobne \u0142atki szeroko\u015bci 2-3 mm. Li\u015bcie \u0142odygowe, zebrane s\u0105 w ok\u00f3\u0142ek pod kwiatem i podzielone na r\u00f3wnow\u0105skie \u0142atki. Kwiat jest jeden na szczycie g\u0142\u0105bika, z pocz\u0105tku dzwonkowaty, a p\u00f3\u017aniej rozwarty. Dzia\u0142ki okwiatu fioletowe, z zewn\u0105trz ow\u0142osione, wewn\u0105trz znajduj\u0105 si\u0119 liczne \u017c\u00f3\u0142te pr\u0119ciki otaczaj\u0105ce grup\u0119 s\u0142upk\u00f3w z fioletowymi znamionami. Kwitnie g\u0142\u00f3wnie w kwietniu.<\/p>\n

Miesza\u0144ce i odmiany sasanki zwyczajnej s\u0105 bardzo popularne w uprawie ogrodowej, kwiaty takich ro\u015blin mog\u0105 mie\u0107 r\u00f3\u017cne barwy, od bia\u0142ej (odmiana \u2018Alba\u2019) przez r\u00f3\u017cow\u0105 (odmiana \u2018Pink Shades\u2019) i czerwon\u0105 (odmiana \u2018Rote Glocke\u2019) do ciemnofioletowej lub silnie zw\u0119\u017cone dzia\u0142ki okwiatu (odmiana \u2018Papageno\u2019).<\/p>\n

\"\"Wy\u0142\u0105cznie z terenami g\u00f3rskimi zwi\u0105zane s\u0105 dwa gatunki rodzimych sasanek. Prawdziw\u0105 rzadko\u015bci\u0105 polskiej cz\u0119\u015bci Tatr jest sasanka s\u0142owacka (Pulsatilla slavica<\/em>)<\/strong>, jej jedyne stanowiska znajduj\u0105 si\u0119 w W\u0105wozie Koryciska Wielkie i Ma\u0142e. W Polsce ma status gatunku zagro\u017conego wygini\u0119ciem. W Tatrach s\u0142owackich ma o wiele wi\u0119cej stanowisk i wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w s\u0105siednich pasmach g\u00f3rskich, np. na Ma\u0142ej Fatrze, jednak to do\u015b\u0107 ograniczony zasi\u0119g wyst\u0119powania, dlatego uznano sasank\u0119 s\u0142owack\u0105 za endemit zachodniokarpacki i obj\u0119to europejsk\u0105 form\u0105 ochrony gatunkowej jak\u0105 jest konwencja berne\u0144ska. Sasanka s\u0142owacka jest bylin\u0105, kt\u00f3rej g\u0142\u0105bik w czasie kwitnienia osi\u0105ga 10-30\u202fcm wysoko\u015bci, natomiast w czasie owocowanie do 60\u202fcm wysoko\u015bci. Ro\u015blina jest trwale ow\u0142osiona<\/em>.<\/em><\/p>\n

Li\u015bcie odziomkowe osadzone s\u0105 na do\u015b\u0107 d\u0142ugim ogonku, blaszka s\u0142abiej podzielona, pierzastosieczna, z trzema odcinkami, g\u0142\u0119boko rozci\u0119tymi na trzy cz\u0119\u015bci. Li\u015bcie \u0142odygowe ustawione w ok\u00f3\u0142ku pod kwiatem, poci\u0119te na r\u00f3wnow\u0105skie \u0142atki. Kwiaty s\u0105 fioletowoniebieskie, pojedyncze, du\u017ce z sze\u015bcioma listkami okwiatu. W g\u00f3rach kwitnie w drugiej po\u0142owie kwietnia, uprawiana w Ogrodzie Botanicznym w Powsinie kwitnie ju\u017c na pocz\u0105tku kwietnia.<\/p>\n

\"\"Sasanka alpejska (Pulsatilla alba)<\/strong> wyst\u0119puje w G\u00f3rach Izerskich, Karkonoszach, na Babiej G\u00f3rze oraz w Tatrach najcz\u0119\u015bciej w pi\u0119trze halnym w murawach i traworo\u015blach. Jest bylin\u0105 z grubym k\u0142\u0105czem, \u0142odyga jest bia\u0142o jedwabi\u015bcie ow\u0142osiona, w czasie kwitnienia dorasta do 25 cm, w czasie owocowania do 30 cm wysoko\u015bci. Li\u015bcie odziomkowe na d\u0142ugich ogonkach podzielone na trzy odcinki, pierzaste, li\u015bcie \u0142odygowe podobne do odziomkowych. Kwiaty pojedyncze, szeroko miskowato otworzone, zwykle z sze\u015bcioma, rzadziej o\u015bmioma listkami okwiatu, z zewn\u0105trz delikatnie sinawo zabarwione, wewn\u0105trz bia\u0142e, kr\u00f3tko ow\u0142osione. Kwitnie od maja do lipca w zale\u017cno\u015bci od wysoko\u015bci nad poziomem morza.<\/p>\n

Owoce sasanek to nie\u0142upki z silnie wyd\u0142u\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 podczas dojrzewania ow\u0142osion\u0105 szyjk\u0105 s\u0142upka. Owoce zebrane s\u0105 w charakterystyczny owocostan, kt\u00f3ry ma kszta\u0142t kulisty i promienisty z powodu d\u0142ugich i rozpostartych we wszystkie strony szczeciniastych szyjek s\u0142upk\u00f3w.<\/p>\n

Zobaczy\u0107 kwitn\u0105ce sasanki w ich naturalnym siedlisku to niezapomniane wra\u017cenie. Naj\u0142atwiej wybra\u0107 si\u0119 na Babi\u0105 G\u00f3r\u0119 na kwitnienie sasanki alpejskiej, kt\u00f3rego pe\u0142nia przypada oko\u0142o po\u0142owy czerwca.<\/p>\n

Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n

Zdj\u0119cia: Anna Gasek, Wies\u0142aw Gawry\u015b<\/p>\n

www.atlas-roslin.pl
\nH. Pi\u0119ko\u015b-Mirkowa, Z. Mirek, Flora Polski ro\u015bliny chronione, Multico, Warszawa 2006.
\nA. Cwener, B. Sudnik-W\u00f3jcikowska, Flora Polski ro\u015bliny kserotermiczne, Multico, Warszawa 2012.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zawiesza si\u0119 na \u0142odydze w d\u00f3\u0142 kwiatem ze srebrnym puchem, jak wita s\u0142o\u0144ce. Tuli g\u0142\u00f3wk\u0119 w z\u0142otych promieniach na wiosn\u0119, odziana w aksamitach. Po g\u00f3rach i po \u0142\u0105kach \u015blicznie zadumana\u2026 Aleksandra Baltissen   Sasanki to ro\u015bliny, obok kt\u00f3rych nie mo\u017cna przej\u015b\u0107 oboj\u0119tnie, zachwycaj\u0105 ich delikatne \u201ep\u0142atki\u201d otulone jedwabistym kutnerem na wiotkiej \u0142odydze, kt\u00f3ra nadaje kwiatu…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":4228,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4210","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rozne"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":1,"label":"R\u00f3\u017cne"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/04\/7-1-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":1,"name":"R\u00f3\u017cne","slug":"rozne","term_group":0,"term_taxonomy_id":1,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":45,"filter":"raw","cat_ID":1,"category_count":45,"category_description":"","cat_name":"R\u00f3\u017cne","category_nicename":"rozne","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4210"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4210\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4228"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}