{"id":4123,"date":"2023-03-21T07:32:30","date_gmt":"2023-03-21T06:32:30","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=4123"},"modified":"2023-03-16T07:30:16","modified_gmt":"2023-03-16T06:30:16","slug":"ziele-o-wielu-imionach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/ziele-o-wielu-imionach\/","title":{"rendered":"Ziele o wielu imionach"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">Jednym z pierwszych przejaw\u00f3w nadchodz\u0105cej wiosny s\u0105 pojawiaj\u0105ce si\u0119 nagle, w coraz wilgotniejszych miejscach, groniaste kwiatostany lepi\u0119\u017cnika r\u00f3\u017cowego (<em>Petasites hybridus<\/em>). Ro\u015blina ta przez wieki by\u0142a znana pod r\u00f3\u017cnymi nazwami. Opr\u00f3cz nazw zwi\u0105zanych z nazw\u0105 obecn\u0105, czyli podbia\u0142 lepi\u0119\u017cnik, \u0142epie\u017anik czy lepia\u015bnik, nazywano go tak\u017ce k\u0142obucznikiem. Nazwa ta pochodzi\u0142a od s\u0142owa \u201ek\u0142obuk\u201d, kt\u00f3re w tym przypadku nie oznacza\u0142o staros\u0142owia\u0144skiego demona opiekuj\u0105cego si\u0119 dobytkiem i ogniskiem domowym, lecz okr\u0105g\u0142e nakrycie g\u0142owy. Odpowiedzi\u0105 na pytanie, co ma lepi\u0119\u017cnik do nakrycia g\u0142owy, s\u0105 jego wielkie li\u015bcie, kt\u00f3re po ca\u0142kowitym rozwini\u0119ciu osi\u0105gaj\u0105 \u015brednic\u0119 60 centymetr\u00f3w. Cz\u0119sto tak\u017ce w dzisiejszych czasach mo\u017cna spotka\u0107 osoby, kt\u00f3re nieprzygotowane na nag\u0142\u0105 ulew\u0119 w terenie, si\u0119gaj\u0105 po li\u015bcie tej ro\u015bliny, \u017ceby schowa\u0107 pod nimi g\u0142ow\u0119.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Inn\u0105 nietypow\u0105 nazw\u0105 tej ro\u015bliny by\u0142 \u201emorowy korze\u0144\u201d. W latach \u015bredniowiecznych wierzono bowiem, \u017ce okadzanie pomieszcze\u0144 korzeniem tej ro\u015bliny chroni\u0142o przed morowym powietrzem, czyli d\u017cum\u0105. Jak si\u0119 przekonano w p\u00f3\u017aniejszych latach, \u015brodek ten nie by\u0142 jednak zbyt skuteczny. Pisze o tym J\u00f3zef Gerald Wyrzycki w swoim Zielniku Ekonomiczno-Technicznym z 1845 roku: \u201eDawniej przypisywano mu skuteczno\u015b\u0107 przeciw zarazie morowej, ale p\u00f3\u017aniejsze do\u015bwiadczenia wykaza\u0142y b\u0142\u0119dno\u015b\u0107 tego mniemania\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kolejn\u0105 i jednocze\u015bnie chyba najciekawsz\u0105 nazw\u0105 tej ro\u015bliny stosowan\u0105 przede wszystkim po\u015br\u00f3d lud\u00f3w wschodnich by\u0142o \u201eCar ziele\u201d lub \u201eCarz ziele\u201d, kt\u00f3re, jak to pisze Marcin z Urz\u0119dowa w swoim Herbarzu z 1595 roku, panuje \u201ejakoby cesarz nad zi\u00f3\u0142mi dla jego wielkiej nad innemi zi\u00f3\u0142mi szlachetno\u015bci\u201d. Nazwa ta w tym przypadku zwi\u0105zana jest z pradawnymi wierzeniami w poszukiwanie protoplasty wszystkich ro\u015blin. Zgodnie z dost\u0119pnymi dawnymi materia\u0142ami etnograficznymi w ziemi dobrzy\u0144skiej \u201ematk\u0105 wszystkiego ziela\u201d by\u0142 grzmotnik, czyli przywrotnik pospolity. W powiecie bielskim ojcem zi\u00f3\u0142 by\u0142 sojec (sadziec konopiasty), a matk\u0105 \u2013 macierzanka.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Na pozosta\u0142ych ziemiach zamieszkanych przez naszych przodk\u00f3w za matk\u0119 wszystkich zi\u00f3\u0142 uchodzi\u0142a bylica pospolita, wykorzystywana ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j silny aromat w licznych staros\u0142owia\u0144skich obrz\u0119dach. Wyj\u0105tkiem jednak pozostawa\u0142y ziemie wschodnie, gdzie lepi\u0119\u017cnik zamiast rodzica zyska\u0142 miano cara. W p\u00f3\u017aniejszych latach nazw\u0105 t\u0105 zainteresowa\u0142 si\u0119 sam Adam Mickiewicz, kt\u00f3ry w swojej balladzie \u201eUcieczka\u201d przypisuje ro\u015blinie pod t\u0105 nazw\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015bci magiczne:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>Przysz\u0142a kuma, widma stara:<br \/>\nWyp\u0119d\u017a ksi\u0119dza, wyp\u0119d\u017a klech\u0119,<br \/>\nB\u00f3g i wiara, sen i mara,<br \/>\nKuma w biedzie ma pociech\u0119,<br \/>\nKuma stara umie wiele,<br \/>\nMa kwiat papro\u0107 i car ziele,<br \/>\nA ty masz kochanka dary:<br \/>\nPrzysz\u0142am zrobi\u0107 mo\u017cne czary<\/em><\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n<p style=\"text-align: justify;\">dr Marcin Kotowski<br \/>\netnobiolog, doktor nauk biologicznych, wr\u00f3g monokultur<br \/>\nprywatnie powsinoga, fan \u015bci\u00f3\u0142ki, staroci i dro\u017cd\u017cy<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jednym z pierwszych przejaw\u00f3w nadchodz\u0105cej wiosny s\u0105 pojawiaj\u0105ce si\u0119 nagle, w coraz wilgotniejszych miejscach, groniaste kwiatostany lepi\u0119\u017cnika r\u00f3\u017cowego (Petasites hybridus). Ro\u015blina ta przez wieki by\u0142a znana pod r\u00f3\u017cnymi nazwami. Opr\u00f3cz nazw zwi\u0105zanych z nazw\u0105 obecn\u0105, czyli podbia\u0142 lepi\u0119\u017cnik, \u0142epie\u017anik czy lepia\u015bnik, nazywano go tak\u017ce k\u0142obucznikiem. Nazwa ta pochodzi\u0142a od s\u0142owa \u201ek\u0142obuk\u201d, kt\u00f3re w tym przypadku&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":4132,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-4123","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":14,"label":"Ciekawostki"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/lepieznik1-1024x819.jpg",1024,819,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4123"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4123\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4132"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}