Marzec, pierwszy oddech wiosny, na nagich ga\u0142\u0119ziach drzewa pojawiaj\u0105 si\u0119 puchate, srebrzyste kuleczki. Bazie!<\/p>\n
Kotka lub bazia to rodzaj kwiatostanu groniastego prostego, o budowie podobnej do k\u0142osa, od kt\u00f3rego cz\u0119sto r\u00f3\u017cni si\u0119 wiotk\u0105 i zwieszaj\u0105c\u0105 si\u0119 osi\u0105. Te kwiatostany posiadaj\u0105 wierzby, topole, leszczyny. Oczywi\u015bcie najbardziej znane kotki to w\u0142a\u015bnie te wierzbowe.<\/p>\n
Wierzby (Salix) obejmuj\u0105 450-500 gatunk\u00f3w drzew, krzew\u00f3w, a tak\u017ce g\u00f3rskich krzewinek wyst\u0119puj\u0105cych g\u0142\u00f3wnie w rejonie klimatu ch\u0142odnego i umiarkowanego p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej. W Polsce ro\u015bnie 25 rodzimych gatunk\u00f3w wierzb oraz 2 gatunki obce, ale ju\u017c na trwa\u0142e zadomowione, a w\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w rodzimych dwa podlegaj\u0105 ochronie prawnej. Wierzby mo\u017cna spotka\u0107 w ca\u0142ej Polsce od g\u00f3r po brzeg Ba\u0142tyku, zasiedlaj\u0105 brzegi rzek, podmok\u0142e \u0142\u0105ki, torfowiska, zaro\u015bla na wydmach, kamie\u0144ce rzeczne, skraje las\u00f3w. W g\u00f3rach rosn\u0105 na piargach, ska\u0142ach, w murawach alpejskich, na b\u0142otnistych \u0142\u0105kach i torfowiskach. Poniewa\u017c s\u0105 wr\u0119cz wszechobecne, to w sezonie wegetacyjnym, gdy ro\u015blin jest mn\u00f3stwo, po prostu s\u0105 tylko zielonym t\u0142em. Inaczej sprawa przedstawia si\u0119 na przedwio\u015bniu, wtedy od razu zauwa\u017camy rozwijaj\u0105ce si\u0119 wierzbowe kotki.<\/p>\n
Najwcze\u015bniej, bo ju\u017c w marcu, zaczyna kwitn\u0105\u0107 wierzba iwa (Salix caprea) i ona te\u017c ma najwi\u0119ksze kotki w\u015br\u00f3d polskich gatunk\u00f3w wierzb. Pora kwitnienia u wierzby nast\u0119puje wtedy, gdy pokazuj\u0105 si\u0119 pr\u0119ciki lub s\u0142upki, natomiast nierozwini\u0119te bazie mo\u017cna zobaczy\u0107 nawet w lutym. Jest to wysoki krzew lub drzewo 5-10\u202f(12)\u202fm wysoko\u015bci, o nieregularnej, g\u0119stej koronie. Pie\u0144 ma \u015brednic\u0119 20-30\u202f(50)\u202fcm, kora pocz\u0105tkowo jest jasnoszara lub zielonkawoszara, g\u0142adka, z czworobocznym wzorem, u starszych egzemplarzy wzd\u0142u\u017cnie bruzdowana, ciemnoszara. Ro\u015bnie na skrajach las\u00f3w, przydro\u017cach, na terenach ruderalnych w ca\u0142ej Polsce, wi\u0119c do\u015b\u0107 \u0142atwo mo\u017cna j\u0105 znale\u017a\u0107.<\/p>\n
A co botanicy m\u00f3wi\u0105 o kwiatach wierzby, dlaczego ten kotek jest taki w\u0142ochaty?<\/p>\n
Pojedyncze kwiaty wierzby osadzone s\u0105 na osi p\u0119du z kr\u00f3tkimi szypu\u0142kami, s\u0105 rozdzielnop\u0142ciowe, bez okwiatu, siedz\u0105ce w pachwinach \u0142uskowatych, d\u0142ugobrodych przysadek. To w\u0142a\u015bnie te ow\u0142osione przysadki, czyli li\u015bcie, z k\u0105t\u00f3w kt\u00f3rych wyrastaj\u0105 kwiaty, s\u0105 odpowiedzialne za wygl\u0105d tego kwiatostanu.<\/p>\n
W jaki spos\u00f3b kwiaty s\u0105 zapylane?<\/p>\n
Kwiaty w wierzbowych kotkach s\u0105 owadopylne, u nasady kwiatu jest osadzony kr\u00f3tki gruczo\u0142 miodnikowy, wydzielaj\u0105cy nektar zwabiaj\u0105cy owady, kt\u00f3re dokonuj\u0105 zapylenia.<\/p>\n
Co oznacza, \u017ce kwiaty wierzby s\u0105 rozdzielnop\u0142ciowe?<\/p>\n
Gdy zbieramy ga\u0142\u0105zki z kotkami do wazonu, s\u0105 to malutkie zbite, szare kuleczki, ale w mieszkaniu, gdzie jest ciep\u0142o zaczynaj\u0105 si\u0119 rozlu\u017ania\u0107 i wyd\u0142u\u017ca\u0107. Mo\u017cemy si\u0119 wtedy przyjrze\u0107, \u017ce na jednych poka\u017c\u0105 si\u0119 d\u0142ugie nitki pr\u0119cik\u00f3w z \u017c\u00f3\u0142tym opadaj\u0105cym na serwet\u0119 py\u0142kiem, to znaczy, \u017ce s\u0105 to kwiaty m\u0119skie. Natomiast gdy z innego wyd\u0142u\u017conego, walcowatego kwiatostanu poka\u017c\u0105 si\u0119 zielonkawe, rozga\u0142\u0119zione znamiona s\u0142upka to znaczy, \u017ce s\u0105 to kwiaty \u017ce\u0144skie. Wierzby s\u0105 r\u00f3wnie\u017c ro\u015blinami dwupiennymi, czyli ca\u0142a ro\u015blina ma albo kwiaty \u017ce\u0144skie, albo m\u0119skie.<\/p>\n
Urocze male\u0144kie bazie ma wierzba rokita (Salix repens subsp. rosmarinifolia). Jest to niski krzew lub krzewinka, o 15-100\u202f(150)\u202fcm wysoko\u015bci, o cienkich ga\u0142\u0119ziach do 2\u202fcm \u015brednicy, kt\u00f3re pok\u0142adaj\u0105 si\u0119 i wznosz\u0105, a w cz\u0119\u015bci przylegaj\u0105cej do ziemi \u0142atwo si\u0119 zakorzeniaj\u0105. P\u0119dy jednoroczne s\u0105 cienkie, wiotkie, br\u0105zowawe. Ro\u015bnie na podmok\u0142ych \u0142\u0105kach, torfowiskach niskich, \u0142ozowiskach, r\u00f3wnie\u017c na glebach piaszczystych. Kwitnie w po\u0142owie kwietnia, ale bazie zaczynaj\u0105 si\u0119 pojawia\u0107 w marcu.<\/p>\n
Wierzba lapo\u0144ska (Salix lapponum) to gatunek w Polsce obj\u0119ty ochron\u0105 prawn\u0105, a tak\u017ce krytycznie zagro\u017cony, wi\u0119c jej \u015bliczne bazie mo\u017cna podziwia\u0107 tylko z daleka. Ro\u015bliny tego gatunku to krzewy 1-1,5\u202fm wysoko\u015bci o wzniesionych p\u0119dach, do 3\u202fcm \u015brednicy. P\u0119dy jednoroczne s\u0105 pocz\u0105tkowo g\u0119sto bia\u0142osrebrzy\u015bcie ow\u0142osione, p\u00f3\u017aniej \u0142ysiej\u0105ce. Wyst\u0119puje w Karkonoszach w zaro\u015blach subalpejskich, w miejscach wilgotnych, w pi\u0119trze kos\u00f3wki oraz na wschodzie Polski, na b\u0142otnistych \u0142\u0105kach, podmok\u0142ych brzegach jezior i strumieni i na obrze\u017cach torfowisk. Na naturalnych stanowiskach kwitnie od kwietnia do lipca w zale\u017cno\u015bci od wysoko\u015bci nad poziomem morza.<\/p>\n
Wierzba szwajcarska (Salix helvetica) to niski krzew 0,5-1,2\u202f(2)\u202fm wysoko\u015bci. P\u0119dy s\u0105 g\u0119ste, kr\u00f3tkie, grube, czerwonobrunatne, z pomarszczon\u0105 kor\u0105, zwykle krzywe. M\u0142ode p\u0119dy, ogonki li\u015bciowe i p\u0105ki we\u0142ni\u015bcie ow\u0142osione, potem \u0142ysiej\u0105ce. W Polsce wyst\u0119puje wy\u0142\u0105cznie Tatrach w pi\u0119trze kosodrzewiny i alpejskim \u2013 na wilgotnych ska\u0142ach, w dolinach potok\u00f3w, tylko na granicie. W g\u00f3rach kwitnie od czerwca do lipca, r\u00f3wnocze\u015bnie z rozwojem li\u015bci lub nieco wcze\u015bniej. W warunkach uprawy w Ogrodzie Botanicznym obserwujemy jej kwitnienie w ko\u0144cu kwietnia. Kotki tej wierzby raczej niecz\u0119sto mo\u017cna zobaczy\u0107 w naturze ze wzgl\u0119du na niewielki zasi\u0119g wyst\u0119powania.<\/p>\n
Opisane wierzby mo\u017cna obejrze\u0107 w Ogrodzie Botanicznym Polskiej Akademii Nauk w Kolekcji flory Polski.<\/p>\n
Niepozorne kotki, czyli bazie, to dla ro\u015blin wa\u017cny organ umo\u017cliwiaj\u0105cy rozmna\u017canie, dla owad\u00f3w budz\u0105cych si\u0119 na wiosn\u0119 to pierwsza mo\u017cliwo\u015b\u0107 zdobycia pokarmu, a dla ludzi to zwyczajowy element \u015awiat Wielkanocnych i tradycji wiosennych, czyli ma\u0142e, ale jak\u017ce wa\u017cne wierzbowe kwiaty.<\/p>\n
Tekst i zdj\u0119cia Anna Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Marzec, pierwszy oddech wiosny, na nagich ga\u0142\u0119ziach drzewa pojawiaj\u0105 si\u0119 puchate, srebrzyste kuleczki. Bazie! Kotka lub bazia to rodzaj kwiatostanu groniastego prostego, o budowie podobnej do k\u0142osa, od kt\u00f3rego cz\u0119sto r\u00f3\u017cni si\u0119 wiotk\u0105 i zwieszaj\u0105c\u0105 si\u0119 osi\u0105. Te kwiatostany posiadaj\u0105 wierzby, topole, leszczyny. Oczywi\u015bcie najbardziej znane kotki to w\u0142a\u015bnie te wierzbowe. Wierzby (Salix) obejmuj\u0105 450-500…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":4116,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-4097","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":14,"label":"Ciekawostki"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/002.-Kwiatostan-kotka-1024x724.jpg",1024,724,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18}],"tag_info":false,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4097","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4097"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4097\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4097"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4097"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4097"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}