{"id":3854,"date":"2022-08-11T14:48:17","date_gmt":"2022-08-11T12:48:17","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3854"},"modified":"2022-08-11T15:11:51","modified_gmt":"2022-08-11T13:11:51","slug":"liliowce-smaczne-i-piekne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/liliowce-smaczne-i-piekne\/","title":{"rendered":"Liliowce smaczne i pi\u0119kne"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nie wszystko z\u0142oto co si\u0119 \u015bwieci<\/strong><\/p>\n

Hemerokalisy to grupa mniej liczna i mimo wszystko bardziej jednorodna od prawdziwych lilii Lilium.<\/em> Praojczyzn\u0105, a zarazem o\u015brodkiem najwi\u0119kszego zr\u00f3\u017cnicowania obu tych rodzaj\u00f3w jest Daleki Wsch\u00f3d. Gatunki botaniczne z obu rodzaj\u00f3w spotkamy w widnych lasach i na g\u00f3rskich halach. Dziko rosn\u0105ce, prawdziwe lilie s\u0105 jednak szerzej rozpowszechnione od \u201epaj\u0119czych lilii\u201d (liliowc\u00f3w). Te pierwsze dotar\u0142y bowiem bez pomocy cz\u0142owieka na P\u00f3\u0142kul\u0119 Zachodni\u0105 \u2013 do Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, jak r\u00f3wnie\u017c daleko na zach\u00f3d Eurazji, do polskich las\u00f3w i Pirenej\u00f3w w\u0142\u0105cznie.<\/p>\n

Wszystkie dziennice to szeroko rozpostarte, k\u0119piaste byliny o w\u0105skich, odziomkowych li\u015bciach zebranych w dwie prostnice; nied\u0142ugich, mi\u0119sistych k\u0142\u0105czach tudzie\u017c w\u0142\u00f3knistych kurczliwych korzeniach, nierzadko rozszerzonych bulwiasto na ko\u0144cach. Prawdziwe lilie tak\u017ce s\u0105 ro\u015blinami trwa\u0142ymi, lecz o pojedynczych, prostych a t\u0119gich \u0142odygach. Ich organem podziemnym jest cebula, nie k\u0142\u0105cze. Tylko nieliczne lilie pr\u00f3cz cebul zawi\u0105zuj\u0105 te\u017c roz\u0142ogi. R\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 kszta\u0142t\u00f3w swoich li\u015bci tak\u017ce mocno przewy\u017cszaj\u0105 liliowce. Pr\u00f3cz form r\u00f3wnow\u0105skich i lancetowatych, zatem zbli\u017conych do listowia dziennic, spotykamy przecie\u017c lilie o li\u015bciach eliptycznych b\u0105d\u017a jajowatych, niekiedy z cebulkami przybyszowymi w k\u0105tach tych\u017ce li\u015bci. Dziennice zachwycaj\u0105 nas r\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105 kszta\u0142t\u00f3w i kolor\u00f3w, niekiedy te\u017c woni, swoich jak\u017ce efemerycznych kwiat\u00f3w, skupionych w dwu lub jednostronne wierzchotki. Wci\u0105\u017c jednak daleko im do r\u00f3\u017cnorodno\u015bci kwiecia u prawdziwych lilii, u kt\u00f3rych znajdziemy odmiany z wielkimi pojedynczymi kwiatami, ale i z ca\u0142ymi kwiatostanami w postaci gron lub baldach\u00f3w, z\u0142o\u017conych z mniejszych kwiatk\u00f3w.<\/p>\n

Prawie robi wielk\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119<\/strong><\/p>\n

Opowie\u015bci o nie\u015bmiertelno\u015bci liliowc\u00f3w nale\u017cy uzna\u0107 za przesadzone. Br\u0105zowienie skraj\u00f3w i wierzcho\u0142k\u00f3w li\u015bci zwykle wynika ze zbyt kwa\u015bnej gleby (za niskiego odczynu). Blado\u015b\u0107 ca\u0142ej k\u0119py plus s\u0142abe kwitnienie wi\u0105\u017ce si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z niedostatkiem nawoz\u00f3w. Mi\u0119siste k\u0142\u0105cza i w\u0142a\u015bciwe korzenie bywaj\u0105 nadgryzane przez turkucia podjadka, drutowce (larwy chrz\u0105szczy spr\u0119\u017cyk\u00f3w) i gryzonie. U nasady p\u0119d\u00f3w i li\u015bci \u017cerowa\u0107 mog\u0105 g\u0105sienice wielo\u017cernych ciem z rodziny s\u00f3wkowatych, zwyczajowo zwanych rolnicami. Jasna siateczka nadaj\u0105ca listowiu matowy kolor to widomy objaw obecno\u015bci prz\u0119dziork\u00f3w. Te malutkie paj\u0119czaki usuwa si\u0119 specjalnymi preparatami, a przy ich braku mydlinami albo rozcie\u0144czonym denaturatem. Zawsze te\u017c mo\u017cna liczy\u0107 na \u0142ut szcz\u0119\u015bcia, a dok\u0142adniej na odsiecz ze strony drapie\u017cnych roztoczy. P\u0105ki kwiatowe smakuj\u0105 tak ludziom, jak wielu prostoskrzyd\u0142ym (potocznie, cho\u0107 niezbyt prawid\u0142owo: konikom polnym). Najgro\u017aniejsza dla zawi\u0105zk\u00f3w kwiat\u00f3w b\u0119dzie nale\u017c\u0105ca do pryszczarkowatych much\u00f3wka Contarinia cinqenotata, <\/em>wywo\u0142uj\u0105ca opuchlizn\u0119 p\u0105k\u00f3w. Wiosn\u0105 wci\u0105\u017c jeszcze mo\u017cna uratowa\u0107 przysz\u0142e kwiaty, opryskuj\u0105c ro\u015blin\u0119 trzykrotnie insektycydem systemicznym. Latem na oprysk b\u0119dzie za p\u00f3\u017ano. P\u0105ki i tak ju\u017c nie rozkwitn\u0105, a insektycydy systemiczne dopuszczone do u\u017cytku mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 za s\u0142abe dla much\u00f3wek, za to nadzwyczaj niebezpieczne dla pszczo\u0142y miodnej oraz wielu innych, owadzich zapylaczy. O \u017cyzno\u015b\u0107 gleby trzeba dba\u0107, ale nadmiar dobra szkodzi. Zw\u0142aszcza dziennicom, gdy\u017c na kwietnikach zasilanych zbyt obficie obornikiem i azofosk\u0105, \u017ce o kurzaku nie wspomn\u0119, pora\u017ca bakteria Pectobacterium carotovorum<\/em> (w pi\u015bmiennictwie szk\u00f3\u0142karskim zwykle dalej nazywana Erwinia carotovora<\/em>). Te gram-ujemne pa\u0142eczki mog\u0105 d\u0142ugo bytowa\u0107 nie wadz\u0105c ro\u015blinom ani ogrodnikom jako saprotrofy w oczkach wodnych i mokrej glebie. Na liliowce w\u0142a\u017c\u0105 najcz\u0119\u015bciej tam, gdzie wcze\u015bniej ros\u0142y irysy. Okazy chore na mokr\u0105 zgnilizn\u0119 mo\u017cna ratowa\u0107 tyle\u017c prostymi co radykalnymi metodami jak wyskrobanie pora\u017conych tkanek (przekszta\u0142conych w \u015bmierdz\u0105c\u0105, brunatn\u0105 ma\u017a) do zdrowych, bia\u0142ych tkanek, dezynfekcj\u0119 rozcie\u0144czon\u0105 bielink\u0105 lub denaturatem, a potem wystawienie ran na s\u0142o\u0144ce, ale bez zasypywania ich gleb\u0105. Nie wolno zapomina\u0107 o starannym odka\u017ceniu narz\u0119dzi p\u0142omieniem, wrz\u0105tkiem b\u0105d\u017a bielink\u0105! Kolejn\u0105 chorob\u0105 spotykan\u0105 u hemerokalis\u00f3w bywa rdzawa plamisto\u015b\u0107 ich \u0142odyg oraz li\u015bci. Winne jej s\u0105 mikroskopijne, paso\u017cytnicze grzyby Cladosporium gracile <\/em>a\u017c za dobrze znane wielu alergikom. Zwalczanie polega na zadaniu fungicyd\u00f3w kontaktowych o szerokim spektrum dzia\u0142ania.<\/p>\n

Liliowce w ogrodzie<\/strong><\/p>\n

Proces udomowienia dziennic przebiega\u0107 m\u00f3g\u0142 podobnie jak u dalii to znaczy wzi\u0119to je do uprawy jako warzywa, a dopiero z czasem zacz\u0119to hodowa\u0107 dla dekoracji. U nas w Europie to jedne z najcz\u0119\u015bciej eksponowanych kwiat\u00f3w, dor\u00f3wnuj\u0105ce popularno\u015bci\u0105 r\u00f3\u017com, georginiom, gladiolom i prawdziwym liliom. Zarejestrowano ponad 70 tysi\u0119cy odmian miesza\u0144cowych liliowc\u00f3w, a hodowcy wypuszczaj\u0105 co roku setki nowych na \u015bwiatowe rynki ogrodnicze. Dzi\u0119ki wysi\u0142kom szk\u00f3\u0142karzy wydatnie poszerzono palet\u0119 barw i terminy kwitnienia, aczkolwiek wci\u0105\u017c nie ma liliowc\u00f3w o kwieciu naprawd\u0119 niebieskim. Niskoros\u0142e gatunki oraz kultywary kar\u0142owe pozostaj\u0105 niezast\u0105pionym elementem obw\u00f3dek kwiatowych. Wy\u017csze doskonale prezentuj\u0105 si\u0119 jako solitery na rozleg\u0142ych trawnikach i \u0142\u0105kach kwiatowych. Pi\u0119knie te\u017c wygl\u0105daj\u0105 w grupach, zw\u0142aszcza w pobli\u017cu kana\u0142\u00f3w i sadzawek. Bujna ziele\u0144 li\u015bci i pastelowe, ciep\u0142e barwy kwiat\u00f3w dziennic bardzo fajnie kontrastuj\u0105 z ciemnymi, winnymi bordami listowia klon\u00f3w palmowych i czerwonolistnych buk\u00f3w. Najwi\u0119ksz\u0105 w Polsce i jedn\u0105 z bogatszych w Europie kolekcji podziwia\u0107 mo\u017cna na Dolnym \u015al\u0105sku, w Arboretum Wojs\u0142awickim. Zgromadzono tam oko\u0142o trzech tysi\u0119cy takson\u00f3w, w tym:<\/p>\n

    \n
  1. gatunki botaniczne<\/li>\n
  2. ca\u0142e grupy odmian (kultywar\u00f3w):<\/li>\n<\/ol>\n