{"id":3775,"date":"2022-04-20T09:44:20","date_gmt":"2022-04-20T07:44:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3775"},"modified":"2022-04-20T09:45:04","modified_gmt":"2022-04-20T07:45:04","slug":"kwiat-piekny-dla-czlowieka-wazny-dla-rosliny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/kwiat-piekny-dla-czlowieka-wazny-dla-rosliny\/","title":{"rendered":"Kwiat – pi\u0119kny dla cz\u0142owieka, wa\u017cny dla ro\u015bliny."},"content":{"rendered":"

Dostojna r\u00f3\u017ca wielkokwiatowa, p\u0119k radosnych tulipan\u00f3w, nar\u0119cze niesfornych rumiank\u00f3w. Kwiaty s\u0105 dla nas \u017ar\u00f3d\u0142em zachwytu i natchnienia. Chocia\u017c te funkcje s\u0105 bardzo wa\u017cne, to jednak biologicznie mniej istotne. Z punktu widzenia ro\u015bliny kwiat ma kluczowe znaczenie, poniewa\u017c umo\u017cliwia rozmna\u017canie generatywne. Kwiat jako organ rozrodczy sk\u0142ada si\u0119 z kilku wa\u017cnych element\u00f3w: s\u0142upek, pr\u0119ciki, zal\u0105\u017cnia. To tutaj nast\u0119puj\u0105 najwa\u017cniejsze procesy rozrodcze, czyli zapylenie i nast\u0119pnie zap\u0142odnienie. To oczywi\u015bcie wszystko teoria znana nam z lekcji biologii, ale pewnej wiosny moj\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142y kwiaty pierwiosnka, bo gdy zajrza\u0142am mi\u0119dzy p\u0142atki korony, stwierdzi\u0142am, \u017ce niekt\u00f3re ro\u015bliny maj\u0105 widoczne pr\u0119ciki, a u innych widz\u0119 tylko s\u0142upek. Czy\u017cby pierwiosnki by\u0142y rozdzielnop\u0142ciowe? Nic o tym nie s\u0142ysza\u0142am. Zajrza\u0142am g\u0142\u0119biej do rurki kwiatu i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tam, gdzie widzia\u0142am d\u0142ugi s\u0142upek s\u0105 bardzo kr\u00f3tkie pr\u0119ciki i odwrotnie. C\u00f3\u017c to mo\u017ce znaczy\u0107? Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce u pierwiosnka wyst\u0119puje zjawisko zwane r\u00f3\u017cnos\u0142upno\u015bci\u0105, czyli heterostyli\u0105 zabezpieczaj\u0105ce ro\u015blin\u0119 przed samozapyleniem, kt\u00f3re dla wi\u0119kszo\u015bci ro\u015blin jest niepo\u017c\u0105dane, gdy\u017c prowadzi do zmniejszenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci genowej osobnik\u00f3w potomnych. W przypadku pierwiosnka gdy odwiedzaj\u0105cy kwiat motyl w\u0142o\u017cy swoj\u0105 ssawk\u0119 do kwiatu o nisko osadzonych pr\u0119cikach, to py\u0142ek przylepi si\u0119 do g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci ssawki. Py\u0142ek ten zapyli kwiat o wysoko po\u0142o\u017conym s\u0142upku, gdy motyl przeleci na nast\u0119pny kwiat pierwiosnka.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kwiat pierwiosnka wynios\u0142ego z widocznymi pr\u0119cikami<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Kwiat pierwiosnka wynios\u0142ego z widocznym s\u0142upkiem<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Heterostylia – r\u00f3\u017cnos\u0142upkowo\u015b\u0107<\/figcaption><\/figure>\n

Zacznijmy jednak od pocz\u0105tku, zapylanie u ro\u015blin okrytozal\u0105\u017ckowych to proces polegaj\u0105cy na przeniesieniu py\u0142ku z pylnika na powierzchni\u0119 znamienia s\u0142upka. Istniej\u0105 dwa rodzaje zapylania: zapylenie krzy\u017cowe i samozapylenie. Samozapylenie wyst\u0119puje mi\u0119dzy pylnikiem, a znamieniem s\u0142upka tego samego kwiatu, podczas gdy zapylenie krzy\u017cowe wyst\u0119puje mi\u0119dzy pylnikiem jednego kwiatu, a znamieniem s\u0142upka innego kwiatu, najcz\u0119\u015bciej tego samego gatunku.<\/p>\n

Oba rodzaje zapylenia maj\u0105 swoje wady i zalety zwi\u0105zane z przystosowaniem si\u0119 do istniej\u0105cych warunk\u00f3w i zabezpieczeniem przed warunkami skrajnie niekorzystnymi. Obcopylno\u015b\u0107 zapobiega ujednolicaniu si\u0119 ro\u015blin, czyli genetycznemu podobie\u0144stwu, ale w przypadku, gdy do zapylenia krzy\u017cowego nie dojdzie, czasami musi wystarczy\u0107 samozapylenie. Ro\u015bliny obcopylne wykszta\u0142ci\u0142y jednak r\u00f3\u017cne mechanizmy zapobiegaj\u0105ce samozapyleniu, s\u0105 to przedpr\u0105tno\u015b\u0107, przeds\u0142upno\u015b\u0107, dwupienno\u015b\u0107, r\u00f3\u017cnos\u0142upkowo\u015b\u0107 i samop\u0142onno\u015b\u0107.<\/p>\n

Przedpr\u0105tno\u015b\u0107 (protandria) jest to zjawisko wyst\u0119puj\u0105ce w kwiatach obup\u0142ciowych u niekt\u00f3rych gatunk\u00f3w ro\u015blin. Polega na wcze\u015bniejszym dojrzewaniu pr\u0119cik\u00f3w ni\u017c s\u0142upk\u00f3w. W kwiatach przedpr\u0105tnych mo\u017cliwe jest tylko zapylenie krzy\u017cowe, py\u0142kiem pochodz\u0105cym z innej ro\u015bliny tego samego gatunku, tak si\u0119 dzieje u wiesio\u0142ka dwuletniego. Przeds\u0142upno\u015b\u0107 (protogynia) wyst\u0119puj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c w kwiatach obup\u0142ciowych i na odmian\u0119 polega na wcze\u015bniejszym dojrzewaniu s\u0142upk\u00f3w ni\u017c pr\u0119cik\u00f3w, jak na przyk\u0142ad u czworolistu pospolitego. Nie u wszystkich gatunk\u00f3w przeds\u0142upno\u015b\u0107 i przedpr\u0105tno\u015b\u0107 jest zupe\u0142na, to znaczy, ca\u0142kowicie uniemo\u017cliwiaj\u0105ca samozapylenie. Cz\u0119sto jest tylko cz\u0119\u015bciowa, np. s\u0142upki dojrzewaj\u0105 tylko niewiele wcze\u015bniej ni\u017c pr\u0119ciki. Je\u017celi w tym czasie nie dojdzie do zapylenia krzy\u017cowego, ro\u015blina ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 samozapylenia. W ten spos\u00f3b ro\u015bliny z cz\u0119\u015bciow\u0105 przeds\u0142upno\u015bci\u0105 lub przedpr\u0105tno\u015bci\u0105 zapewniaj\u0105 sobie mo\u017cliwo\u015b\u0107 wytworzenia nasion (co prawda gorszej jako\u015bci) nawet wtedy, gdy ich kwiaty nie zostan\u0105 zapylone py\u0142kiem innych kwiat\u00f3w, co zdarzy\u0107 si\u0119 mo\u017ce przy z\u0142ej pogodzie, np. podczas zbyt d\u0142ugiego zalegania pokrywy \u015bnie\u017cnej lub d\u0142ugotrwa\u0142ych deszcz\u00f3w, gdy owady zapylaj\u0105ce nie dokonuj\u0105 oblot\u00f3w lub ekstremalnych upa\u0142\u00f3w powoduj\u0105cych szybkie obumieranie py\u0142ku.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Paris qudrifolia, czworolist pospolity<\/figcaption><\/figure>\n

Dwupienno\u015b\u0107 (dioecja) u ro\u015blin polega na wyst\u0119powaniu \u017ce\u0144skich i m\u0119skich organ\u00f3w rozrodczych na r\u00f3\u017cnych osobnikach. W przypadku ro\u015blin nasiennych dwupiennymi nazywane s\u0105 te ro\u015bliny, na kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 wy\u0142\u0105cznie kwiaty m\u0119skie lub kwiaty \u017ce\u0144skie. Przyk\u0142adem mog\u0105 tu by\u0107 wierzby (Salix<\/em>). Warto przyjrze\u0107 si\u0119 wierzbowym \u201ekotkom\u201d w p\u00f3\u017aniejszym terminie, wtedy zauwa\u017cymy, \u017ce na jednych drzewach lub krzewach z szarego \u201efuterka\u201d wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 pr\u0119ciki z osypuj\u0105cym si\u0119 \u017c\u00f3\u0142tym py\u0142kiem, a z innych zielonkawe s\u0142upki.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Salix caprea, wierzba iwa<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Salix caprea, wierzba iwa<\/figcaption><\/figure>\n

Samop\u0142onno\u015b\u0107 lub inaczej samosterylno\u015b\u0107 to nast\u0119pny z mechanizm\u00f3w zapobiegaj\u0105cych samozapyleniu si\u0119 s\u0142upka kwiat\u00f3w przez py\u0142ek pochodz\u0105cy z tej samej ro\u015bliny. U ro\u015blin z rodzaju kapusta ju\u017c w momencie rozchylania si\u0119 p\u0142atk\u00f3w korony na znamieniu s\u0142upka pojawia si\u0119 warstwa ochronna, kt\u00f3rej nie mog\u0105 przebi\u0107 ziarna py\u0142ku z w\u0142asnych kwiat\u00f3w, mog\u0105 tego natomiast dokona\u0107 ziarna py\u0142ku z kwiat\u00f3w tego samego gatunku, ale z innej ro\u015bliny. W rodzinie psiankowatych do kt\u00f3rej na przyk\u0142ad nale\u017cy pomidor, na znamieniu s\u0142upka istniej\u0105 substancje chemiczne uniemo\u017cliwiaj\u0105ce kie\u0142kowanie w\u0142asnego py\u0142ku. U lucerny siewnej co prawda w\u0142asne ziarna py\u0142ku kie\u0142kuj\u0105 i nawet dochodzi do zap\u0142odnienia, ale obumieraj\u0105 nasiona powsta\u0142e w wyniku tego zap\u0142odnienia.<\/p>\n

\u017bycie ro\u015blin to r\u00f3\u017cne strategie przetrwania i przystosowania, wi\u0119c zachwycaj\u0105c si\u0119 urokiem kwiat\u00f3w, pami\u0119tajmy, \u017ce s\u0105 one nie tylko pi\u0119kne, ale tak\u017ce bardzo wa\u017cne biologicznie. Nie zrywajmy wi\u0119c kwiat\u00f3w spaceruj\u0105c po polach i \u0142\u0105kach, kt\u00f3re zaraz gdzie\u015b porzucimy podczas d\u0142ugiej w\u0119dr\u00f3wki, bo ro\u015blinie one s\u0105 bardzo potrzebne.<\/p>\n

Anna Gasek<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dostojna r\u00f3\u017ca wielkokwiatowa, p\u0119k radosnych tulipan\u00f3w, nar\u0119cze niesfornych rumiank\u00f3w. Kwiaty s\u0105 dla nas \u017ar\u00f3d\u0142em zachwytu i natchnienia. Chocia\u017c te funkcje s\u0105 bardzo wa\u017cne, to jednak biologicznie mniej istotne. Z punktu widzenia ro\u015bliny kwiat ma kluczowe znaczenie, poniewa\u017c umo\u017cliwia rozmna\u017canie generatywne. Kwiat jako organ rozrodczy sk\u0142ada si\u0119 z kilku wa\u017cnych element\u00f3w: s\u0142upek, pr\u0119ciki, zal\u0105\u017cnia. To tutaj…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3786,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[8,26],"tags":[540,539,541,378],"class_list":["post-3775","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-dwupiennosc","tag-przedpratnosc","tag-samoplonnosc","tag-wiosenne-kwiaty"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":540,"label":"Dwupienno\u015b\u0107"},{"value":539,"label":"Przedpr\u0105tno\u015b\u0107"},{"value":541,"label":"Samop\u0142onno\u015b\u0107"},{"value":378,"label":"Wiosenne kwiaty"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/PierwiosnekWyniosly_002-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":540,"name":"Dwupienno\u015b\u0107","slug":"dwupiennosc","term_group":0,"term_taxonomy_id":540,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":539,"name":"Przedpr\u0105tno\u015b\u0107","slug":"przedpratnosc","term_group":0,"term_taxonomy_id":539,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":541,"name":"Samop\u0142onno\u015b\u0107","slug":"samoplonnosc","term_group":0,"term_taxonomy_id":541,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":378,"name":"Wiosenne kwiaty","slug":"wiosenne-kwiaty","term_group":0,"term_taxonomy_id":378,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":3,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3775","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3775"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3775\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3786"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3775"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3775"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3775"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}