{"id":3683,"date":"2022-02-15T17:29:28","date_gmt":"2022-02-15T16:29:28","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3683"},"modified":"2022-02-18T17:30:01","modified_gmt":"2022-02-18T16:30:01","slug":"phalenopsis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/phalenopsis\/","title":{"rendered":"Phalenopsis – co zrobi\u0107, aby b\u0142\u0119dy nie za\u0107mi\u0142y urody naszej \u0107m\u00f3wki?"},"content":{"rendered":"

Kilka dekad temu tropikalne orchidee, w tym falenopsisy (\u0107m\u00f3wki) by\u0142y kwiatami z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki, ofiarowanymi tylko na wyj\u0105tkowe okazje. Dzi\u015b sta\u0142y si\u0119 jednym z najpopularniejszych, \u017cywych. W niejednej kwiaciarni, dyskoncie spo\u017cywczym czy markecie budowlanym bywa ich r\u00f3wnie wiele jak choinek, cyklamen\u00f3w czy gwiazd betlejemskich. Falenopsisy taniej\u0105, ale i pi\u0119kniej\u0105 nam z roku na rok.<\/p>\n

\"\"<\/a>Praojczyzn\u0105 wi\u0119kszo\u015bci gatunk\u00f3w botanicznych tych pi\u0119knych storczyk\u00f3w s\u0105 Filipiny oraz Indonezja. Falenopsisy rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 stamt\u0105d, docieraj\u0105c na Malaje, Tajwan, Papu\u0119 Now\u0105 Gwine\u0119, Birm\u0119, Indi\u0119, a wreszcie na p\u00f3\u0142noc Australii. Liczb\u0119 czystych gatunk\u00f3w szacuje si\u0119 na oko\u0142o 70, jednak w handlu wykorzystuje si\u0119 przede wszystkim miesza\u0144ce mi\u0119dzygatunkowe (oko\u0142o 5 tysi\u0119cy), a nawet mi\u0119dzyrodzajowe (naliczono ich blisko p\u00f3\u0142 setki, m.in. Vanda, Renanthera, Sarcochilus<\/em> i Arachnis<\/em>), wyprowadzone od gatunk\u00f3w z sekcji: Esmeralda<\/em> i Phalaenopsis<\/em> w\u0142a\u015bciwy. Kolor kwiecia u odmiany (kultywaru) mocno zale\u017cy od jej dzikich przodk\u00f3w. Przyk\u0142adowo formy:<\/p>\n

Nie brak porad, jak prawid\u0142owo piel\u0119gnowa\u0107 storczyki. Niestety wiele z tych zalece\u0144 raczej szkodzi ni\u017c pomaga w prawid\u0142owej uprawie naszej \u0107m\u00f3wki. Kwiaty te cz\u0119sto sprzedaje si\u0119 w efektownych, ale jakby za ma\u0142ych donicach. Odmiany najmniejszych rozmiar\u00f3w czasem nawet oferuje si\u0119 bez donic, jedynie podwi\u0105zane do pnia. Przypominaj\u0105 w\u00f3wczas okazy rosn\u0105ce dziko jako epifity w koronach tropikalnych drzew. Pod\u0142o\u017ca dla falenopsis\u00f3w tworzy si\u0119 z k\u0142\u0105czy paproci (zazwyczaj paprotki, dawniej te\u017c z chronionego w Polsce d\u0142ugosza kr\u00f3lewskiego), kompostowanej b\u0105d\u017a surowej kory drzew szpilkowych (sekwoi w USA, jode\u0142 w Europie), torfowc\u00f3w lub powsta\u0142ego z nich torfu wysokiego, w\u0119gla drzewnego, wreszcie z czego\u015b porowatego jak perlit albo pumeks.<\/p>\n

Cz\u0119sto\u015b\u0107 nawo\u017cenia zale\u017cy od nas\u0142onecznienia. Najlepsza to co 3-4 tygodnie w przypadku osobnik\u00f3w rosn\u0105cych w \u015bwietle rozproszonym lub p\u00f3\u0142cieniu, a co kilkana\u015bcie dni w przypadku okaz\u00f3w uprawianych na nieco zbyt jasnych dla nich parapetach. Naw\u00f3z powinien by\u0107 mocno rozcie\u0144czony: dla korzeni 0,1%, a dolistnie mniejsze 0,01%. Epifitom takim jak \u0107m\u00f3wki nie trzeba przecie\u017c a\u017c tylu soli mineralnych co kwiatom korzeni\u0105cym si\u0119 w glebie. Optymalne proporcje makroelement\u00f3w w nawozie \u0142atwo zapami\u0119ta\u0107: N:P:K powinno wynosi\u0107 1:1:1. Tylko dla pod\u0142o\u017cy zawieraj\u0105cych zbyt du\u017co kory drzewnej warto mocniej dokarmia\u0107 azotem 3:1:1.<\/p>\n

\"\"<\/a>\u0106my kojarz\u0105 si\u0119 z noc\u0105, a \u0107m\u00f3wki z p\u00f3\u0142mrokiem okien o wystawie wschodniej albo zachodniej. Zbyt mocne \u015bwiat\u0142o wr\u0119cz im szkodzi, zw\u0142aszcza przy jednoczesnym niedostatku wilgoci. Ich li\u015bcie w\u00f3wczas si\u0119 chorobliwie marszcz\u0105, nawet przypalaj\u0105. Gdy podlewanie i zamg\u0142awianie s\u0105 prawid\u0142owe, ale \u015bwiat\u0142a dalej jest dla naszych \u015blicznotek zbyt wiele, to li\u015bcie przestan\u0105 im rosn\u0105\u0107, za to mocno stwardniej\u0105. Tym niemniej da si\u0119 utrzyma\u0107 zdrowe falenopsisy nawet na parapecie po\u0142udniowym, trzeba \u201etylko\u201d zacienia\u0107 je rolet\u0105 b\u0105d\u017a firan\u0105. Opisywane tu orchidee s\u0105 gryma\u015bne pod wzgl\u0119dem temperatury. Spadek ciep\u0142oty w pomieszczeniu poni\u017cej plus 150<\/sup>C wywo\u0142a opadanie p\u0105k\u00f3w kwiatowych. Z drugiej strony bez okresowych och\u0142odze\u0144 nie spos\u00f3b sk\u0142oni\u0107 nasze storczyki do kwitnienia. Falenopsisy lubi\u0105 temperatur\u0119 21-290<\/sup>C w dzie\u0144, a 16-200<\/sup>C w nocy. Nadmierny, d\u0142ugotrwa\u0142y upa\u0142 w szklarni czy biurze (powy\u017cej 300<\/sup>C) te\u017c szkodzi naszym przystojniakom, zniech\u0119caj\u0105c je do kwitnienia.<\/p>\n

\"\"<\/a>Tak jak ich dzicy przodkowie z r\u00f3wnikowych las\u00f3w deszczowych i mi\u0119dzyzwrotnikowych las\u00f3w monsunowych, tak\u017ce uprawne \u0107m\u00f3wki uwielbiaj\u0105 mokre, zamglone powietrze, natomiast wcale nie potrzebuj\u0105 stale wilgotnej gleby. Dla zabezpieczenia odpowiedniej wilgotno\u015bci li\u015bciom i korzeniom nie zaszkodzi umie\u015bci\u0107 donicy z ro\u015blin\u0105 na wype\u0142nionej \u017cwirem czy perlitem podstawce. Cz\u0119sto\u015b\u0107 podlewania dopasowuje si\u0119 do rozmiar\u00f3w pojemnika: osobnikom wielkim i silnym wystarczy podlanie co siedem dni; okazy m\u0142ode albo doros\u0142e, ale kar\u0142owych odmian podlewamy nawet codziennie; pilnuj\u0105c zawsze by woda nie stagnowa\u0142a na dnie pojemnika ani w podstawce. Dobrze, gdy woda obficie przep\u0142ywa przez donic\u0119, omywaj\u0105c korzenie, ale potem niemal ca\u0142a wyp\u0142ywa. Korzenie powinny mie\u0107 dost\u0119p do powietrza. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c: im wi\u0119cej torfowc\u00f3w i surowej kory w donicy, tym rzadziej lub mniej obficie mo\u017cna podlewa\u0107.<\/p>\n

Silne, doros\u0142e okazy mo\u017cna przesadza\u0107 co dwa lata, m\u0142odsze warto cz\u0119\u015bciej. Optymaln\u0105 por\u0105 roku b\u0119d\u0105 wiosna lub lato, ju\u017c po opadni\u0119ciu kwiat\u00f3w. O ile wi\u0119kszo\u015b\u0107 ro\u015blin doniczkowych podlewa si\u0119 tu\u017c po przesadzeniu, o tyle falenopsisa trzeba zostawi\u0107 na jakie\u015b p\u00f3\u0142 miesi\u0105ca bez podlewania, \u017ceby ranki na jego korzeniach si\u0119 lepiej goi\u0142y.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wypracowano wiele sposob\u00f3w rozmna\u017cania tych pi\u0119knych, lecz wymagaj\u0105cych kwiat\u00f3w. Samotny, nied\u0142ugi p\u0119d kwiatowy oraz brak bulwy czy pseudobulwy, typowej dla pokrewnych rodzaj\u00f3w, zwykle uniemo\u017cliwiaj\u0105 nam uzyskanie \u0107m\u00f3wek potomnych przez podzia\u0142 starego okazu. Niekiedy ratuj\u0105 nas keiki, czyli rozmn\u00f3\u017cki typowe dla rodziny storczykowatych, u falenopsisa wyrastaj\u0105ce z kt\u00f3rego\u015b w\u0119z\u0142a na p\u0119dzie kwiatowym. Keiki od\u0142\u0105czamy od osobnika macierzystego w \u015brodku sezonu wegetacyjnego, o ile osi\u0105gn\u0105 jakie\u015b 15 cm. Korzenie rozmn\u00f3\u017cki warto namacza\u0107 oko\u0142o 20 minut przed zasadzeniem w pojemniku. Zmieszcz\u0105 si\u0119 w\u00f3wczas w mniejszej donicy.<\/p>\n

Nie tylko ludziom i zwierz\u0119tom, lecz tak\u017ce kwiatom, w tym \u0107m\u00f3wkom grozi wiele chor\u00f3b zaka\u017anych i paso\u017cytniczych. W pomieszczeniach wilgotnych, ale zbyt ch\u0142odnych atakuje je szara ple\u015b\u0144, czyli gronowiec Botrytis<\/em>. Objawami szarej ple\u015bni b\u0119d\u0105 drobne, ale widoczne z daleka, brzydkie plamki na kwieciu. Pora\u017cone kwiaty trzeba usun\u0105\u0107 by zahamowa\u0107 rozprzestrzenianie si\u0119 paso\u017cyta. Jeszcze niebezpieczniejsze bywaj\u0105 choroby bakteryjne, zw\u0142aszcza mokra zgnilizna wywo\u0142ywana przez erwini\u0119 marchwiow\u0105 Erwinia carotovora<\/em> (syn. Pectobaterium carotovorum<\/em>). Ju\u017c w 2-3 dni od infekcji li\u015bcie p\u0119czniej\u0105, nape\u0142niaj\u0105c si\u0119 cuchn\u0105c\u0105 brej\u0105. Zwykle wyrzuca si\u0119 wtedy ca\u0142y okaz, a pomieszczenie odka\u017ca. Walka z mokr\u0105 zgnilizn\u0105 sk\u0142oni\u0142a kwiaciarzy do wyhodowania odmian transgenicznych, wyposa\u017conych w gen pobrany z wasabi (chrzanu japo\u0144skiego), a koduj\u0105cy defensyny (bogate w cystein\u0119 peptydy, skuteczne przeciwko rozlicznym wirusom, grzybom i bakteriom). Nie brak wirus\u00f3w pora\u017caj\u0105cych falenopsisy. Odnotowano ich oko\u0142o 30, z kt\u00f3rych najgro\u017aniejsze pozostaj\u0105 wirusy: mozaiki og\u00f3rkowej, mozaiki cymbidium, plamisto\u015bci storczykowatych oraz plamisto\u015bci odontoglossum.<\/p>\n

Sta\u0142y post\u0119p na polu masowej produkcji falenopsis\u00f3w oraz ich leczenia sprawi\u0142, \u017ce rabowanie populacji dziko rosn\u0105cych nie jest a\u017c tak pal\u0105cym problemem jak w XIX czy XX wieku. Jeszcze w 1997 r. na li\u015bcie gatunk\u00f3w zagro\u017conych wygini\u0119ciem znajdowa\u0142o si\u0119 12 dzikich falenopsis\u00f3w, podczas gdy w 2004 r. ju\u017c tylko cztery.<\/p>\n

Mgr Adam Kapler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kilka dekad temu tropikalne orchidee, w tym falenopsisy (\u0107m\u00f3wki) by\u0142y kwiatami z najwy\u017cszej p\u00f3\u0142ki, ofiarowanymi tylko na wyj\u0105tkowe okazje. Dzi\u015b sta\u0142y si\u0119 jednym z najpopularniejszych, \u017cywych. W niejednej kwiaciarni, dyskoncie spo\u017cywczym czy markecie budowlanym bywa ich r\u00f3wnie wiele jak choinek, cyklamen\u00f3w czy gwiazd betlejemskich. Falenopsisy taniej\u0105, ale i pi\u0119kniej\u0105 nam z roku na rok. Praojczyzn\u0105…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3685,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[8,10,26],"tags":[297,513,512,514],"class_list":["post-3683","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-oranzeria","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-adam-kapler","tag-orchidee","tag-phalenopsis","tag-szklarnia"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":10,"label":"Oran\u017ceria"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":297,"label":"Adam Kapler"},{"value":513,"label":"orchidee"},{"value":512,"label":"Phalenopsis"},{"value":514,"label":"Szklarnia"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/orchid-3567929_1920-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":10,"name":"Oran\u017ceria","slug":"oranzeria","term_group":0,"term_taxonomy_id":10,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":9,"filter":"raw","cat_ID":10,"category_count":9,"category_description":"","cat_name":"Oran\u017ceria","category_nicename":"oranzeria","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":297,"name":"Adam Kapler","slug":"adam-kapler","term_group":0,"term_taxonomy_id":297,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":20,"filter":"raw"},{"term_id":513,"name":"orchidee","slug":"orchidee","term_group":0,"term_taxonomy_id":513,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":512,"name":"Phalenopsis","slug":"phalenopsis","term_group":0,"term_taxonomy_id":512,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":514,"name":"Szklarnia","slug":"szklarnia","term_group":0,"term_taxonomy_id":514,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3683","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3683"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3683\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3683"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3683"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3683"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}