{"id":3655,"date":"2022-01-27T10:45:24","date_gmt":"2022-01-27T09:45:24","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3655"},"modified":"2022-02-04T10:20:29","modified_gmt":"2022-02-04T09:20:29","slug":"co-to-jest-botanika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/co-to-jest-botanika\/","title":{"rendered":"Co to jest botanika?"},"content":{"rendered":"

\u201eGdy Muminek i Panna Migotka wr\u00f3cili do domu na obiad, na schodach przed domem natkn\u0119li si\u0119 na Paszczaka.
\nPromienia\u0142 z rado\u015bci.<\/em>
\n– No, i jak? – spyta\u0142 Muminek. – Co sobie wybra\u0142e\u015b?<\/em>
\n– Ro\u015bliny! – krzykn\u0105\u0142 Paszczak. – B\u0119d\u0119 si\u0119 zajmowa\u0142 botanik\u0105! Ryjek to wymy\u015bli\u0142!<\/em>
\nM\u00f3j zbi\u00f3r b\u0119dzie najwi\u0119kszym herbarium na \u015bwiecie!\u201d<\/em><\/p>\n

Tove Jansson, W Dolinie Mumink\u00f3w, rozdzia\u0142 pierwszy<\/em><\/p>\n

Rok 2022 zosta\u0142 og\u0142oszony uchwa\u0142\u0105 Senatu RP z dnia 26 listopada 2021 rokiem polskiej botaniki. Ale co to w\u0142a\u015bciwie jest ta botanika? Czy botanik to mi\u0142o\u015bnik ro\u015blin zbieraj\u0105cy, jak sympatyczny Paszczak z Mumink\u00f3w, coraz to nowe okazy, czy mo\u017ce kto\u015b kto robi co\u015b zupe\u0142nie innego?…<\/p>\n

Botanika stanowi jeden z filar\u00f3w nauk biologicznych (biologia gr. bios<\/em> \u2013 \u017cycie, logos<\/em> \u2013 s\u0142owo). Ju\u017c Arystoteles w IV w p.n.e. podzieli\u0142 \u015bwiat o\u017cywiony na ro\u015bliny i zwierz\u0119ta bior\u0105c za kryterium zdolno\u015b\u0107 do poruszania si\u0119. Samo s\u0142owo \u201ebotanika\u201d pochodzi od greckiego s\u0142owa botane<\/em> \u2013 oznaczaj\u0105cego zar\u00f3wno ro\u015blin\u0119, owoc, ziele\u0144 jak i pastwisko czy pasz\u0119.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wiadomo, \u017ce wiedza bierze si\u0119 z do\u015bwiadczenia. A cz\u0142owiek do\u015bwiadcza\u0142 ro\u015blin od pocz\u0105tku swojego istnienia, kt\u00f3re by\u0142o zale\u017cne od ro\u015blin jako pokarmu. Cz\u0142owiek uczy\u0142 si\u0119 odr\u00f3\u017cnia\u0107 ro\u015bliny jadalne od truj\u0105cych, nast\u0119pnie wybiera\u0142 te, dzi\u0119ki kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142 si\u0119 leczy\u0107. Cho\u0107 rozkwit botaniki, jak\u0105 dzisiaj znamy, nast\u0105pi\u0142 na prze\u0142omie XIX i XX wieku to pocz\u0105tki botaniki jako nauki si\u0119gaj\u0105 staro\u017cytnej Grecji. Ro\u015bliny dostarcza\u0142y nie tylko po\u017cywienia i lekarstw, lecz tak\u017ce materia\u0142u na odzie\u017c, opa\u0142, do wyrobu sprz\u0119t\u00f3w, broni, budowy dom\u00f3w, dostarcza\u0142y r\u00f3wnie\u017c wra\u017ce\u0144 zmys\u0142owych. <\/p>\n

Pocz\u0105tkowo termin \u201ebotanika\u201d oznacza\u0142 jedynie systematyk\u0119, gdy\u017c wzrastaj\u0105ca ilo\u015b\u0107 poznawanych i opisywanych ro\u015blin zmusza\u0142a badaczy do ich uporz\u0105dkowania. Systematyka cz\u0119sto uto\u017csamiana z taksonomi\u0105 zajmuje si\u0119 nadawaniem nazw ro\u015blinom, ich opisem i klasyfikowaniem w oparciu o wzajemne pokrewie\u0144stwo. W obr\u0119bie systematyki wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 liczne mniejsze dzia\u0142y takie jak algologi\u0119 (nauk\u0119 o glonach), briologi\u0119 (nauk\u0119 o mszakach), dendrologi\u0119 (nauk\u0119 o drzewach), agrostologi\u0119\/graminologi\u0119 (nauk\u0119 o trawach), fykologi\u0119 (nauk\u0119 o glonach), pterydologi\u0119 (nauk\u0119 o paprotnikach) czy rodologi\u0119 (nauk\u0119 o r\u00f3\u017cach) oraz wiele innych. R\u00f3wnocze\u015bnie z rozwojem systematyki znaczny progres nast\u0105pi\u0142 w zielnikoznawstwie pozwalaj\u0105cym na d\u0142ugotrwa\u0142e zachowanie opisanych okaz\u00f3w. Najstarszy przechowywany zielnik w Polsce autorstwa lekarza w\u0142oskiego Sylwiusza Boccone z 1674 roku jest przechowywany w muzeum przyrodniczym we Wroc\u0142awiu. R\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zielniki s\u0105 cz\u0119sto niezb\u0119dn\u0105 dokumentacj\u0105 bada\u0144 terenowych oraz pomagaj\u0105 odkry\u0107 botaniczn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 wielu miejsc.<\/p>\n

\"\"<\/a>Odkrycie Ameryki zapocz\u0105tkowa\u0142o liczne podr\u00f3\u017ce oraz zainteresowanie obc\u0105 flor\u0105, zak\u0142adano r\u00f3wnie\u017c ogrody botaniczne, pierwsze przy uniwersytetach (w Pizie i w Padwie w 1545 roku). W XVI wieku w badaniach botanicznych wyodr\u0119bni\u0142a si\u0119 morfologia \u2013 obok systematyki to jedna z najstarszych ga\u0142\u0119zi wiedzy o ro\u015blinach.  Badania morfologiczne zapocz\u0105tkowa\u0142y rozw\u00f3j botaniki i s\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 podstaw\u0105 do wyr\u00f3\u017cniania poszczeg\u00f3lnych gatunk\u00f3w. Morfologia (gr. morphe<\/em> \u2013 kszta\u0142t, logos <\/em>– nauka) zajmuje si\u0119 badaniem zewn\u0119trznej budowy ro\u015bliny oraz opisywaniem przemian, kt\u00f3rym ta budowa ulega w ci\u0105gu \u017cycia ro\u015bliny. U\u017cycie do bada\u0144 mikroskopu przez Hooke\u2019a (1667) spowodowa\u0142o rozw\u00f3j anatomii (budowy wewn\u0119trznej) ro\u015blin. Rozw\u00f3j anatomii, \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z wynalezieniem mikroskopu, zapocz\u0105tkowa\u0142 rozw\u00f3j wiedzy o kom\u00f3rce (cytologia) i przyczyni\u0142 si\u0119 do wyja\u015bnienia proces\u00f3w \u017cyciowych odbywaj\u0105cych si\u0119 w ro\u015blinie (fizjologia).  Fizjologia ro\u015blin obejmuje nie tylko nauk\u0119 o przemianie materii, ale tak\u017ce badania wszystkich proces\u00f3w zwi\u0105zanych z funkcjonowaniem organizmu od pobierania wody z gleby poprzez kie\u0142kowanie, kwitnienie, owocowanie czy pobieranie dwutlenku w\u0119gla z powietrza. Biochemia bada sk\u0142ad chemiczny ro\u015bliny i procesy chemiczne zachodz\u0105ce w \u017cywych organizmach ro\u015blinnych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Na podwalinach biochemii i fizjologii rozwin\u0119\u0142a si\u0119 genetyka ro\u015blin. Genetyka (gr. genos <\/em>– r\u00f3d, pochodzenie, potomstwo) opisuje zmienno\u015bci i warunki dziedziczenia przez potomstwo cech rodzicielskich. Zdobycze genetyki znajduj\u0105 zastosowanie w hodowli ro\u015blin, tj. nauce o doskonaleniu istniej\u0105cych oraz wytwarzaniu nowych odmian i gatunk\u00f3w g\u0142\u00f3wnie ro\u015blin uprawnych. Warto wspomnie\u0107, \u017ce istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c takie terminy jak \u201eorganografia\u201d (nauka o organach \u2013 li\u015bciach, p\u0119dzie, korzeniu), \u201ehistologia\u201d (nauka o tkankach \u2013 np. okrywaj\u0105cej, wzmacniaj\u0105cej, przewodz\u0105cej) czy \u201eembriologia\u201d (nauka o rozwoju zarodkowym) oraz \u201ekarpologia\u201d (nauka o owocach).<\/p>\n

Badania botaniczne mog\u0105 nie skupia\u0107 si\u0119 jedynie na pojedynczym obiekcie lub jego cz\u0119\u015bci, ale obejmowa\u0107 pewien okre\u015blony zbi\u00f3r ro\u015blin. Wyr\u00f3\u017cniamy wi\u0119c:<\/p>\n