{"id":3647,"date":"2022-01-19T11:35:39","date_gmt":"2022-01-19T10:35:39","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3647"},"modified":"2022-02-01T11:44:31","modified_gmt":"2022-02-01T10:44:31","slug":"pistacje-zielone-orzechy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/pistacje-zielone-orzechy\/","title":{"rendered":"Pistacje \u2013 zielone orzechy"},"content":{"rendered":"

Zielone orzeszki pistacji w\u0142a\u015bciwej Pistacia vera<\/em> to od strony botanicznej pestkowce \u2013 tak samo zreszt\u0105 jak orzechy w\u0142oskie i pekana. S\u0105 nie tylko pyszne, ale i bardzo zdrowe. Ludzie zbierali te \u201ezielone migda\u0142y\u201d vel \u201eorzechy szcz\u0119\u015bcia\u201d ju\u017c tysi\u0105ce lat temu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni dietetycy chwal\u0105 te je za wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 potasu, obni\u017caj\u0105cego ci\u015bnienie, gamma-tokoferolu zapobiegaj\u0105cego przerostowi prostaty, jak r\u00f3wnie\u017c za niespotykane u pozosta\u0142ych \u201eorzech\u00f3w\u201d obfite st\u0119\u017cenie chroni\u0105cych wzrok karotenoid\u00f3w. Nieprawid\u0142owo przechowywane pistacje ple\u015bniej\u0105, tote\u017c mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em niebezpiecznych aflatoksyn. Jako cz\u0142onkowie rodziny nanerczowatych Anacardiaceae <\/em>pistacje mog\u0105 alergizowa\u0107 ludzi odpornych na inne orzechy. Zawieraj\u0105 bowiem \u015bladowe ilo\u015bci urusziolu, substancji odpowiedzialnej za poparzenia sumakiem jadowitym Toxicodendron pubescens<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dzikie formy pistacji w\u0142a\u015bciwej spotyka si\u0119 w Azji \u015arodkowej, od Afganistanu przez bliski sercu pracownik\u00f3w naszego ogrodu Tad\u017cykistan, po Persj\u0119. Pierwsze sady zak\u0142adano ju\u017c w epoce br\u0105zu na ziemiach dzisiejszego Uzbekistanu. Potem pistacje odgrywa\u0142y wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u201ewisz\u0105cych ogrodach Semiramidy\u201d w Babilonie. \u0141atwo\u015b\u0107 przechowywania i ogromna kaloryczno\u015b\u0107 sprawi\u0142a, \u017ce \u201eorzechy szcz\u0119\u015bcia\u201d gromadzono na czas wojen i nieurodzaj\u00f3w. Nieco szczeg\u00f3\u0142\u00f3w o jej rozprzestrzenianiu si\u0119 w czasach rzymskich poda\u0142 Pliniusz Starszy. Prokonsul Syrii, Lucjusz Witeliusz mia\u0142 pierwszy sadzi\u0107 je w Italii, a Flakkus Pompejusz w Hiszpanii. W XIX wieku zacz\u0119to zak\u0142ada\u0107 plantacje w Australii, Nowym Meksyku oraz Kalifornii. Do dzi\u015b przewa\u017ca tam odmiana \u2018Kerman\u2019, nazwana tak na cze\u015b\u0107 jednej z ira\u0144skich prowincji. Wsp\u00f3\u0142czesny stan Kerman pozostawa\u0142 do 2019 r. najwi\u0119kszym obszarem produkcji tych \u201ezielonych migda\u0142\u00f3w\u201d. Dopiero ostatnio przegoni\u0142a go kalifornijska dolina San Joaquin, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 ameryka\u0144skich sankcji gospodarczych. Tu\u017c za ni\u0105 idzie tureckie Gaziantep. Produkcja na Kaukazie za\u0142ama\u0142a si\u0119 po wojnach w Gruzji i Armenii. Tak\u017ce syryjskie Aleppo wypad\u0142o z gry. O miano najsmaczniejszych na \u015bwiecie rywalizuj\u0105 greckie pistacje z Eginy i w\u0142oskie odmiany Bronte z Katanii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pistacje to ro\u015bliny dwupienne, czyli z odr\u0119bnymi osobnikami \u017ce\u0144skimi i m\u0119skimi. Mamy tylko jedno drzewko w naszej oran\u017cerii, tote\u017c owocu na nim nie wida\u0107. W sadach komercyjnych jeden samiec zapyla od 8 do 12 samic. Po zasadzeniu i zaszczepieniu, drzewka zaczynaj\u0105 owocowa\u0107 mi\u0119dzy 7 a 10 rokiem \u017cycia. Jakkolwiek \u017cyj\u0105 do 300 lat to szczyt owocowania przypada oko\u0142o 20 roku \u017cycia. Drzewko to bywa sadzone tak\u017ce dla ozdoby.<\/p>\n

Pistacj\u0119 podaje si\u0119 na wiele sposob\u00f3w: surowe lub pra\u017cone. Wchodz\u0105 w sk\u0142ad baklawy, cha\u0142wy, lokum, a nawet w\u0142oskiej mortadeli, austriackich kulek Mozarta oraz ameryka\u0144skiej sa\u0142atki Watergate (Zielonej Bogini). Z \u017cywicy robi si\u0119 niekiedy lakiery. Z galas\u00f3w (wyro\u015bli na li\u015bciach, przypominaj\u0105cych ma\u0142e jab\u0142uszka) otrzymuje si\u0119 garbniki do sk\u00f3r (dawniej tak\u017ce malinow\u0105 farb\u0119 do wyrobu s\u0142ynnych perskich i tureckich dywan\u00f3w).<\/p>\n

W Polsce spo\u017cywa si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie owoce pistacji w\u0142a\u015bciwej, chocia\u017c jadalne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c \u201eorzeszki\u201d innych cz\u0142onk\u00f3w tego rodzaju, w tym znanych z pracowni malarskich, salon\u00f3w pi\u0119kno\u015bci oraz z kart Pisma \u015awi\u0119tego pistacji terpentynowej P. terebinthus<\/em> i pistacji kleistej P. lentiscus<\/em>. Warto nadmieni\u0107, \u017ce s\u0142ynna \u201ekawa pistacjowa\u201d vel \u201ekawa kurdyjska\u201d powstaje nie z pistacji w\u0142a\u015bciwej, lecz w\u0142a\u015bnie z mocno upra\u017conych orzeszk\u00f3w terebintu.<\/p>\n

Mgr Adam Kapler<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zielone orzeszki pistacji w\u0142a\u015bciwej Pistacia vera to od strony botanicznej pestkowce \u2013 tak samo zreszt\u0105 jak orzechy w\u0142oskie i pekana. S\u0105 nie tylko pyszne, ale i bardzo zdrowe. Ludzie zbierali te \u201ezielone migda\u0142y\u201d vel \u201eorzechy szcz\u0119\u015bcia\u201d ju\u017c tysi\u0105ce lat temu. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni dietetycy chwal\u0105 te je za wysok\u0105 zawarto\u015b\u0107 potasu, obni\u017caj\u0105cego ci\u015bnienie, gamma-tokoferolu zapobiegaj\u0105cego przerostowi prostaty,…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3652,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[35,330,26],"tags":[504,503,502,501],"class_list":["post-3647","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-po-drugiej-stronie-swiata","category-podroze","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-anacardiaceae","tag-nanerczowate","tag-pistacia-vera","tag-pistacje"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":35,"label":"Po drugiej stronie \u015bwiata"},{"value":330,"label":"Podr\u00f3\u017ce"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":504,"label":"Anacardiaceae"},{"value":503,"label":"nanerczowate"},{"value":502,"label":"Pistacia vera"},{"value":501,"label":"Pistacje"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2022\/02\/Pistacje3-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":35,"name":"Po drugiej stronie \u015bwiata","slug":"po-drugiej-stronie-swiata","term_group":0,"term_taxonomy_id":35,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":15,"filter":"raw","cat_ID":35,"category_count":15,"category_description":"","cat_name":"Po drugiej stronie \u015bwiata","category_nicename":"po-drugiej-stronie-swiata","category_parent":18},{"term_id":330,"name":"Podr\u00f3\u017ce","slug":"podroze","term_group":0,"term_taxonomy_id":330,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":6,"filter":"raw","cat_ID":330,"category_count":6,"category_description":"","cat_name":"Podr\u00f3\u017ce","category_nicename":"podroze","category_parent":0},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":504,"name":"Anacardiaceae","slug":"anacardiaceae","term_group":0,"term_taxonomy_id":504,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":503,"name":"nanerczowate","slug":"nanerczowate","term_group":0,"term_taxonomy_id":503,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":502,"name":"Pistacia vera","slug":"pistacia-vera","term_group":0,"term_taxonomy_id":502,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":501,"name":"Pistacje","slug":"pistacje","term_group":0,"term_taxonomy_id":501,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3647","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3647"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3647\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3652"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3647"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3647"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3647"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}