{"id":3605,"date":"2021-12-20T21:25:56","date_gmt":"2021-12-20T20:25:56","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3605"},"modified":"2021-12-21T21:26:06","modified_gmt":"2021-12-21T20:26:06","slug":"makadamia-okragle-orzechy-z-antypodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/makadamia-okragle-orzechy-z-antypodow\/","title":{"rendered":"Makadamia, okr\u0105g\u0142e orzechy z Antypod\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Pierwszym i d\u0142ugo jedynym rodzajem rodzimym dla Australii i pobliskich wysp, kt\u00f3rego wzi\u0119to do uprawy, a z czasem zago\u015bci\u0142 r\u00f3wnie\u017c na polskich sto\u0142ach jest makadamia Macadamia<\/em>. Okr\u0105g\u0142e nasiona z jej pestkowc\u00f3w, znane jako \u201eorzechy makadamia\u201d (w angielszczy\u017anie maj\u0105 wi\u0119cej nazw: \u201ebauple nut, bush nut, Hawaii nut, Queensland nut\u201d) robi\u0105 furor\u0119 jako samodzielna przek\u0105ska b\u0105d\u017a sk\u0142adnik mieszanek bakaliowych, jak\u017ce ch\u0119tnie spo\u017cywanych w Bo\u017ce Narodzenie i Sylwestra.<\/p>\n

\"\"<\/a>Nale\u017c\u0105ca do srebrnikowatych Proteaceae<\/em> makadamia to niskie drzewo lub okaza\u0142y krzew o wieczniezielonych, b\u0142yszcz\u0105cych, w\u0105skich, z\u0105bkowanych b\u0105d\u017a ca\u0142obrzegich li\u015bciach, d\u0142ugich na 6-30 cm, a szerokich na 3-13 cm; niepozornych kwiatach zebranych jednak \u0142adne kwiatostany oraz owocach w postaci pestczak\u00f3w. Pojedynczy owocostan wa\u017cy\u0107 mo\u017ce do 18 kg. Od 1910 zaczyna si\u0119 sadzenie makadamii na Hawajach. Pocz\u0105tkowo traktowano j\u0105 jako gatunek ocieniaj\u0105cy i wiatrochronny na plantacjach kawy i trzciny cukrowej, ewentualnie tak\u017ce ozdobny i miododajny. Pierwsza plantacja makadamii na \u201eorzechy\u201d powsta\u0142a w 1925 r na przedmie\u015bciach Honolulu. Nie dziwi zatem, \u017ce cho\u0107 ca\u0142y rodzaj pochodzi z Antypod\u00f3w, to bywa nazywany \u201eorzechem hawajskim\u201d. W swojej australijskiej ojczy\u017anie tak\u017ce pocz\u0105tkowo ocienia\u0142a sadzonki innej bakalii: ameryka\u0144skiego pekana Carya illinoensis<\/em>. Australia prze\u015bcign\u0119\u0142a Hawaje jako dostawca tych okr\u0105g\u0142ych \u201eorzech\u00f3w\u201d na rynki \u015bwiatowe dopiero w 1997 r., jednak ju\u017c w 2012 (wg innych \u017ar\u00f3de\u0142 \u201edopiero\u201d w 2015) straci\u0142a prymat na rzecz Republiki Po\u0142udniowej Afryki. Na kolejnych potentat\u00f3w w uprawie tych drogich, ale pysznych orzech\u00f3w wyrastaj\u0105: Izrael, Chiny oraz szereg pa\u0144stw latynoameryka\u0144skich (Brazylia, Gwatemala, Kostaryka, Kolumbia i Boliwia) czy afryka\u0144skich (Kenia, Malawi). W ostatnich latach makadamia sta\u0142a si\u0119 jednym z najdro\u017cszych orzech\u00f3w \u015bwiata z uwagi na czasoch\u0142onno\u015b\u0107 zbioru i odci\u0119cie Antypod\u00f3w od reszty \u015bwiata w ramach walki z covid19. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce inne orzechy, kt\u00f3re wci\u0105\u017c pozyskuje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie lub niemal wy\u0142\u0105cznie ze stanu dzikiego jak o. brazylijskie (orzesznicy wynios\u0142ej) Bertholletia excelsa<\/em> i rajskie (kru\u017cycy ma\u0142piej) Lecythis zabucajo<\/em>, mog\u0105 by\u0107 dro\u017csze.<\/p>\n

Spo\u015br\u00f3d czterech gatunk\u00f3w, jakie osta\u0142y si\u0119 w obr\u0119bie rodzaju Macadamia<\/em>, trzy zyska\u0142y pewne znaczenie gospodarcze i kulinarne:<\/p>\n

    \n
  1. m. ca\u0142olistna (w\u0142a\u015bciwa, szlachetna, w handlu oferowana pod nazwami: bush nut, nut oak, smooth-shelled macadamia albo Queensland nut) M. integrifolia<\/em> Maiden et Betche,<\/li>\n
  2. m. drobnoorzeszkowa (ang. Gympie nut) M. ternifolia <\/em>F.Muell.<\/li>\n
  3. oraz m. czterolistna (ang. r\u00f3wnie\u017c bush nut) M. tetraphylla <\/em>L.A.S.Johnson.<\/li>\n<\/ol>\n

    Czwarty przedstawiciel rodzaju: m. Jansena M. jansenii<\/em> C.L.Gross et P.H.Weston zawiera tyle glikozyd\u00f3w cyjanowodorowych (tej samej substancji co gorzkie migda\u0142y), \u017ce staje si\u0119 truj\u0105cy dla ludzi, nie tylko dla ps\u00f3w. Oko\u0142o 20 innych gatunk\u00f3w, zaliczanych w XIX w. do rodzaju makadamii, trafi\u0142o do pokrewnych rodzaj\u00f3w Lasija, Catalepidia<\/em> i Virotia<\/em>.<\/p>\n

    \"\"<\/a>Najwi\u0119ksze znaczenie kulinarne zyska\u0142y cztery odmiany makadamii: \u2018Beaumont\u2019, \u2018Nelmac II\u2019, \u2018Renown\u2019 oraz \u2018Maroochy\u2019. Trzy pierwsze kultywary to utrwalone miesza\u0144ce m. ca\u0142olistnej z czterolistn\u0105, \u2018Maroochy\u2019 to sport (co oznacza sport w tym kontek\u015bcie, wyja\u015bniono w naszym naj\u015bwie\u017cszym wpisie o kameliach japo\u0144skich Oran\u017cerii) czterolistnej bez domieszek gen\u00f3w innych gatunk\u00f3w. Szlachetne odmiany rozmna\u017ca si\u0119 przez szczepienie podobnie jak inne drzewa sadownicze. Ro\u015bliny zaczynaj\u0105 obradza\u0107 7-10 lat po zasadzeniu. Najbogatsze plony daj\u0105 na glebach przepuszczalnych i \u017cyznych, przy temperaturze nie spadaj\u0105cej nigdy poni\u017cej plus 100<\/sup>C, z optymaln\u0105 ciep\u0142ot\u0105 roczn\u0105 250<\/sup>C. Co raz gwa\u0142towniejsze burze oraz inwazja paso\u017cytniczego \u201egrzyba\u201d (tak naprawd\u0119 l\u0119gniowca) Phytophthora<\/em> mog\u0105 mocno uszkadza\u0107 ca\u0142e plantacje. Orzechy makadamii odgrywaj\u0105 te\u017c rosn\u0105c\u0105 rol\u0119 jako pasza dla rzadkich i gin\u0105cych, znacznie pospolitszych w hodowli, ni\u017c w przyrodzie modroar hiacyntowych Anodorhynchus hyacinthinus<\/em>. To jedno z nielicznych zwierz\u0105t obok cz\u0142owieka, jakie potrafi\u0105 roz\u0142upa\u0107 skorupy makadamii i skruszy\u0107 sam \u201eorzech\u201d.<\/p>\n

    Spo\u015br\u00f3d innych przedstawicieli srebrnikowatych, spokrewnionych z makadami\u0105, maj\u0105cych potencja\u0142 sta\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142em nowych \u201eorzech\u00f3w\/migda\u0142\u00f3w\u201d warto wspomnie\u0107 atertoni\u0119 r\u00f3\u017cnolistna Athertonia diversifolia<\/em> L.A.S.Johnson et B.G.Briggs, zwan\u0105 te\u017c \u201ed\u0119bem Athertona\u201d lub \u201emigda\u0142owcem Athertona\u201d. To jeden z wa\u017cniejszych gatunk\u00f3w lasotw\u00f3rczych na p\u00f3\u0142nocnym wschodzie Queensland, w jedynych w Australii lasach deszczowych, nie spotykany dziko nigdzie indziej na \u015bwiecie. Od paru lat wprowadza si\u0119 j\u0105 do park\u00f3w jako efektownego solitera albo trzyma w doniczkach jako ro\u015blin\u0119 pokojow\u0105.<\/p>\n

    mgr Adam Kapler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Pierwszym i d\u0142ugo jedynym rodzajem rodzimym dla Australii i pobliskich wysp, kt\u00f3rego wzi\u0119to do uprawy, a z czasem zago\u015bci\u0142 r\u00f3wnie\u017c na polskich sto\u0142ach jest makadamia Macadamia. Okr\u0105g\u0142e nasiona z jej pestkowc\u00f3w, znane jako \u201eorzechy makadamia\u201d (w angielszczy\u017anie maj\u0105 wi\u0119cej nazw: \u201ebauple nut, bush nut, Hawaii nut, Queensland nut\u201d) robi\u0105 furor\u0119 jako samodzielna przek\u0105ska b\u0105d\u017a sk\u0142adnik…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3607,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[35,26],"tags":[297,492,494,493],"class_list":["post-3605","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-po-drugiej-stronie-swiata","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-adam-kapler","tag-macadamia","tag-proteaceae","tag-rosliny-bozego-narodzenia"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":35,"label":"Po drugiej stronie \u015bwiata"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":297,"label":"Adam Kapler"},{"value":492,"label":"Macadamia"},{"value":494,"label":"Proteaceae"},{"value":493,"label":"Ro\u015bliny Bo\u017cego Narodzenia"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/macadamia-nuts-1098170-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":35,"name":"Po drugiej stronie \u015bwiata","slug":"po-drugiej-stronie-swiata","term_group":0,"term_taxonomy_id":35,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":15,"filter":"raw","cat_ID":35,"category_count":15,"category_description":"","cat_name":"Po drugiej stronie \u015bwiata","category_nicename":"po-drugiej-stronie-swiata","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":297,"name":"Adam Kapler","slug":"adam-kapler","term_group":0,"term_taxonomy_id":297,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":20,"filter":"raw"},{"term_id":492,"name":"Macadamia","slug":"macadamia","term_group":0,"term_taxonomy_id":492,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":494,"name":"Proteaceae","slug":"proteaceae","term_group":0,"term_taxonomy_id":494,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":493,"name":"Ro\u015bliny Bo\u017cego Narodzenia","slug":"rosliny-bozego-narodzenia","term_group":0,"term_taxonomy_id":493,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3605","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3605"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3605\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3607"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3605"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3605"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3605"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}