{"id":3460,"date":"2021-09-26T10:02:44","date_gmt":"2021-09-26T08:02:44","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3460"},"modified":"2021-10-19T08:14:17","modified_gmt":"2021-10-19T06:14:17","slug":"gwiazdosze-gwiazdorzy-wsrod-grzybow-powsina-i-polski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/gwiazdosze-gwiazdorzy-wsrod-grzybow-powsina-i-polski\/","title":{"rendered":"Gwiazdosze. Gwiazdorzy w\u015br\u00f3d grzyb\u00f3w Powsina i Polski"},"content":{"rendered":"

Jednym z najcenniejszych zabytk\u00f3w naszego ogrodu jest oryginalny plafon Wojciecha Fangora na suficie Fangor\u00f3wki, przedstawiaj\u0105cy Plejady, czyli Spadaj\u0105ce Gwiazdy. Ciekawe, \u017ce ludy ca\u0142ej P\u00f3\u0142kuli P\u00f3\u0142nocnej, tak w Eurazji, jak w Ameryce, wierzy\u0142y, \u017ce tam gdzie w sierpniu upadnie gwiazda, tam we wrze\u015bniu lub pa\u017adzierniku znale\u017a\u0107 b\u0119dzie mo\u017cna czarodziejskiego grzyba: gwiazdosza Geastrum <\/em>Pers. W naszej Kolekcji Ro\u015blin Drzewiastych musi l\u0105dowa\u0107 sporo tych gwiazd, albowiem wyrastaj\u0105 nam zadziwiaj\u0105ce gatunki gwiazdoszy, niekiedy bardzo rzadkich w Polsce, a przynajmniej trudnych do odszukania.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Geastrum fimbriatum.<\/figcaption><\/figure>\n

Niesamowite owocniki tych grzyb\u00f3w, niekiedy nader podobne do bajecznie kolorowych rozgwiazd i szkar\u0142upni z ciep\u0142ych m\u00f3rz albo do kwiat\u00f3w orchidei z naszej Oran\u017cerii \u201eZielony Raj\u201d, jeszcze kilka lat temu stanowi\u0142y symbol ochrony gatunkowej grzyb\u00f3w w Polsce. Po obfitych deszczach i w miar\u0119 ciep\u0142ych nocach mo\u017cna je wypatrzy\u0107 w okolicach Willa Botanica albo ko\u0142o naszej sekwoi.<\/p>\n

Ju\u017c rok temu odnotowa\u0142em w ogrodzie obecno\u015b\u0107 niepodawanych wcze\u015bniej gwiazdosz\u00f3w: pr\u0105\u017ckowanego Geastrum striatum<\/em> DC i potr\u00f3jnego G. triplex<\/em> Jungh. Towarzyszy\u0142y im rosn\u0105ce niekiedy masowo owocniki trzeciego, intryguj\u0105cego gatunku: g. fr\u0119dzelkowanego G. fimbriatum<\/em> Pers. Co najmniej kilka owocnik\u00f3w obu ww. gatunk\u00f3w roso sobie niedaleko sekwoi wieczniezielonej Sequoia sempervirens<\/em> oraz barwnych odmian \u017cywotnikowca japo\u0144skiego Thujopsis dolabrata<\/em>. Gargantuiczne rozmiary zauwa\u017conych egzemplarzy, obecno\u015b\u0107 typowe dla gatunku ko\u0142nierza i last but not least charakterystyczna barwa pozwoli\u0142y odr\u00f3\u017cni\u0107 g. potr\u00f3jne od rosn\u0105cych niedaleko, m\u0142odych egzemplarzy g. fr\u0119dzelkowatego. Z kolei g. pr\u0105\u017ckowanego jego \u201ekolegi\u201d g. potr\u00f3jnego dawa\u0142o si\u0119 odr\u00f3\u017cni\u0107 po zaostrzonych kraw\u0119dziach tzw. apofizy czyli pier\u015bcieniowego zgrubienia na dole os\u0142onki owocnika.<\/p>\n

Tak w skali Polski, jak w skali Ogrodu Botanicznego najpospolitszy pozostaje G. fimbriatum<\/em>, obserwowany u nas co najmniej od 2007 r. Ostatnio upodoba\u0142 sobie okap \u015bwierk\u00f3w pospolitych Picea abies<\/em>, cyprysowca Leylanda x Cupressocyparis leylandii,<\/em> magnolii Magnolia <\/em>spp. oraz czw\u00f3rczak\u00f3w orzechowych Torreya nucifera<\/em>, blisko wieczniezielonych gatunk\u00f3w bambus\u00f3w w pobli\u017cu Fangor\u00f3wki.<\/p>\n

Gwiazdosza potr\u00f3jnego Geastrum triplex<\/em> Jungh spotka\u0107 mo\u017cna niemal na ca\u0142ym \u015bwiecie. Obserwuje si\u0119 go jednak nader rzadko. W Polsce podlega\u0142 \u015bcis\u0142ej ochronie gatunkowej w latach 2004-14. Dla Pierwszych Narod\u00f3w Ameryki P\u00f3\u0142nocnej stanowi\u0142 talizman odstraszaj\u0105cy z\u0142e moce od noworodka, za\u015b mieszka\u0144cy Pa\u0144stwa \u015arodka po drugiej stronie Pacyfiku wierzyli, \u017ce odgania gor\u0105czki i zatrzymuje krwawienie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Geastrum triplex .<\/figcaption><\/figure>\n

Zbli\u017conym rozmieszczeniem odznacza si\u0119 nasz drugi \u201egwiazdor\u201d- g. pr\u0105\u017ckowany G. striatum<\/em> DC. Zdaje si\u0119 by\u0107 jednak stosunkowo cz\u0119stszy w strefie klimatu umiarkowanego Ameryki P\u00f3\u0142nocnej oraz Starego Kontynentu. W Polsce Ludowej uchodzi\u0142 za rzadki, a potem wymar\u0142y. Jednak co najmniej od 30 lat coraz cz\u0119\u015bciej widuje si\u0119 go ponownie. Co wi\u0119cej notuje si\u0119 go zazwyczaj w miejscach poddanych silnej presji cz\u0142owieka jak plantacje choinek, lasy budowane przez inwazyjny u nas grochodrzew (\u201ebia\u0142\u0105 akacj\u0119\u201d), ogrody, cmentarze, okolice toalet i kompostownik\u00f3w. St\u0105d jak\u017ce wyra\u017any spadek kategorii zagro\u017cenia na kolejnych czerwonych listach grzyb\u00f3w: od wymar\u0142ego EX\/RE do najmniejszej troski LC.<\/p>\n

Fr\u0119dzelkowany G. fimbriatum<\/em> Pers jak na gwiazdora przysta\u0142o znany jest na ca\u0142ym \u015bwiecie, od Eurazji po Afryk\u0119 i Antypody. D\u0142ugo uchodzi\u0142 za gatunek puszcza\u0144ski i naturalnie rzadki. Od nieco ponad 40 lat widuje si\u0119 go na coraz bardziej \u201e\u015bmieciowych\u201d stanowiskach. A to w intensywnie zagospodarowanych szk\u00f3\u0142kach, a to w miejskich parkach, nierzadko pod okapem obcych dla danego miejsca gatunk\u00f3w ozdobnych jak lilaki czy \u015bnieguliczki. Jego tak\u017ce pozbawiono ochrony prawa i zdegradowano na Czerwonej Li\u015bcie do kategorii LC.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Geastrum striatum.<\/figcaption><\/figure>\n

Czy gwiazdosze w\u015br\u00f3d grzyb\u00f3w stanowi\u0105 r\u00f3wnie efektowny przyk\u0142ad synantropizacji jak dajmy na to \u017curaw po\u015br\u00f3d ptak\u00f3w brodz\u0105cych? By\u0107 mo\u017ce. Jeszcze 100 lat temu \u017curaw by\u0142 coraz wielk\u0105 rzadko\u015bci\u0105, ograniczon\u0105 do odludnych moczar\u00f3w. Dzi\u015b te pi\u0119kne i wielkie ptaki obserwuje si\u0119 w \u0142anach kukurydzy uprawianej metodami przemys\u0142owymi na fermach Europy Zachodniej, Wielkopolski i Pomorza. Czy rzadkie i wymieraj\u0105ce w XIX wieku gwiazdosze nauczy\u0142y si\u0119 rozk\u0142ada\u0107 nowoczesne komposty? Formowa\u0107 owocniki pod okapem obcych gatunk\u00f3w drzew i krzew\u00f3w? Mo\u017ce tak, a mo\u017ce nie.<\/p>\n

Ju\u017c niemal 20 lat mija, odk\u0105d Kasuya z zespo\u0142em postawi\u0142 hipotez\u0119, \u017ce gwiazdosze o wielgachnych owocnikach, z warstw\u0105 mi\u0119sist\u0105 tworz\u0105c\u0105 wyra\u017any ko\u0142nierz, tradycyjnie ujmowane jako \u201eg. potr\u00f3jne\u201d, mog\u0105 by\u0107 tak naprawd\u0119 przedstawicielami wielu odr\u0119bnych, izolowanych genetycznie oraz \u015brodowiskowo, ale morfologicznie nieodr\u00f3\u017cnialnych gatunk\u00f3w. Pewne z nich jak najbardziej mog\u0142y by\u0107 rodzime dla las\u00f3w li\u015bciastych Europy i zagro\u017cone wymarciem. Pozosta\u0142e to nowi imigranci, zawlekani z ciep\u0142ych kraj\u00f3w do ogrod\u00f3w botanicznych i firm ogrodniczych. Do tej pory marnia\u0142y u nas \u201epod chmurk\u0105\u201d ale globalne zmiany klimatu mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce zaczn\u0105 si\u0119 i u nas utrzymywa\u0107.<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednym z najcenniejszych zabytk\u00f3w naszego ogrodu jest oryginalny plafon Wojciecha Fangora na suficie Fangor\u00f3wki, przedstawiaj\u0105cy Plejady, czyli Spadaj\u0105ce Gwiazdy. Ciekawe, \u017ce ludy ca\u0142ej P\u00f3\u0142kuli P\u00f3\u0142nocnej, tak w Eurazji, jak w Ameryce, wierzy\u0142y, \u017ce tam gdzie w sierpniu upadnie gwiazda, tam we wrze\u015bniu lub pa\u017adzierniku znale\u017a\u0107 b\u0119dzie mo\u017cna czarodziejskiego grzyba: gwiazdosza Geastrum Pers. W naszej Kolekcji…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3463,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[34,26],"tags":[457,456,168,458],"class_list":["post-3460","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-fangorowka","tag-gwiazdosze","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-wojciech-fangor"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":457,"label":"Fangor\u00f3wka"},{"value":456,"label":"Gwiazdosze"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":458,"label":"Wojciech Fangor"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/10\/Geastrum-fimbriatum-13-1024x645.jpg",1024,645,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":457,"name":"Fangor\u00f3wka","slug":"fangorowka","term_group":0,"term_taxonomy_id":457,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":456,"name":"Gwiazdosze","slug":"gwiazdosze","term_group":0,"term_taxonomy_id":456,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":458,"name":"Wojciech Fangor","slug":"wojciech-fangor","term_group":0,"term_taxonomy_id":458,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3460","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3460\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3463"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}