{"id":3385,"date":"2021-08-18T06:22:16","date_gmt":"2021-08-18T04:22:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3385"},"modified":"2021-08-23T14:02:55","modified_gmt":"2021-08-23T12:02:55","slug":"niech-ich-moc-bedzie-z-nami","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/niech-ich-moc-bedzie-z-nami\/","title":{"rendered":"Niech ich moc b\u0119dzie z nami"},"content":{"rendered":"

W naszych letnich w\u0119dr\u00f3wkach, ogl\u0105daj\u0105c wspania\u0142e krajobrazy i napawaj\u0105c si\u0119 pi\u0119knem otaczaj\u0105cej nas przyrody, zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na ciekawe ro\u015bliny pod naszymi stopami. Bohaterem mojej opowie\u015bci b\u0119dzie rodzaj ro\u015blin, kt\u00f3ry jest wielu z nas znany, ale na pewno nie tak dog\u0142\u0119bnie. Dziewi\u0119\u0107si\u0142 (Carlina<\/i>) nale\u017cy do rodziny astrowatych, nale\u017c\u0105 do niego 34 gatunki pochodz\u0105ce znad Morza \u015ar\u00f3dziemnego, Wysp Kanaryjskich i Azji Zachodniej. W Polsce ma naturalne stanowiska pi\u0119\u0107 gatunk\u00f3w ro\u015blin tego rodzaju.<\/p>\n

Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy (<\/b>Carlina acaulis<\/b><\/i>)<\/b> jest chyba najbardziej rozpoznawalny, spotykany g\u0142\u00f3wnie w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju, w g\u00f3rach i na pog\u00f3rzu, a tak\u017ce na rozproszonych stanowiskach w nizinnej cz\u0119\u015bci, poza Nizin\u0105 Mazowieck\u0105. Na szlakach wakacyjnych w\u0119dr\u00f3wek nietrudno spotka\u0107 t\u0119 charakterystyczn\u0105 ro\u015blin\u0119. Rozeta rozpostartych na pod\u0142o\u017cu kolczastych li\u015bci ukazuje umieszczony w \u015brodku, du\u017cy kwiatostan \u2013 koszyczek, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z drobnych ciasno u\u0142o\u017conych kwiat\u00f3w rurkowych, otoczonych s\u0142omiastymi, suchymi, srebrzystobia\u0142ymi, promienistymi \u0142uskami. Tak zbudowany kwiatostan mo\u017ce uchodzi\u0107 za du\u017cy kwiat, tak zwany nie\u015bmiertelnik, poniewa\u017c po zebraniu nie wi\u0119dnie, tylko trwa d\u0142ugo w niezmienionej formie. \u0141uski okrywaj\u0105ce koszyczek s\u0105 bardzo wra\u017cliwe na zmiany wilgotno\u015bci powietrza, wi\u0119c na szlaku, gdy widzimy zamykaj\u0105ce si\u0119 kwiatostany dziewi\u0119\u0107si\u0142u, poszukajmy schronienia, poniewa\u017c zapewne zbli\u017ca si\u0119 deszcz. Mo\u017ce te cechy wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce opisywany gatunek zwr\u00f3ci\u0142y na niego uwag\u0119 naszych przodk\u00f3w, poniewa\u017c uwa\u017cali oni te ro\u015bliny za magiczne i przypisywali im wiele mocy, i to zwielokrotnionych. Nazwa dziewi\u0119\u0107si\u0142 odzwierciedla w\u0142a\u015bnie to przekonanie, \u017ce ro\u015bliny po dziewi\u0119\u0107kro\u0107 przysparzaj\u0105 cz\u0142owiekowi dziewi\u0119ciu si\u0142: zdrowia, odporno\u015bci, odwagi, uczciwo\u015bci, rozumu, wierno\u015bci, pracowito\u015bci, sumienno\u015bci i ofiarno\u015bci. Ro\u015bliny te trzymano w chatach, aby mog\u0142y emanowa\u0107 swoj\u0105 energi\u0105 na mieszka\u0144c\u00f3w. W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku, gdy turystyka sta\u0142a si\u0119 bardziej powszechna, nie tylko mieszka\u0144cy, ale tak\u017ce przyjezdni go\u015bcie chcieli zabra\u0107 ze sob\u0105 te magiczne i pi\u0119kne ro\u015bliny. Masowe wyrywanie dziewi\u0119\u0107si\u0142\u00f3w bez\u0142odygowych spowodowa\u0142o, \u017ce jeszcze na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych nie mo\u017cna ich by\u0142o spotka\u0107 w Tatrach przy szlakach i w miejscach bardziej dost\u0119pnych. Na szcz\u0119\u015bcie edukacja, a tak\u017ce obj\u0119cie tego gatunku \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 ju\u017c w 1946 roku spowodowa\u0142o, \u017ce obecnie nawet w bardzo ucz\u0119szczanych przez turyst\u00f3w miejscach mo\u017cna cieszy\u0107 oczy widokiem tej niezwyk\u0142ej ro\u015bliny. Stabilny stan populacji pozwoli\u0142 na przeniesienie tego gatunku pod ochron\u0119 cz\u0119\u015bciow\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a> <\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>
Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Jako podgatunek zosta\u0142 okre\u015blony typ dziewi\u0119\u0107si\u0142u bez\u0142odygowego o wyro\u015bni\u0119tej \u0142odydze (Carlina acaulis <\/i>subsp. simplex<\/i>), jej wysoko\u015b\u0107 mo\u017ce dochodzi\u0107 do 30 cm, a na jej zwie\u0144czeniu znajduje si\u0119 kwiatostan. Li\u015bcie u takich ro\u015blin nie tworz\u0105 rozpostartej na ziemi rozety, tylko umieszczone s\u0105 na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci p\u0119du, chocia\u017c pod kwiatostanem bywa ich wi\u0119cej. Obserwuj\u0105c ro\u015bliny w uprawie przez wiele lat mam jednak wra\u017cenie, \u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wytwarzania \u0142odygi zale\u017cy bardziej od warunk\u00f3w siedliskowych i potrzeb ro\u015bliny, poniewa\u017c te, kt\u00f3re przez pierwsze lata nie posiada\u0142y \u0142odygi, po jakim\u015b czasie zacz\u0119\u0142y j\u0105 kszta\u0142towa\u0107. Zwykle takie ro\u015bliny rosn\u0105 w\u015br\u00f3d wi\u0119kszych kamieni lub maj\u0105 dooko\u0142a siebie wy\u017csze ro\u015bliny, a uprawiane w warunkach ni\u017cowych maj\u0105 o wiele \u0142agodniejsze realia pogodowe.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a>
Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy podgatunek \u0142odygowy<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy kwitnie od lipca do wrze\u015bnia, ale ciekawostk\u0105 jest, \u017ce nasiona uwalnia dopiero w nast\u0119pnym roku w marcu i kwietniu, wtedy to owoce-nie\u0142upki, opatrzone na szczycie puchem kielichowym wypadaj\u0105 z koszyczk\u00f3w i roznoszone s\u0105 przez wiatr na nowe stanowiska.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Nasiona dziewi\u0119\u0107si\u0142a bez\u0142odygowego<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

W PAN Ogrodzie Botanicznym ro\u015bliny dziewi\u0119\u0107si\u0142u bez\u0142odygowego i jego podgatunku \u0142odygowego rosn\u0105 w Kolekcji flory Polski na \u201erabacie s\u0142onecznej\u201d oraz na najwy\u017cszym wzniesieniu kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich na jej wschodnim stoku. Najcz\u0119\u015bciej w warunkach ogrodowych ro\u015bliny rozpoczynaj\u0105 kwitnienie oko\u0142o po\u0142owy lipca.<\/p>\n

Drugi gatunek z tego rodzaju, dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny (<\/b>Carlina onopordifolia<\/b><\/i>)<\/b>, wyst\u0119puje na kilkunastu stanowiskach skupionych na Wy\u017cynach Lubelskiej i Ma\u0142opolskiej, dlatego zapewne mniej os\u00f3b mo\u017ce go zobaczy\u0107. Podobne, jak jego bardziej znany kuzyn, ma rozpostart\u0105 na ziemi rozet\u0119 du\u017cych kolczastych, paj\u0119czynowato, bia\u0142awo ow\u0142osionych li\u015bci, w centrum kt\u00f3rej umiejscowiony jest du\u017cy kwiatostan-koszyczek o \u015brednicy 15-20 cm. Listki okrywy koszyczka otaczaj\u0105ce sam kwiatostan s\u0105 rozpostarte, sztywne, s\u0142omiasto\u017c\u00f3\u0142te. Kwitnie od lipca do wrze\u015bnia, a owoce dojrzewaj\u0105 w nast\u0119pnym roku, wiosn\u0105. Jest ro\u015blin\u0105 semelparyczn\u0105, czyli po zakwitni\u0119ciu i wydaniu nasion zamiera. Ro\u015bliny \u017cyj\u0105 od 3 do 20 lat. Niewielka liczba stanowisk oraz nieliczne populacje sk\u0142oni\u0142y botanik\u00f3w do nadania temu gatunkowi statusu nara\u017conego na wygini\u0119cie. Jest r\u00f3wnie\u017c obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 od 1946 roku. Dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny jest symbolem Polskiego Towarzystwa Botanicznego.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a>
Dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

W Ogrodzie prowadzone s\u0105 badania nad mo\u017cliwo\u015bci\u0105 d\u0142ugoterminowego zabezpieczenia nasion w warunkach kriogenicznych (bank nasion).<\/span> Pracownicy Kolekcji flory Polski, wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105c z bankiem nasion, otrzymuj\u0105 siewki ro\u015blin z test\u00f3w. Bank nasion gromadzi gatunki bardzo cenne dla polskiej flory, dlatego te\u017c na li\u015bcie obj\u0119tych tymi pracami znalaz\u0142 si\u0119 dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny. Siewki ro\u015blin otrzymane po testach na si\u0142\u0119 kie\u0142kowania uprawiane s\u0105 dalej w kolekcji a\u017c do ich zakwitni\u0119cia. Dzi\u0119ki temu razem mo\u017cemy si\u0119 cieszy\u0107, obserwuj\u0105c te pi\u0119kne ro\u015bliny na \u201erabacie s\u0142onecznej\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Siewki dziewi\u0119\u0107si\u0142u pop\u0142ocholistnego otrzymane z banku nasion<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
Kwiatostan dziewi\u0119\u0107si\u0142u pop\u0142ocholistnego<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Powszechnie w Polsce wyst\u0119puje dziewi\u0119\u0107si\u0142 pospolity (<\/b>Carlina vulgaris<\/b><\/i>)<\/b>, ale podejrzewam, \u017ce mo\u017ce by\u0107 mniej znany od swoich s\u0142awniejszych krewniak\u00f3w. Jest wysok\u0105 do 60 cm ro\u015blin\u0105 dwuletni\u0105 o rozga\u0142\u0119zionej w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci \u0142odydze. Li\u015bcie ma wyd\u0142u\u017cone, kolczaste, umieszczone na d\u0142ugo\u015bci ca\u0142ej \u0142odygi. Na zako\u0144czeniach rozga\u0142\u0119zionej \u0142odygi znajduj\u0105 si\u0119 kwiatostany-koszyczki o \u015brednicy 3 cm, kt\u00f3re otoczone s\u0105 s\u0142omiastymi, sztywnymi, \u017c\u00f3\u0142tawymi listkami okrywy koszyczka. Kwitnie od lipca do wrze\u015bnia. Ro\u015bnie na suchych murawach, na przydro\u017cach i w widnych lasach. W Kolekcji flory Polski zobaczy\u0107 go mo\u017cna na \u201erabacie s\u0142onecznej\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Dziewi\u0119\u0107si\u0142 pospolity<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Bardzo podobne, ale o wiele rzadsze s\u0105 dwa nast\u0119pne gatunki: dziewi\u0119\u0107si\u0142 d\u0142ugolistny (Carlina longifolia<\/i>) i dziewi\u0119\u0107si\u0142 po\u015bredni (Carlina intermedia<\/i>). Dziewi\u0119\u0107si\u0142 po\u015bredni mo\u017cna odr\u00f3\u017cni\u0107 od dziewi\u0119\u0107si\u0142u pospolitego tylko na podstawie niuans\u00f3w, takich jak ustawienie kolc\u00f3w na li\u015bciach czy unerwienia li\u015bci, i nawet dla botanik\u00f3w cz\u0119sto nie jest to \u0142atwe. Gatunek ten swoim zasi\u0119giem obejmuje ca\u0142\u0105 Polsk\u0119, ale stanowiska s\u0105 nieliczne i rozproszone, a s\u0105 to suche zbocza najcz\u0119\u015bciej na pod\u0142o\u017cu wapiennym. Na czerwonej li\u015bcie zosta\u0142 umieszczony jako gatunek bliski zagro\u017cenia. Dziewi\u0119\u0107si\u0142 d\u0142ugolistny ma, jak sama nazwa wskazuje, d\u0142u\u017csze li\u015bcie od poprzednik\u00f3w, a najwy\u017csze li\u015bcie podkwiatostanowe s\u0105 r\u00f3wne lub d\u0142u\u017csze od li\u015bci okrywy koszyczka, co r\u00f3wnie\u017c nie jest zbyt \u0142atwe do zaobserwowania w terenie. Obszar wyst\u0119powania obejmuje Nieck\u0119 Nidzia\u0144sk\u0105, Wy\u017cyn\u0119 Lubelsk\u0105 i Ma\u0142opolski Prze\u0142om Wis\u0142y, ro\u015bnie na suchych wapiennych zboczach. Na czerwonej li\u015bcie otrzyma\u0142 status gatunku, u kt\u00f3rego trudno okre\u015bli\u0107 stopie\u0144 zagro\u017cenia ze wzgl\u0119du na niewystarczaj\u0105c\u0105 liczb\u0119 informacji.<\/p>\n

Dw\u00f3ch ostatnich opisanych gatunk\u00f3w ro\u015blin niestety nie posiadamy w Kolekcji flory Polski, wi\u0119c je\u017celi podczas swoich wakacyjnych w\u0119dr\u00f3wek znajd\u0105 Pa\u0144stwo ich stanowiska, to poprosimy o wiadomo\u015b\u0107 o tym znalezisku, a my ch\u0119tnie pozyskamy nasiona. Pokazanie w jednym miejscu tych trzech gatunk\u00f3w by\u0142oby bardzo ciekawe. Zapraszamy tak\u017ce do obejrzenia prezentowanych w Kolekcji flory Polski dziewi\u0119\u0107si\u0142\u00f3w i czerpania od nich tego, co najlepsze.<\/p>\n

Anna Gasek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W naszych letnich w\u0119dr\u00f3wkach, ogl\u0105daj\u0105c wspania\u0142e krajobrazy i napawaj\u0105c si\u0119 pi\u0119knem otaczaj\u0105cej nas przyrody, zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na ciekawe ro\u015bliny pod naszymi stopami. Bohaterem mojej opowie\u015bci b\u0119dzie rodzaj ro\u015blin, kt\u00f3ry jest wielu z nas znany, ale na pewno nie tak dog\u0142\u0119bnie. Dziewi\u0119\u0107si\u0142 (Carlina) nale\u017cy do rodziny astrowatych, nale\u017c\u0105 do niego 34 gatunki pochodz\u0105ce znad Morza \u015ar\u00f3dziemnego,…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3389,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[34,26],"tags":[439,441,443,438,440,442],"class_list":["post-3385","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-carlina-acaulis","tag-carlina-onopordifolia","tag-carlina-vulgaris","tag-dziewiecsil-bezlodygowy","tag-dziewiecsil-poplocholistny","tag-dziewiecsil-pospolity"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":439,"label":"Carlina acaulis"},{"value":441,"label":"Carlina onopordifolia"},{"value":443,"label":"Carlina vulgaris"},{"value":438,"label":"Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy"},{"value":440,"label":"dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny"},{"value":442,"label":"dziewi\u0119\u0107si\u0142 pospolity"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/001-dziewiecsil-bezlodygowy-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":439,"name":"Carlina acaulis","slug":"carlina-acaulis","term_group":0,"term_taxonomy_id":439,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":441,"name":"Carlina onopordifolia","slug":"carlina-onopordifolia","term_group":0,"term_taxonomy_id":441,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":443,"name":"Carlina vulgaris","slug":"carlina-vulgaris","term_group":0,"term_taxonomy_id":443,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":438,"name":"Dziewi\u0119\u0107si\u0142 bez\u0142odygowy","slug":"dziewiecsil-bezlodygowy","term_group":0,"term_taxonomy_id":438,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":440,"name":"dziewi\u0119\u0107si\u0142 pop\u0142ocholistny","slug":"dziewiecsil-poplocholistny","term_group":0,"term_taxonomy_id":440,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":442,"name":"dziewi\u0119\u0107si\u0142 pospolity","slug":"dziewiecsil-pospolity","term_group":0,"term_taxonomy_id":442,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3385"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3385\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3389"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}