{"id":3299,"date":"2021-06-21T23:19:10","date_gmt":"2021-06-21T21:19:10","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3299"},"modified":"2021-07-08T09:55:51","modified_gmt":"2021-07-08T07:55:51","slug":"czy-kwiat-paproci-zakwita-w-noc-swietojanska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/czy-kwiat-paproci-zakwita-w-noc-swietojanska\/","title":{"rendered":"Czy kwiat paproci zakwita w noc \u015bwi\u0119toja\u0144sk\u0105?"},"content":{"rendered":"

Dzie\u0144 Kupa\u0142y – najd\u0142u\u017cszy w roku,
\n<\/em>noc Kupa\u0142y – najkr\u00f3tsza,
\n<\/em>by\u0142y jednym ci\u0105giem wesela,
\n<\/em>\u015bpiewu, skok\u00f3w i obrz\u0119d\u00f3w.<\/em><\/p>\n

J.I. Kraszewski, Stara Ba\u015b\u0144<\/em><\/p>\n

 <\/p>\n

Czerwiec ciep\u0142y i pachn\u0105cy. Na \u0142\u0105kach kwitn\u0105 dzwonki, ugory przystrajaj\u0105 si\u0119 w b\u0142\u0119kit kwiat\u00f3w cykorii podr\u00f3\u017cnika, kwiaty go\u017adzik\u00f3w zachwycaj\u0105 barw\u0105 amarantu i purpury. Dni coraz bardziej si\u0119 wyd\u0142u\u017caj\u0105. I nadchodzi ta najkr\u00f3tsza noc w roku, przesilenie letnie, czas, kt\u00f3ry od wiek\u00f3w nieodmiennie wi\u0105za\u0142 si\u0119 z magi\u0105 rado\u015bci, mi\u0142o\u015bci i obfito\u015bci. W czasach s\u0142owia\u0144skich obrz\u0119dy zwi\u0105zane z przesileniem letnim nosi\u0142y nazw\u0119 Nocy Kupa\u0142y, a w czasach chrze\u015bcija\u0144skich sob\u00f3tki i nocy \u015bwi\u0119toja\u0144skiej i przenios\u0142y si\u0119 na wigili\u0119 dnia \u015bw. Jana Chrzciciela. Niezale\u017cnie jednak, kiedy i jak nazwane, zawsze w t\u0119 noc cz\u0142owiek szuka\u0142 niemo\u017cliwego. Symbolem tego, co po\u017c\u0105dane a nieuchwytne, jest poszukiwany od zawsze tej nocy kwiat paproci, daj\u0105cy znalazcy szcz\u0119\u015bcie, powodzenie, zdrowie i bogactwo.<\/p>\n

A je\u017celi na poszukiwanie kwiatu paproci spojrzymy okiem botanika?<\/p>\n

Wtedy znika gdzie\u015b romantyzm chwili, poniewa\u017c papro\u0107 nie kwitnie, nie tworzy owoc\u00f3w i nasion, rozmna\u017ca si\u0119 za pomoc\u0105 zarodnik\u00f3w, produkowanych w zarodniach, umiejscowionych najcz\u0119\u015bciej na spodniej stronie li\u015bci w skupieniach (kupkach) o w\u0142a\u015bciwym dla danego gatunku kszta\u0142cie. W\u015br\u00f3d paproci znajduj\u0105 si\u0119 te\u017c takie, zwane dawniej \u201ekwitn\u0105cymi paprociami\u201d, kt\u00f3re zarodniki maj\u0105 skupione w cz\u0119\u015bci li\u015bcia r\u00f3\u017cni\u0105cej si\u0119 od li\u015bcia asymilacyjnego lub nawet tworz\u0105ce oddzielne li\u015bcie tylko z zarodnikami. W du\u017cym uproszczeniu mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce taki k\u0142os zarodniono\u015bny by\u0142 prototypem, zapowiedzi\u0105 prawdziwego kwiatu. Kwiat bowiem, ten w\u0142a\u015bciwy dla ro\u015blin nasiennych, odcinek p\u0119du zbudowany z element\u00f3w bior\u0105cych bezpo\u015bredni udzia\u0142 w rozmna\u017caniu, powsta\u0142 w\u0142a\u015bnie poprzez doskonalenie si\u0119 budowy \u201ek\u0142osa\u201d zarodniono\u015bnego. Odr\u00f3\u017cnianie najprostszych kwiat\u00f3w od najbardziej \u201ezaawansowanych technicznie\u201d k\u0142os\u00f3w zarodniono\u015bnych do dzi\u015b pozostaje kwesti\u0105 umown\u0105.<\/p>\n

Id\u0105c tropem \u201ekwitn\u0105cych paproci\u201d, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 poszukiwane w noc \u015bwi\u0119toja\u0144sk\u0105, zastan\u00f3wmy si\u0119, jakie gatunki mog\u0142y stanowi\u0107 pierwowz\u00f3r dla powstania tej legendy.<\/p>\n

Nasi\u0119\u017arza\u0142 pospolity<\/strong> (Ophioglossum vulgatum<\/em>) to pierwszy kandydat. Ma on li\u015b\u0107 zr\u00f3\u017cnicowany na cz\u0119\u015b\u0107 p\u0142onn\u0105 (asymilacyjn\u0105) barwy \u017c\u00f3\u0142tozielonej, jajowat\u0105 lub lancetowat\u0105, ca\u0142obrzeg\u0105, cz\u0119\u015b\u0107 zarodniono\u015bna ma posta\u0107 szczytowego w\u0105skiego k\u0142osa. Ca\u0142a ro\u015blina ma wysoko\u015b\u0107 5-20 cm, a k\u0142os ma d\u0142ugo\u015b\u0107 2,5 cm. Czy uda\u0142oby si\u0119 w nocy w nik\u0142ym blasku kaganka znale\u017a\u0107 tak niewielk\u0105 ro\u015blin\u0119? Wydaje si\u0119, \u017ce tego kandydata nale\u017cy odrzuci\u0107, ze wzgl\u0119du na jego mikry rozmiar. Nast\u0119pnym pretendentem mo\u017ce by\u0107 podej\u017arzon<\/strong> (Botrychium<\/em>). Ro\u015bliny tego rodzaju r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 podzielony na dwie cz\u0119\u015bci li\u015b\u0107 z cz\u0119\u015bci\u0105 zarodniono\u015bn\u0105 umieszczon\u0105 na ogonku i pierza\u015bcie rozga\u0142\u0119zion\u0105, jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 gatunk\u00f3w podej\u017arzona to ro\u015bliny niewielkie, a wi\u0119c jak w przypadku nasi\u0119\u017arza\u0142a trzeba uzna\u0107, \u017ce nie mog\u0142y by\u0107 poszukiwanymi na nocnych wypadach \u201ekwiatami paproci\u201d. Niemniej oba rodzaje s\u0105 naprawd\u0119 niezwyk\u0142e i warto je odszuka\u0107 i podziwia\u0107, ale ostro\u017cnie, poniewa\u017c obj\u0119te s\u0105 \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 ze wzgl\u0119du na coraz rzadsze wyst\u0119powanie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Nasi\u0119\u017arza\u0142 pospolity<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Nasi\u0119\u017arza\u0142 pospolity<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Podej\u017arzon ksi\u0119\u017cycowy<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Podrze\u0144 \u017cebrowiec<\/strong> (Blechnum spicant<\/em>) to o wiele bardziej obiecuj\u0105cy aspirant do roli czarodziejskiej kwitn\u0105cej paproci. Ro\u015blina ma wysoko\u015b\u0107 20-50, a nawet 70 cm, li\u015bcie asymilacyjne p\u0142asko rozpostarte tworz\u0105 k\u0119p\u0119, ze \u015brodka kt\u00f3rej wyrastaj\u0105 sztywne, prosto wzniesione, d\u0142u\u017csze li\u015bcie zarodniono\u015bne. Blaszka li\u015bci asymilacyjnych jest ciemnozielona, b\u0142yszcz\u0105ca. Li\u015bcie zarodniono\u015bne w zarysie lancetowate, pierzastosieczne, o odcinkach bardzo w\u0105skich, lu\u017ano ustawionych, widoczne ju\u017c w czerwcu, chocia\u017c zarodniki dojrzewaj\u0105 od lipca. Najcz\u0119\u015bciej spotkamy obecnie te ro\u015bliny na terenach g\u00f3rskich Karpat i Sudet\u00f3w oraz na Pomorzu. Okaz tej ro\u015bliny mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zobaczy\u0107 w Kolekcji flory Polski w cz\u0119\u015bci zwanej \u201e\u017ar\u00f3dliskiem\u201d przy willi Jan\u00f3wek (Fangor\u00f3wce).<\/p>\n

Pi\u00f3ropusznik strusi<\/strong> (Matteucia strutiopteris<\/em>) to by\u0142by \u015bwietny kandydat, poniewa\u017c jest to okaza\u0142a papro\u0107 dorastaj\u0105ca do wysoko\u015bci 1,5 m. Li\u015bcie asymilacyjne skupione s\u0105 w w\u0105ski lejek, jasnozielone, mi\u0119kkie, w zarysie lancetowate, zw\u0119\u017caj\u0105ce si\u0119 ku do\u0142owi, dwukrotnie pierzaste. Li\u015bcie zarodniono\u015bne skupione s\u0105 wewn\u0105trz lejka utworzonego przez li\u015bcie asymilacyjne, sztywne pocz\u0105tkowo zielone, p\u00f3\u017aniej ciemnobrunatne. Zarodniki u pi\u00f3ropusznika dojrzewaj\u0105 w sierpniu, dlatego w czerwcu jeszcze li\u015bcie zarodniono\u015bne nie s\u0105 widoczne, a wi\u0119c tak\u017ce ten kandydat nie spe\u0142nia warunk\u00f3w dla \u201ekwiatu paproci\u201d. Warto jednak zobaczy\u0107 t\u0119 ro\u015blin\u0119, obecnie obj\u0119t\u0105 cz\u0119\u015bciow\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 i \u015bledzi\u0107 jej cykl wegetacyjny. Mo\u017cna to zrobi\u0107 w Ogrodzie, poniewa\u017c stanowisko z kilkuset osobnikami znajduje si\u0119 w le\u015bnym zak\u0105tku przy wschodniej granicy z ulic\u0105 Wczasow\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Podrze\u0144 \u017cebrowiec<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
Pi\u00f3ropusznik strusi z li\u015b\u0107mi zarodniono\u015bnymi<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
Li\u015bcie zarodniono\u015bne u pi\u00f3ropusznika strusiego<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
Pi\u00f3ropusznik strusi<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
Pi\u00f3ropusznik strusi<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

I wreszcie papro\u0107, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bciwie wygrywa ten plebiscyt, d\u0142ugosz kr\u00f3lewski<\/strong> (Osmunda regalis<\/em>). Dorodna ro\u015blina dorastaj\u0105ca do 1,5-2 m wysoko\u015bci. Li\u015bcie ma na d\u0142ugich ogonkach, g\u0119sto skupione, zewn\u0119trzne w ca\u0142o\u015bci p\u0142onne, wewn\u0119trzne w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci maj\u0105 odcinek zarodniono\u015bny. Blaszka li\u015bciowa ma do 40 cm szeroko\u015bci i jest podw\u00f3jnie pierzasta. Cz\u0119\u015b\u0107 zarodniono\u015bna li\u015bcia rozga\u0142\u0119ziona, odcinki r\u00f3wnow\u0105skie, pokryte br\u0105zowymi skupieniami zarodni. Zarodniki dojrzewaj\u0105 w czerwcu, wtedy ten odr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 od reszty li\u015bcia element jest dobrze wykszta\u0142cony i widoczny. Ludowe podania m\u00f3wi\u0105 o tym, \u017ce robaczki \u015bwi\u0119toja\u0144skie, czyli \u015bwietliki \u015bwi\u0119toja\u0144skie (Lampyris noctiluca<\/em>) lubi\u0105 sobie siada\u0107 na \u201ek\u0142osach\u201d d\u0142ugosza, przez co wydaje si\u0119 jakby ro\u015blina mia\u0142a niezwyk\u0142y, \u015bwiec\u0105cy kwiat. Po dotkni\u0119ciu, kwiat ulatuje na skrzyde\u0142kach \u015bwietlik\u00f3w i znowu jest nieosi\u0105galny. Obecnie jeszcze trudniej znale\u017a\u0107 \u201ekwiat\u201d d\u0142ugosza, poniewa\u017c ro\u015bliny wyst\u0119puj\u0105 na niewielu rozproszonych stanowiskach na Pomorzu, Mazowszu, w Wielkopolsce, na Nizinie \u015al\u0105skiej, w pasie wy\u017cyn na Po\u0142udniu Polski oraz w kotlinach podg\u00f3rskich. Ro\u015bnie na siedliskach podmok\u0142ych, torfowiskach, brzegach jezior, rowach, wilgotnych zaro\u015blach, na brzegach las\u00f3w, wilgotnych zr\u0119bach, przy le\u015bnych drogach. Niestety jego stanowiska z ka\u017cdym rokiem si\u0119 kurcz\u0105, dlatego zosta\u0142 uznany za gatunek nara\u017cony na wygini\u0119cie i od 1946 roku obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105. W Ogrodzie prezentujemy te ro\u015bliny w cz\u0119\u015bci Kolekcji flory Polski zwanej \u201e\u017ar\u00f3dliskiem\u201d oraz na rabacie le\u015bnej we wschodniej cz\u0119\u015bci terenu kolekcji. Warto przyjrze\u0107 si\u0119 budowie li\u015bcia tej wspania\u0142ej paproci, jej \u201ekwiat\u201d mo\u017cna podziwia\u0107, ale nie daje on magicznych mocy cz\u0142owiekowi, natomiast ro\u015blinie daje moc przetrwania. W noc \u015bwi\u0119toja\u0144sk\u0105, pomimo twardych naukowych podstaw na temat niemo\u017cliwo\u015bci pojawienia si\u0119 kwiatu paproci, to jednak niech ka\u017cdy znajdzie to, czego naprawd\u0119 szuka.<\/p>\n

\"\"<\/a>
D\u0142ugosz kr\u00f3lewski<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
D\u0142ugosz kr\u00f3lewski<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>
D\u0142ugosz kr\u00f3lewski<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Tekst: Anna Gasek
\nZdj\u0119cia: Anna Gasek, Wies\u0142aw Gawry\u015b<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzie\u0144 Kupa\u0142y – najd\u0142u\u017cszy w roku, noc Kupa\u0142y – najkr\u00f3tsza, by\u0142y jednym ci\u0105giem wesela, \u015bpiewu, skok\u00f3w i obrz\u0119d\u00f3w. J.I. Kraszewski, Stara Ba\u015b\u0144   Czerwiec ciep\u0142y i pachn\u0105cy. Na \u0142\u0105kach kwitn\u0105 dzwonki, ugory przystrajaj\u0105 si\u0119 w b\u0142\u0119kit kwiat\u00f3w cykorii podr\u00f3\u017cnika, kwiaty go\u017adzik\u00f3w zachwycaj\u0105 barw\u0105 amarantu i purpury. Dni coraz bardziej si\u0119 wyd\u0142u\u017caj\u0105. I nadchodzi ta najkr\u00f3tsza…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3307,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[320,409,405,406,408,407],"class_list":["post-3299","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-anna-gasek","tag-dlugosz-krolewski","tag-kwiat-paproci","tag-nasiezrzal-pospolity","tag-pioropusznik-strusi","tag-podrzen-zebrowiec"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":320,"label":"Anna Gasek"},{"value":409,"label":"D\u0142ugosz kr\u00f3lewski"},{"value":405,"label":"Kwiat paproci"},{"value":406,"label":"Nasi\u0119\u017arza\u0142 pospolity"},{"value":408,"label":"Pi\u00f3ropusznik strusi"},{"value":407,"label":"Podrze\u0144 \u017cebrowiec"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/07.-pioropusznik-strusi-1024x700.jpg",1024,700,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":320,"name":"Anna Gasek","slug":"anna-gasek","term_group":0,"term_taxonomy_id":320,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":7,"filter":"raw"},{"term_id":409,"name":"D\u0142ugosz kr\u00f3lewski","slug":"dlugosz-krolewski","term_group":0,"term_taxonomy_id":409,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":405,"name":"Kwiat paproci","slug":"kwiat-paproci","term_group":0,"term_taxonomy_id":405,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":406,"name":"Nasi\u0119\u017arza\u0142 pospolity","slug":"nasiezrzal-pospolity","term_group":0,"term_taxonomy_id":406,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":408,"name":"Pi\u00f3ropusznik strusi","slug":"pioropusznik-strusi","term_group":0,"term_taxonomy_id":408,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":407,"name":"Podrze\u0144 \u017cebrowiec","slug":"podrzen-zebrowiec","term_group":0,"term_taxonomy_id":407,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3299","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3299"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3299\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3307"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3299"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3299"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3299"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}