{"id":3232,"date":"2021-05-23T22:11:35","date_gmt":"2021-05-23T20:11:35","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3232"},"modified":"2021-05-23T22:11:35","modified_gmt":"2021-05-23T20:11:35","slug":"skazana-na-smierc-i-zapomnienie-chaja-tenenbaum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/skazana-na-smierc-i-zapomnienie-chaja-tenenbaum\/","title":{"rendered":"Skazana na \u015bmier\u0107 i zapomnienie: Chaja Tenenbaum"},"content":{"rendered":"

Kolejna rocznica Powstania w Getcie Warszawskim oraz nadchodz\u0105ce \u015awi\u0119to Azalii i Rododendron\u00f3w w Ogrodzie to dobre okazje by przypomnie\u0107 zapomnian\u0105 dzi\u015b posta\u0107 Chai Tenenbaum – warszawskiej botaniczki specjalizuj\u0105cej si\u0119 w\u0142a\u015bnie w tych pi\u0119knych krzewach. A dok\u0142adniej w dwu ich gatunkach rosn\u0105cych dziko na ziemiach II Rzeczypospolitej, w Karpatach Wschodnich: r\u00f3\u017caneczniku alpejskim Rh. ferrugineum<\/em> oraz wschodniokarpackim R. kotschyi<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a>Chaja Tenenbaum przysz\u0142a na \u015bwiat w marcu 1911 roku, w Kurowie ko\u0142o Pu\u0142aw, w \u00f3wczesnym Kraju Nadwi\u015bla\u0144skim Imperium Rosyjskiego. By\u0142a c\u00f3rk\u0105 miejscowych sklepikarzy: Moj\u017cesza Tenenbauma i Zlaty Chawwy z domu Rozenfarb. Jedynie przez 3 lata ucz\u0119szcza\u0142a do szko\u0142y powszechnej, potem za\u015b uczy\u0142a si\u0119 samodzielnie, zapewne wbrew woli rodzic\u00f3w, a na pewno wbrew polityce o\u015bwiatowej w\u0142adz carskiej Rosji. Pr\u00f3bowa\u0142a zda\u0107 egzamin dojrza\u0142o\u015bci jako ekstern w Gimnazjum w Kozienicach. Niestety straci\u0142o ono prawo do organizowania matur uznawanych przez odrodzone Pa\u0144stwo Polskie. Wreszcie zda\u0142a matur\u0119 matematyczno-przyrodnicz\u0105 w Gimnazjum \u017be\u0144skim Towarzystwa Szk\u00f3\u0142 \u015arednich w Pu\u0142awach w 1931. W tym samym roku rozpocz\u0119\u0142a studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniw. im J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego (dzi\u015b: UW). Od pocz\u0105tku jako sw\u0105 specjalno\u015b\u0107 wybra\u0142a botanik\u0119. By\u0142a zdoln\u0105 studentk\u0105, tote\u017c otrzymywa\u0142a stypendium, a op\u0142aty czesnego odroczono jej w latach 30. do 1944 r. Najwidoczniej w dziekanacie i kwesturze UJP naprawd\u0119 wierzono, \u017ce Hitler ma tanki z papieru, poza tym nie zaatakuje II Rzeczypospolitej. Podczas pobytu w Warszawie panna Tenenbaum\u00f3wna utrzymywa\u0142a si\u0119 z korepetycji. Prac\u0119 magistersk\u0105 pt. \u201eStudium biometryczno-por\u00f3wnawcze o Rhododendron ferreugineum<\/em> L. i Rhododendron kotschyi<\/em> Simk.\u201d <\/strong>(niepublikowana) obroni\u0142a 28 VI 1937 z wynikiem dobrym. Jej okupacyjne losy pozostaj\u0105 nieznane, brak o nich danych w archiwach \u017bydowskiego Inst. Historycznego oraz Yad Vashem. A mo\u017ce kto\u015b z Pa\u0144stwa, czytelniczek naszego FB, dysponuje wiedz\u0105 nt. jej okupacyjnych los\u00f3w?<\/p>\n

\"\"<\/a>
R\u00f3\u017canecznik alpejski (Rhododendron ferrugineum). Fot. Albert Kok<\/figcaption><\/figure>\n

W granicach odrodzonej w latach 1916-21 II Rzeczypospolitej wyst\u0119powa\u0142y dziko co najmniej trzy gatunki rododendron\u00f3w pr\u00f3cz wy\u017cej wspomnianych dwu gatunk\u00f3w ze Wschodnich Karpat tak\u017ce nizinna azalia pontyjska (r\u00f3\u017canecznik \u017c\u00f3\u0142ty, zielina) Rhododendron flavum, <\/em>lokalnie wr\u0119cz pospolita na Polesiu i Wo\u0142yniu. Botanicy, geografowie oraz zwykli tury\u015bci i g\u00f3rale dyskutowali te\u017c gor\u0105co na temat obecno\u015bci czwartego gatunku: r. kosmatego R. hirsutum<\/em> w polskiej cz\u0119\u015bci Tatr. Zdaniem uczonych niemieckich i austriackich by\u0142 tam rodzimy, ale wygin\u0105\u0142 wskutek powi\u0119kszania pastwisk i t\u0119pienia jako ro\u015bliny truj\u0105cej dla owiec.<\/p>\n

\"\"<\/a>
R\u00f3\u017canecznik wschodniokarpacki (Rhododendron kotschyi). Fot. Mykola Swarnyk<\/figcaption><\/figure>\n

Wielorakie, cz\u0119sto rozbie\u017cne opinie nt. pochodzenia i obecno\u015bci w Tatrach rododendron\u00f3w znanych z Alp albo Karpat Wschodnich zestawi\u0142 p\u00f3\u017aniej profesor Boles\u0142aw Hryniewiecki, promotor magisterki Chai. Wiadomo, \u017ce te pi\u0119kne krzewy sadzi\u0142y celowo w naszych g\u00f3rach tak osoby prywatne (r\u00f3d Homolacs\u00f3w, prof. Maksymilian Si\u0142a-Nowicki) jak i ca\u0142e towarzystwa naukowe i turystyczne (W\u0119gierskie Tow. Karpackie, Tow. Tatrza\u0144skie). Pytanie tylko: czy odtwarza\u0142y zniszczone stanowiska historyczne gatunk\u00f3w rodzimych? Czy wzbogaca\u0142y flor\u0119 o gatunki nieobecne wcze\u015bniej w tych pasmach? Ostatecznie przewa\u017cy\u0142a opinia ojc\u00f3w polskiej geografii ro\u015blin i ochrony przyrody: W\u0142adys\u0142awa Szafera i Bogumi\u0142a Paw\u0142owskiego, kt\u00f3rzy uznali ca\u0142y rodzaj Rhododendron<\/em> za obcy dla polskich Karpat i polskich Sudet\u00f3w.<\/p>\n

Niedawno jednak ukaza\u0142o si\u0119 kilka artyku\u0142\u00f3w naukowych wykazuj\u0105cych zaawansowany wiek oraz w pe\u0142ni naturalny charakter oderwanej, kresowej populacji r. alpejskiego z doliny Sowiej w polskich Karkonoszach. Efektowny ten gatunek wr\u00f3ci\u0142 do polskiej flory za spraw\u0105 zmiany pokoleniowej i rewolucji technicznej, jak\u0105 przechodzi krajowa geobotanika.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a niepublikowane: Archiwum G\u0142\u00f3wne UW: akta osobowe Chai Tenenbaum(\u00f3wny) sygn. akt RP 37179.<\/p>\n

Adam Kapler<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolejna rocznica Powstania w Getcie Warszawskim oraz nadchodz\u0105ce \u015awi\u0119to Azalii i Rododendron\u00f3w w Ogrodzie to dobre okazje by przypomnie\u0107 zapomnian\u0105 dzi\u015b posta\u0107 Chai Tenenbaum – warszawskiej botaniczki specjalizuj\u0105cej si\u0119 w\u0142a\u015bnie w tych pi\u0119knych krzewach. A dok\u0142adniej w dwu ich gatunkach rosn\u0105cych dziko na ziemiach II Rzeczypospolitej, w Karpatach Wschodnich: r\u00f3\u017caneczniku alpejskim Rh. ferrugineum oraz wschodniokarpackim…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3236,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[309,26],"tags":[392,395,393,394],"class_list":["post-3232","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biografie","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-chaja-tenenbaum","tag-karpaty-wschodnie","tag-rozanecznik-alpejski","tag-rozanecznik-wschodniokarpacki"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":309,"label":"Biografie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":392,"label":"Chaja Tenenbaum"},{"value":395,"label":"Karpaty Wschodnie"},{"value":393,"label":"R\u00f3\u017canecznik alpejski"},{"value":394,"label":"R\u00f3\u017canecznik wschodniokarpacki"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/AlbertKok_RozanecznikAlpejski_RhFerrugineum-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":309,"name":"Biografie","slug":"biografie","term_group":0,"term_taxonomy_id":309,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":5,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":309,"category_count":5,"category_description":"","cat_name":"Biografie","category_nicename":"biografie","category_parent":0},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":392,"name":"Chaja Tenenbaum","slug":"chaja-tenenbaum","term_group":0,"term_taxonomy_id":392,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":395,"name":"Karpaty Wschodnie","slug":"karpaty-wschodnie","term_group":0,"term_taxonomy_id":395,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":393,"name":"R\u00f3\u017canecznik alpejski","slug":"rozanecznik-alpejski","term_group":0,"term_taxonomy_id":393,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":394,"name":"R\u00f3\u017canecznik wschodniokarpacki","slug":"rozanecznik-wschodniokarpacki","term_group":0,"term_taxonomy_id":394,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3232","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3232"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3232\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3236"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3232"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3232"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3232"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}