{"id":3195,"date":"2021-05-02T11:38:17","date_gmt":"2021-05-02T09:38:17","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3195"},"modified":"2021-05-02T11:40:13","modified_gmt":"2021-05-02T09:40:13","slug":"nadzwyczajna-sasanka-zwyczajna-pulsatilla-vulgaris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/nadzwyczajna-sasanka-zwyczajna-pulsatilla-vulgaris\/","title":{"rendered":"Nadzwyczajna sasanka zwyczajna Pulsatilla vulgaris"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a><\/p>\n

Jedn\u0105 z najbardziej urokliwych ozd\u00f3b wiosennych rabat i murk\u00f3w kwietnych pozostaje od lat sasanka zwyczajna Pulsatilla vulgaris<\/em>. Ta kr\u00f3tkowieczna bylina atrakcyjna jest zar\u00f3wno dzi\u0119ki li\u015bciom, jak i kwiatom, a wreszcie owocom. Ogrodnicy doceniaj\u0105 te\u017c \u0142atwo\u015b\u0107 rozmna\u017cania tej\u017ce sasanki z nasion (w czerwcu) oraz odm\u0142adzania przez podzia\u0142 starych k\u0119p. Preferuje pod\u0142o\u017ca lekkie, przepuszczalne i bogate w wap\u0144, w pe\u0142nym s\u0142o\u0144cu b\u0105d\u017a tylko s\u0142abo ocienione. Po kilku latach na tej samej rabacie lub skalniaku jej bry\u0142a korzeniowa nadmiernie g\u0119stnieje, a cz\u0119\u015bci nadziemne marniej\u0105, wygl\u0105daj\u0105c gorzej z ka\u017cdym kolejnym rokiem. Oznacza to, i\u017c doprowadzi\u0142a do zm\u0119czenia gleby, czas najwy\u017cszy j\u0105 wykopa\u0107, a potem przerzedzi\u0107.<\/p>\n

Sasanka zwyczajna nie bez powodu kojarzy si\u0119 z wiosn\u0105 i Wielkanoc\u0105. Ca\u0142a ro\u015blina, szczeg\u00f3lnie \u0142ody\u017cki, p\u0105ki kwiatowe oraz li\u015bcie na przedwio\u015bniu obro\u015bni\u0119ta jest g\u0119stym, filcowatym, srebrzystym futerkiem. Kojarzy\u0107 si\u0119 mo\u017ce z zaj\u0105czkiem wielkanocnym. Kwiaty ukazuj\u0105 si\u0119 w Polsce od marca do kwietnia, zale\u017cnie od regionu, wysoko\u015bci nad poziomem morza i przebiegu pogody w danym roku. Niestety ukazuj\u0105 si\u0119 ju\u017c tylko w ogrodach botanicznych jak nasz powsi\u0144ski i pozna\u0144ski UAM, a tak\u017ce u Pa\u0144stwa na dzia\u0142kach. Podobnie jak u sasanki otwartej, wiosennej i s\u0142owackiej, eksponowanych u nas w Kolekcji Flory Polski, pocz\u0105tkowo przypominaj\u0105 dzwonki, a potem rozszerzaj\u0105 si\u0119 talerzowato na bok, ukazuj\u0105c mrowie z\u0142ocistych pr\u0119cik\u00f3w. Jedwabi\u015bcie orz\u0119sione p\u0142atki (zwykle 6 lub 7) z daleka urzekaj\u0105 mocnym fioletem. Nader dekoracyjne s\u0105 te\u017c puszyste owocostany, z\u0142o\u017cone z dziesi\u0105tek nie\u0142upek o d\u0142ugich, pierzastych o\u015bciach. P\u00f3\u017an\u0105 wiosn\u0105 i latem li\u015bcie P. vulgaris<\/em> stan\u0105 si\u0119 l\u015bni\u0105ce i g\u0142adkie (nagie), by wreszcie zaschn\u0105\u0107 p\u00f3\u017anym latem. Nasze ogrodowe sasanki zwyczajne pozostan\u0105 d\u0142ugo zdrowe, o ile ochronimy je przed zalaniem i niedostatkiem \u015bwiat\u0142a. Susz\u0119 i mr\u00f3z wytrzymaj\u0105 ca\u0142kiem nie\u017ale.<\/p>\n

Jako ro\u015blina mocno przywi\u0105zana do gleb wapiennych P. vulgaris<\/em> bywa lokalnie pospolita w niskich pasmach g\u00f3rskich tudzie\u017c na wy\u017cynach zbudowanych z wapieni. Trafia si\u0119 tak\u017ce na ni\u017cu, z natury jednak mniej licznie, g\u0142\u00f3wnie na mocno wapiennych \u017cwirach i glinach. Brak jej zupe\u0142nie w g\u00f3rach i na wy\u017cynach na ska\u0142ach kwa\u015bnych, wylewnych, albo pokrytych warstw\u0105 torfu. Jeszcze w XVIII i XIX wieku by\u0142a to mimo pl\u0105drowania stanowisk i zbioru w celach leczniczych szeroko rozpowszechniona ro\u015blin\u0105, spotykana od po\u0142udniowej Finlandii, by\u0107 mo\u017ce te\u017c naszej Lubelszczyzny, po Szwecj\u0119, Dani\u0119 i Angli\u0119 na p\u00f3\u0142nocy, a Francj\u0119 na po\u0142udniu. Dzi\u015b zwarty zasi\u0119g obejmuje \u0142upkowe i wapienne pasma g\u00f3rskie Niemiec, Austrii i Szwajcarii, od Jury Franko\u0144skiej i Szwabskiej do Anhaltu i Turyngii, od centralnych ziem G\u00f3rnej Austrii po szwajcarski P\u0142askowy\u017c Centralny oraz po\u0142udniowo-wschodni\u0105 Jur\u0119. Godne uwagi, oderwane stanowiska reliktowe zachowa\u0142y si\u0119 tak\u017ce ko\u0142o Chur w Szwajcarii, w dolnosaskim Wendlandzie, Luksemburgu i na Przedg\u00f3rzu Bawarskim. Dok\u0142adna liczba kresowych stanowisk tego pi\u0119knego kwiatu budzi spory w\u015br\u00f3d fachowc\u00f3w. Niemieccy i austriaccy botanicy sami przyznaj\u0105 si\u0119 do mylenia jej z drug\u0105, r\u00f3wnie wielk\u0105 sasank\u0105: wielkokwiatow\u0105 P. grandis<\/em>. Ich zdaniem szereg populacji w Austrii, na Ukrainie, by\u0142ej Jugos\u0142awii (zatem z by\u0142ych Austro-W\u0119gier), a nawet w Bawarii mo\u017ce nale\u017ce\u0107 raczej do P. grandis<\/em> lub do zdzicza\u0142ych form ozdobnych ni\u017c do czystej genetycznie, prawdziwej P. vulgaris<\/em>.<\/p>\n

Z ziem polskich sasank\u0119 zwyczajn\u0105 podawano jedynie z paru rozproszonych stanowisk w lubelskim oraz na pograniczu Kujaw z Wielkopolsk\u0105. Rosn\u0105\u0107 mia\u0142a w lu\u017anych, widnych borach sosnowych, na pod\u0142o\u017cu zasobniejszym w wap\u0144. Jednak najwybitniejsza z polskich badaczek sasanek, Wanda W\u00f3jtowicz z pozna\u0144skiego UAM kwestionowa\u0142a ju\u017c 20 lat temu obecno\u015b\u0107 tego gatunku tak daleko na wschodzie od zwartego zasi\u0119gu jak pod Lublinem.<\/p>\n

Z uwagi na swoje pi\u0119kno i rosn\u0105c\u0105 rzadko\u015b\u0107 sasanka zwyczajna nale\u017cy do lepiej poznanych gatunk\u00f3w ro\u015blin. Uczeni z kraj\u00f3w niemieckoj\u0119zycznych od lat rozpracowuj\u0105 wszystkie aspekty jej biologii, ekologii, upraw zachowawczych i odtwarzania populacji dzikich. Dysponujemy zatem mn\u00f3stwem sprawdzonych w terenie i ogrodach botanicznych, konkretnych, cz\u0119sto nader intryguj\u0105cych danych, a nie tylko mglistymi domys\u0142ami z dawnych atlas\u00f3w i kluczy do oznaczania. Wiemy zatem na pewno, a nie tylko lu\u017ano spekulujemy, co j\u0105 zapyla: trzmiele Bombus<\/em>, pszczo\u0142a miodna Apis mellifera<\/em>, pszczolinka Andrena<\/em> oraz pseudosmuklik Lasioglossum<\/em>. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jej pierzaste nasiona rozprzestrzeniaj\u0105 si\u0119 nader sprawnie niezale\u017cnie od pogody. W dni gor\u0105ce i suche rozwiewa je wiatr, w dni deszczowe czepiaj\u0105 si\u0119 niczym rzepy sier\u015bci albo ludzkich ubra\u0144, same te\u017c wkr\u0119caj\u0105 si\u0119 i pe\u0142zaj\u0105 po glebie wskutek ruch\u00f3w higroskopijnych. Mimo to w przyrodzie praktycznie nie obserwowano rekrutacji nowych siewek. Badania genetyczne kilkunastu reliktowych, izolowanych populacji ze \u015brodkowych Niemiec, wykonane przy u\u017cyciu marker\u00f3w RAPD, potwierdzi\u0142y to czego si\u0119 obawiano, co obserwuje si\u0119 dla wielu innych zanikaj\u0105cych gatunk\u00f3w ro\u015blin naczyniowych Europy: im mniejsza populacja tym ubo\u017csza i mocniej zdegenerowana jej pula genetyczna wskutek chowu wsobnego oraz dryfu genetycznego. Co gorsza nawet w tak wykszta\u0142conym i prawomy\u015blnym spo\u0142ecze\u0144stwie niemieckie wci\u0105\u017c cz\u0119ste s\u0105 przypadki rabowania stanowisk naturalnych.<\/p>\n

P.vulgaris<\/em> sta\u0142a si\u0119 gatunkiem tarczowym (os\u0142onowym, parasolowym) dla wielu innych, rzadkich ro\u015blin, przywi\u0105zanych do suchych muraw lub rzadkich, \u015bwietlistych las\u00f3w na glebach alkalicznych, zw\u0142aszcza niekt\u00f3rych storczyk\u00f3w.<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jedn\u0105 z najbardziej urokliwych ozd\u00f3b wiosennych rabat i murk\u00f3w kwietnych pozostaje od lat sasanka zwyczajna Pulsatilla vulgaris. Ta kr\u00f3tkowieczna bylina atrakcyjna jest zar\u00f3wno dzi\u0119ki li\u015bciom, jak i kwiatom, a wreszcie owocom. Ogrodnicy doceniaj\u0105 te\u017c \u0142atwo\u015b\u0107 rozmna\u017cania tej\u017ce sasanki z nasion (w czerwcu) oraz odm\u0142adzania przez podzia\u0142 starych k\u0119p. Preferuje pod\u0142o\u017ca lekkie, przepuszczalne i bogate w…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3198,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[298,26],"tags":[297,168,391,390,378],"class_list":["post-3195","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pory-roku","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-adam-kapler","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-pulsatilla-vulgaris","tag-sasanka-zwyczajna","tag-wiosenne-kwiaty"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":298,"label":"Pory roku"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":297,"label":"Adam Kapler"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":391,"label":"Pulsatilla vulgaris"},{"value":390,"label":"sasanka zwyczajna"},{"value":378,"label":"Wiosenne kwiaty"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/SasankaZwyczajna-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":298,"name":"Pory roku","slug":"pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":298,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":298,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Pory roku","category_nicename":"pory-roku","category_parent":0},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":297,"name":"Adam Kapler","slug":"adam-kapler","term_group":0,"term_taxonomy_id":297,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":20,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":391,"name":"Pulsatilla vulgaris","slug":"pulsatilla-vulgaris","term_group":0,"term_taxonomy_id":391,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":390,"name":"sasanka zwyczajna","slug":"sasanka-zwyczajna","term_group":0,"term_taxonomy_id":390,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":378,"name":"Wiosenne kwiaty","slug":"wiosenne-kwiaty","term_group":0,"term_taxonomy_id":378,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":3,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3195","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3195"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3195\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3195"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3195"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3195"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}