{"id":3182,"date":"2021-04-29T01:48:16","date_gmt":"2021-04-28T23:48:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3182"},"modified":"2021-05-02T11:41:20","modified_gmt":"2021-05-02T09:41:20","slug":"nadmorski-relikt-woskownica-europejska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/nadmorski-relikt-woskownica-europejska\/","title":{"rendered":"Nadmorski relikt \u2013 woskownica europejska"},"content":{"rendered":"

Kolekcja Flory Polski w PAN Ogrodzie Botanicznym to miejsce w kt\u00f3rym mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 z ro\u015blinami, kt\u00f3re w przyrodzie wyst\u0119puj\u0105 na nielicznych, cz\u0119sto trudno dost\u0119pnych stanowiskach lub takie kt\u00f3re rosn\u0105 tylko w konkretnych miejscach w Polsce. Ciekawym gatunkiem kt\u00f3ry chcia\u0142abym teraz przybli\u017cy\u0107, jest woskownica europejska. W zasi\u0119gu og\u00f3lnym reprezentuj\u0105ca element cyrkumborealny czyli jej stanowiska w Europie, Ameryce P\u00f3\u0142nocnej  i na Dalekim wschodzie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 koli\u015bcie wok\u00f3\u0142 kr\u0119gu polarnego w p\u00f3\u0142nocnych cz\u0119\u015bciach tych krain. W Europie wyst\u0119puje wzd\u0142u\u017c wybrze\u017cy Atlantyku i Ba\u0142tyku, w Skandynawii dochodzi do 69\u00b0 szeroko\u015bci geograficznej p\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n

Woskownica europejska<\/strong> (Myrica gale<\/em>) jest obficie rozga\u0142\u0119zionym krzewem wysoko\u015bci od 0,5 do 1,5 m. M\u0142ode ga\u0142\u0105zki pokryte s\u0105 \u017cywicznymi gruczo\u0142kami. Li\u015bcie maj\u0105 kszta\u0142t odwrotnie jajowaty lub bardziej wyd\u0142u\u017cony odwrotnie lancetowaty, w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci rzadko pi\u0142kowane, z wierzchu ciemnozielone, spodem delikatnie filcowato ow\u0142osione,  r\u00f3wnie\u017c z licznymi \u017cywicznymi gruczo\u0142kami.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Silnie rozga\u0142\u0119ziony krzew woskownicy.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Li\u015bcie woskownicy.<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Ro\u015bliny s\u0105 dwupienne co oznacza, \u017ce kwiaty m\u0119skie i \u017ce\u0144skie wyst\u0119puj\u0105 oddzielnie na r\u00f3\u017cnych osobnikach. Kwiaty nie posiadaj\u0105 okwiatu czyli tej cz\u0119\u015bci kt\u00f3ra chroni organy s\u0142u\u017c\u0105ce do rozmna\u017cania, jest przywabi\u0105 dla owad\u00f3w, a tak\u017ce najbardziej przyci\u0105ga uwag\u0119 ludzi, swoim kszta\u0142tem i kolorem. Niepozorne kwiaty m\u0119skie maj\u0105 cztery pr\u0119ciki i dwa podkwiatki, kwiaty \u017ce\u0144skie z 2-4 podkwiatkami i s\u0142upkiem o purpurowych znamionach. Kwiaty zebrane s\u0105 w kotkowate kwiatostany. Kotki m\u0119skie s\u0105 cylindryczne o d\u0142ugo\u015bci 1,5 cm, kotki \u017ce\u0144skie maj\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 5-6 mm. Ro\u015bliny kwitn\u0105 przed rozwojem li\u015bci w kwietniu i maju. Owocem jest okr\u0105g\u0142y suchy pestkowiec suto pokryty woskiem i \u017cywicznymi gruczo\u0142kami.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Kwiatostany m\u0119skie.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Kwiatostany \u017ce\u0144skie.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Owoc woskownicy suto pokryty woskiem i \u017cywic\u0105<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/strong><\/p>\n

Obfito\u015b\u0107 wosku i \u017cywicy na ro\u015blinie zosta\u0142o podkre\u015blone w nazwie naukowej nadanej przez Karola Linneusza, poniewa\u017c gr. m\u00fdron = <\/em>balsam, ma\u015b\u0107, perfumy,<\/em> nawi\u0105zuje do \u017cywicznego, balsamicznego zapachu ro\u015bliny, r\u00f3wnie\u017c celtyckie s\u0142owo gal <\/em> oznacza ma\u015b\u0107 lub balsam. Nazwa rodzajowa polska \u2018woskownica\u2019 oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c nawi\u0105zuje do tej charakterystycznej cechy, poniewa\u017c nawet po delikatnym dotkni\u0119ciu ro\u015bliny na d\u0142oni pozostaje t\u0142ustawy osad i intensywny zapach. Potocznie nazw\u0119 woskownica, zw\u0142aszcza w kwiaciarstwie i ogrodnictwie stosuje si\u0119 tak\u017ce w odniesieniu do popularnych pn\u0105czy doniczkowych z rodzaju hoja.<\/p>\n

Wyst\u0119powanie w Polsce woskownicy europejskiej ogranicza si\u0119 do wybrze\u017ca Ba\u0142tyku oraz oderwanego stanowiska na Dolnym \u015al\u0105sku, jest to po\u0142udniowa granica zasi\u0119gu tego gatunku. Na tereny nad morzem Ba\u0142tyckim woskownica przyw\u0119drowa\u0142a wraz z ociepleniem klimatu kt\u00f3re nast\u0105pi\u0142o 8000 lat temu. W dziejach Ziemi okres ten zwany jest atlantyckim, a \u015brednia temperatura by\u0142a wtedy wy\u017csza o 2\u00b0C. Siedliskiem jej s\u0105 wilgotne wydmy, bagienne lasy olszowe, bory sosnowe, torfowiska niskie i przej\u015bciowe. Niewielki obszar wyst\u0119powania w Polsce oraz osuszanie teren\u00f3w na kt\u00f3rych ro\u015bnie woskownica europejska spowodowa\u0142 obj\u0119cie gatunku w 1983 roku \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105, umieszczona zosta\u0142a tak\u017ce na Czerwonej li\u015bcie ro\u015blin i grzyb\u00f3w (2006) w grupie gatunk\u00f3w wymieraj\u0105cych, silnie zagro\u017conych wymarciem na izolowanych stanowiskach, poza g\u0142\u00f3wnym obszarem wyst\u0119powania (kategoria zagro\u017cenia [E]<\/strong>). W wydaniu z 2016 roku otrzyma\u0142a kategori\u0119 VU<\/strong> (nara\u017cony).<\/p>\n

\"\"<\/a>
Woskownica europejska w sosnowym borze bagiennym.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Woskownica europejska nad Ba\u0142tykiem.<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/strong><\/p>\n

Woskownica europejska na g\u0142\u00f3wnym obszarze swojego wyst\u0119powania by\u0142a ro\u015blin\u0105 u\u017cytkow\u0105. Prawdopodobnie w ca\u0142ej Europie p\u00f3\u0142nocno-zachodniej by\u0142a stosowana do warzenia piwa. Z czasem zosta\u0142a wyparta w browarnictwie przez chmiel zwyczajny, poniewa\u017c piwo z woskownicy pos\u0105dzano o w\u0142a\u015bciwo\u015bci truj\u0105ce, a tak\u017ce gorzej znosi\u0142o przechowywanie i transport. Na niekt\u00f3rych obszarach d\u0142ugo by\u0142o jednak bardziej popularne od piwa chmielowego, np. na Wyspach Brytyjskich piwo z woskownicy zwane grut<\/em> by\u0142o powszechnie warzone do XVIII wieku. W Szwecji piwo z woskownicy warzono a\u017c do XIX wieku. Przynajmniej jeszcze w ko\u0144cu XX wieku woskownica wci\u0105\u017c by\u0142a stosowana do aromatyzowania alkoholi, a sproszkowane owoce u\u017cywane by\u0142y jako przyprawa do zup i potraw mi\u0119snych. Olejki lotne i zwi\u0105zek allelochemiczny \u2018myrigalon A\u2019 zawarte w woskownicy dzia\u0142aj\u0105 jako repelenty przeciwko owadom i tak by\u0142y wykorzystywane. Z kwiatostan\u00f3w i owocostan\u00f3w woskownicy uzyskiwano wosk, zbierany z powierzchni wody w kt\u00f3rej gotowa\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci ro\u015bliny. Li\u015bci u\u017cywano do wyk\u0142adania pojemnik\u00f3w z jagodami co zapobiega\u0142o psuciu si\u0119 owoc\u00f3w.<\/p>\n

T\u0105 ciekaw\u0105 ro\u015blin\u0119 mo\u017cna zobaczy\u0107 nie koniecznie wyje\u017cd\u017caj\u0105c nad morze, wystarczy przyj\u015b\u0107 do PAN Ogrodu Botanicznego w Powsinie, tutaj w kolekcji flory Polski na terenie zwanym \u201e\u0179r\u00f3dliskiem\u201d rosn\u0105 dwa krzewy, m\u0119ski i \u017ce\u0144ski przywiezione w 2010 roku z okolic \u0141eby przez pracownik\u00f3w. Ro\u015bliny zosta\u0142y pobrane na podstawie pozwolenia na zbi\u00f3r okre\u015blonych gatunk\u00f3w ro\u015blin i ich nasion wydanego przez Ministra Ochrony \u015arodowiska 09.11.2006. Na naturalnym stanowisku polecam szlak niebieski z Osetnika do Kopalina w powiecie wejherowskim, gdzie zaro\u015bla woskownicy ci\u0105gn\u0105 si\u0119 wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej drogi w pi\u0119knym sosnowym lesie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Sosnowy b\u00f3r bagienny z woskownic\u0105 europejsk\u0105 na szlaku z Osetnika do Kopalina.<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"<\/a>
Woskownica w Ogrodzie Botanicznym PAN w Powsinie.<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/strong><\/p>\n

Tekst i zdj\u0119cia: Anna Gasek<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kolekcja Flory Polski w PAN Ogrodzie Botanicznym to miejsce w kt\u00f3rym mo\u017cna zapozna\u0107 si\u0119 z ro\u015blinami, kt\u00f3re w przyrodzie wyst\u0119puj\u0105 na nielicznych, cz\u0119sto trudno dost\u0119pnych stanowiskach lub takie kt\u00f3re rosn\u0105 tylko w konkretnych miejscach w Polsce. Ciekawym gatunkiem kt\u00f3ry chcia\u0142abym teraz przybli\u017cy\u0107, jest woskownica europejska. W zasi\u0119gu og\u00f3lnym reprezentuj\u0105ca element cyrkumborealny czyli jej stanowiska w…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3192,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[320,168,389,388],"class_list":["post-3182","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-anna-gasek","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-rosliny-dwupienne","tag-woskownica-europejska"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":320,"label":"Anna Gasek"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":389,"label":"Ro\u015bliny dwupienne"},{"value":388,"label":"Woskownica europejska"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/09.-Sosnowy-bor-bagienny-z-woskownica-europejska-na-szlaku-z-Osetnika-do-Kopalina-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":320,"name":"Anna Gasek","slug":"anna-gasek","term_group":0,"term_taxonomy_id":320,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":7,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":389,"name":"Ro\u015bliny dwupienne","slug":"rosliny-dwupienne","term_group":0,"term_taxonomy_id":389,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":388,"name":"Woskownica europejska","slug":"woskownica-europejska","term_group":0,"term_taxonomy_id":388,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3182","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3182"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3182\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}