{"id":3100,"date":"2021-03-24T18:48:14","date_gmt":"2021-03-24T17:48:14","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=3100"},"modified":"2021-04-16T18:12:05","modified_gmt":"2021-04-16T16:12:05","slug":"nieznane-oblicze-przedwiosnia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/nieznane-oblicze-przedwiosnia\/","title":{"rendered":"Nieznane oblicze przedwio\u015bnia"},"content":{"rendered":"

Czekaj\u0105c na wczesnowiosenne ro\u015bliny najcz\u0119\u015bciej my\u015blimy o przebi\u015bniegach, \u015bnie\u017cycach i przylaszczkach, ale moja opowie\u015b\u0107 b\u0119dzie o mniej znanych ro\u015blinach zakwitaj\u0105cych wczesn\u0105 wiosn\u0105. Lepi\u0119\u017cnik (Petasites<\/em>) to rodzaj kt\u00f3ry w Polsce reprezentowany jest przez cztery gatunki, zasiedlaj\u0105ce podmok\u0142e miejsca nad potokami, mokre \u0142\u0105ki i zaro\u015bla, piaszczyste \u0142achy rzeczne, wydmy nadmorskie i \u015br\u00f3dl\u0105dowe. Ro\u015bliny tego rodzaju spotka\u0107 mo\u017cna od wybrze\u017ca Ba\u0142tyku po tatrza\u0144skie doliny. Charakterystyczn\u0105 ich cech\u0105 jest pojawianie si\u0119 kwiatostan\u00f3w przed rozwojem li\u015bci. Na pocz\u0105tku kwiatostan jest zwarty, niewysoki ok. 5 cm, wraz z rozwojem kwiat\u00f3w i owoc\u00f3w wyd\u0142u\u017ca si\u0119 i rozlu\u017ania dorastaj\u0105c do 30-40 cm wysoko\u015bci. Poniewa\u017c ro\u015bliny nale\u017c\u0105 do rodziny astrowatych, ich kwiaty zebrane s\u0105 w pojedynczy kwiatostan zwany koszyczkiem. W koszyczku wyst\u0119puj\u0105 w zasadzie dwa rodzaje kwiat\u00f3w: brze\u017cne \u2013 s\u0142upkowe, p\u0142odne (\u017ce\u0144skie), oraz kwiaty \u015brodkowe \u2013 obup\u0142ciowe, ale o niedorozwini\u0119tym s\u0142upku czyli funkcjonuj\u0105ce jako pr\u0119cikowe (m\u0119skie). Zwykle jednak w koszyczkach na jednych okazach dominuj\u0105 kwiaty s\u0142upkowe (ro\u015blina gynodynamiczna), na innych kwiaty pr\u0119cikowe (ro\u015blina androdynamiczna). Koszyczki zebrane s\u0105 w kwiatostan drugiego rz\u0119du, czyli kwiatostan z\u0142o\u017cony jest z kwiatostan\u00f3w, a nie pojedynczych kwiat\u00f3w. Pierwsze nie\u015bmia\u0142o rozwini\u0119te kwiaty lepi\u0119\u017cnik\u00f3w mo\u017cna zobaczy\u0107 ju\u017c na pocz\u0105tku marca. Lepi\u0119\u017cniki to ro\u015bliny mog\u0105ce poszczyci\u0107 si\u0119 jednymi z najwi\u0119kszych li\u015bci w\u015br\u00f3d ro\u015blin rodzimej flory. W\u015br\u00f3d ich wielkich li\u015bci mo\u017cna czasami spotka\u0107 inny ciekawy gatunek, zaraz\u0119 \u017c\u00f3\u0142t\u0105 (Orobanche flava<\/em>) kt\u00f3ra jest ro\u015blin\u0105 bezzieleniow\u0105 i paso\u017cytuje na niekt\u00f3rych gatunkach lepi\u0119\u017cnika. Lepi\u0119\u017cniki s\u0105 te\u017c ro\u015blinami jadalnymi, ich d\u0142ugie mi\u0119siste ogonki li\u015bciowe po sparzeniu mog\u0105 by\u0107 dodawane do zup. Obecnie w naszej kulturze na zup\u0119 z lepi\u0119\u017cnika skusi\u0107 si\u0119 mog\u0105 raczej survivalowcy, ale w Japonii zupa miso<\/em> lub s\u0142ono – s\u0142odka konfitura tsukuda-ni<\/em> to potrawy, w sk\u0142ad kt\u00f3rych wchodz\u0105 ogonki li\u015bciowe tamtejszego gatunku – lepi\u0119\u017cnika japo\u0144skiego zwanego fuki<\/em>. W\u0119druj\u0105c po polskiej krainie mo\u017cemy zobaczy\u0107 cztery gatunki z kilkunastu wyst\u0119puj\u0105cych w umiarkowanej strefie klimatycznej \u015bwiata.<\/p>\n

Lepi\u0119\u017cnik kutnerowaty<\/strong> (Petasites spurius<\/em>) jest bylin\u0105 o rozrastaj\u0105cym si\u0119, pe\u0142zaj\u0105cym, zgrubia\u0142ym k\u0142\u0105czu dzi\u0119ki kt\u00f3remu tworzy lu\u017ane skupienia. Li\u015bcie maj\u0105 silnie ow\u0142osione ogonki, blaszka o d\u0142ugo\u015bci 15-20 cm jest tr\u00f3jk\u0105tna lub pi\u0119ciok\u0105tnie sercowata, na spodzie kutnerowato, bia\u0142o ow\u0142osiona. Kwiaty w koszyczkach jasno \u017c\u00f3\u0142tawe lub bia\u0142awe. Owocami s\u0105 nie\u0142upki z bia\u0142ym puchem kielichowym. Kwitnie marzec \u2013 kwiecie\u0144. W Polsce spotykany w \u015brodkowej i p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci kraju na piaszczystych \u0142achach nad rzekami, na wydmach \u015br\u00f3dl\u0105dowych, a na wybrze\u017cu na wydmach nadmorskich. Ro\u015bliny maj\u0105 charakterystyczny zapach okre\u015blany jako pluskwiany.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Lepi\u0119\u017cnik kutnerowaty<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/a>
\n<\/strong><\/p>\n

Lepi\u0119\u017cnik bia\u0142y <\/strong>(Petasites albus<\/em>) jest ro\u015blin\u0105 wieloletni\u0105 o pustym, cienkim k\u0142\u0105czu z d\u0142ugimi mi\u0119dzyw\u0119\u017alami. Li\u015bcie jasnozielone na g\u00f3rze i paj\u0119czynowato ow\u0142osione na spodzie maj\u0105 okr\u0105g\u0142aw\u0105 blaszk\u0119 o \u015brednicy do 100 cm i jest to rekord w\u015br\u00f3d rodzimych ro\u015blin. Kwiaty s\u0105 bia\u0142e lub kremowe. W Polsce spotykany g\u0142\u00f3wnie w Karpatach i Sudetach nad potokami, ale tak\u017ce na wschodnim wybrze\u017cu Ba\u0142tyku w wilgotnych lasach i w\u0105wozach.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Lepi\u0119\u017cnik bia\u0142y<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Lepi\u0119\u017cnik r\u00f3\u017cowy<\/strong> (Petasites hybridus<\/em>) jest bylin\u0105 o grubym p\u0142o\u017c\u0105cym si\u0119 k\u0142\u0105czu, li\u015bcie bardzo du\u017ce 60 \u00d7 100 cm, pojawiaj\u0105 si\u0119 po kwitnieniu. Blaszka li\u015bciowa sercowatookr\u0105g\u0142awa, g\u00f3r\u0105 szarozielona, pod spodem za m\u0142odu we\u0142ni\u015bcie ow\u0142osiona. Kwiaty w kwiatostanie promieniste, r\u00f3\u017cowe. Kwitnie w marcu i kwietniu. Ro\u015bliny tego gatunku spotykane s\u0105 w ca\u0142ym kraju do\u015b\u0107 pospolicie, w g\u00f3rach w pi\u0119trze pog\u00f3rza i regla dolnego. Zasiedlaj\u0105 tereny nad rzekami i potokami, mokre \u0142\u0105ki i zaro\u015bla. Patrz\u0105c na kwitn\u0105cego lepi\u0119\u017cnika r\u00f3\u017cowego, szczeg\u00f3lnie w pierwszej fazie kwitnienia, mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce to bezzieleniowa ro\u015blina paso\u017cytnicza jak na przyk\u0142ad \u0142uskiewnik r\u00f3\u017cowy, kt\u00f3rego kwiatostany r\u00f3wnie\u017c pojawiaj\u0105 si\u0119 wczesn\u0105 wiosn\u0105 .<\/p>\n

\"\"<\/a>
Lepi\u0119\u017cnik r\u00f3\u017cowy<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a>
\u0141uskiewnik r\u00f3\u017cowy<\/figcaption><\/figure>\n

 <\/p>\n

Lepi\u0119\u017cnik wy\u0142ysia\u0142y<\/strong> (Petasites kablikianus<\/em>) to gatunek wyst\u0119puj\u0105cy od regla dolnego po pi\u0119tro kosodrzewiny w Tatrach, na Babiej G\u00f3rze, w Beskidach, a w Sudetach zwi\u0105zany tylko z Karkonoszami. Gatunek ten jest bardzo podobny do lepi\u0119\u017cnika bia\u0142ego, jednak jego k\u0142\u0105cze jest grube, czerwonawo nabieg\u0142e, pokryte poprzecznymi pr\u0105\u017ckami (blizny li\u015bciowe). Li\u015bcie s\u0105 du\u017ce dwubarwne, g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 blaszki jest ciemnozielona, dolna jasna, za m\u0142odu paj\u0119czynowato ow\u0142osiona. P\u0119d kwiatostanowy dorasta do 40 cm i bywa czerwonawo zabarwiony. Kwiaty bia\u0142awe lub kremowe. Kwitnie marzec \u2013 maj. Ro\u015bliny zasiedlaj\u0105 kamie\u0144ce nadrzeczne, zio\u0142oro\u015bla i nadrzeczne olszyny g\u00f3rskie. Ro\u015bliny maj\u0105 do\u015b\u0107 silny charakterystyczny zapach, kt\u00f3ry towarzyszy nam gdy latem w\u0119drujemy wzd\u0142u\u017c g\u00f3rskich potok\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Lepi\u0119\u017cnik wy\u0142ysia\u0142y<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

W Ogrodzie na przedwiosennym spacerze mo\u017cna odszuka\u0107 lepi\u0119\u017cniki w kolekcji flory Polski nad potokiem, na \u201erabacie s\u0142onecznej\u201d w cz\u0119\u015bci z ro\u015blinami wydm i piaszczysk oraz we wschodniej cz\u0119\u015bci Ogrodu niedaleko cyprysik\u00f3w b\u0142otnych. Kwitn\u0105ce lepi\u0119\u017cniki to jedna z pierwszych sto\u0142\u00f3wek dla zg\u0142odnia\u0142ych trzmieli i pszcz\u00f3\u0142, zawsze jest przy nich gwarno. | Anna Gasek<\/strong><\/p>\n

Literatura:<\/strong><\/p>\n

Marek Snowarski – Flora Polski, atlas-roslin.pl
\nSudnik-W\u00f3jcikowska B., Krzyk A., 2015 – Flora Polski, Ro\u015bliny wydm i aluwi\u00f3w
\nPi\u0119ko\u015b-Mirkowa H., Mirek Z., 2006 \u2013 Flora Polski, Ro\u015bliny g\u00f3rskie
\n\u0141uczaj \u0141., 2004 \u2013 Dzikie ro\u015bliny jadalne<\/p>\n

Zdj\u0119cia W. Gawry\u015b, A. Gasek<\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czekaj\u0105c na wczesnowiosenne ro\u015bliny najcz\u0119\u015bciej my\u015blimy o przebi\u015bniegach, \u015bnie\u017cycach i przylaszczkach, ale moja opowie\u015b\u0107 b\u0119dzie o mniej znanych ro\u015blinach zakwitaj\u0105cych wczesn\u0105 wiosn\u0105. Lepi\u0119\u017cnik (Petasites) to rodzaj kt\u00f3ry w Polsce reprezentowany jest przez cztery gatunki, zasiedlaj\u0105ce podmok\u0142e miejsca nad potokami, mokre \u0142\u0105ki i zaro\u015bla, piaszczyste \u0142achy rzeczne, wydmy nadmorskie i \u015br\u00f3dl\u0105dowe. Ro\u015bliny tego rodzaju spotka\u0107 mo\u017cna…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":3109,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[298,26],"tags":[379,168,20],"class_list":["post-3100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pory-roku","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-lepiezniki","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-wiosna"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":298,"label":"Pory roku"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":379,"label":"Lepi\u0119\u017cniki"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":20,"label":"Wiosna"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/07.-Lepieznik-rozowy-lepiezniki-to-pierwsze-pasniki-dla-owadow-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":298,"name":"Pory roku","slug":"pory-roku","term_group":0,"term_taxonomy_id":298,"taxonomy":"category","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw","cat_ID":298,"category_count":10,"category_description":"","cat_name":"Pory roku","category_nicename":"pory-roku","category_parent":0},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":379,"name":"Lepi\u0119\u017cniki","slug":"lepiezniki","term_group":0,"term_taxonomy_id":379,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":20,"name":"Wiosna","slug":"wiosna","term_group":0,"term_taxonomy_id":20,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":10,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3100"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3100\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3109"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}