{"id":2922,"date":"2020-12-26T17:32:08","date_gmt":"2020-12-26T16:32:08","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2922"},"modified":"2020-12-26T17:32:08","modified_gmt":"2020-12-26T16:32:08","slug":"twarda-sztuka-zielenina-odporna-na-wszystko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/twarda-sztuka-zielenina-odporna-na-wszystko\/","title":{"rendered":"\u201eTwarda Sztuka\u201d – zielenina odporna na wszystko"},"content":{"rendered":"

Gdy ogr\u00f3d przygotowuje si\u0119 do zimowego snu i wiele ro\u015blin ko\u0144czy wegetacj\u0119, na scenie pozostaje gwiazdnica pospolita<\/strong> (Stellaria media<\/em>).<\/strong> Niestraszne jej ch\u0142ody, niedostatek \u015bwiat\u0142a, nawet \u015bnieg, ona w\u0142a\u015bnie w listopadzie i grudniu, a nast\u0119pnie w marcu czuje si\u0119 najlepiej. Mo\u017cna wygrzeba\u0107 \u015bwie\u017ce i gotowe do kwitnienia ro\u015bliny nawet spod \u015bniegu, gdy okryje ro\u015blin\u0119 przed nadej\u015bciem mroz\u00f3w. Kwiaty rozwijaj\u0105 si\u0119 gdy tylko temperatura przekroczy kilka stopni, a s\u0142o\u0144ce lekko ogrzeje powietrze. Ro\u015bliny maj\u0105 niesamowit\u0105 zdolno\u015b\u0107 rozmna\u017cania si\u0119 wegetatywnego przez sadzonki zielne, dlatego gdy chcemy si\u0119 jej pozby\u0107 z jakiego\u015b terenu nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 by nie zostawia\u0107 kawa\u0142k\u00f3w p\u0119d\u00f3w, poniewa\u017c natychmiast si\u0119 ukorzeni\u0105 i powstan\u0105 z nich nowe organizmy. Ro\u015bliny maj\u0105 \u017cywo zielony kolor i rozes\u0142ane, wznosz\u0105ce si\u0119 \u0142odygi o d\u0142ugo\u015bci 10-40 cm. Li\u015bcie s\u0105 naprzeciwleg\u0142e, jajowate, zaostrzone. Kwiaty bia\u0142e o pi\u0119ciu g\u0142\u0119boko wci\u0119tych p\u0142atkach. W sprzyjaj\u0105cych warunkach kwitnie ca\u0142y rok. Jedna ro\u015blina potrafi wyda\u0107 do kilku tysi\u0119cy nasion, kt\u00f3re kie\u0142kuj\u0105 nawet w niskich temperaturach, nie przechodz\u0105c okresu spoczynku. Siewki pojawiaj\u0105 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych porach roku, st\u0105d rocznie rozwijaj\u0105 si\u0119 2-3 pokolenia. Og\u00f3lnie ro\u015blina wygl\u0105da bardzo apetycznie, szczeg\u00f3lnie na przedn\u00f3wku, czyli jak dawniej okre\u015blano czas przed nowymi zbiorami gdy ko\u0144czy\u0142y si\u0119 zapasy. Tak jak wygl\u0105daj\u0105 tak te\u017c smakuj\u0105, gwiazdnica pospolita jest ro\u015blin\u0105 jadaln\u0105, lepiej jednak przed spo\u017cyciem podda\u0107 j\u0105 obr\u00f3bce termicznej, poniewa\u017c zawiera niewielkie ilo\u015bci saponin czyli glikozyd\u00f3w o mo\u017cliwym dzia\u0142aniu truj\u0105cym. Po ugotowaniu jest ju\u017c zupe\u0142nie nieszkodliwa, smaczna i dostarcza wielu potrzebnych ludzkiemu organizmowi sk\u0142adnik\u00f3w. Ja dodawa\u0142am \u015bwie\u017ce p\u0119dy i li\u015bcie gwiazdnicy do jajecznicy, po oczyszczeniu ich z z\u017c\u00f3\u0142kni\u0119tych, martwych cz\u0119\u015bci. W smaku by\u0142a bardzo delikatna, podobna do m\u0142odego szpinaku (baby szpinak), tylko bardziej chrupka, a potrawa nabra\u0142a zupe\u0142nie nowej  jako\u015bci. Gwiazdnic\u0119 mo\u017cna te\u017c dodawa\u0107 do zup, tart, sos\u00f3w i zapiekanek z ziemniakami lub gotowa\u0107 jak szpinak, . Czasami wi\u0119c zanim wyrzucimy jak\u0105\u015b ro\u015blin\u0119 niepo\u017c\u0105dan\u0105 w ogrodzie na kompost, warto sprawdzi\u0107 czy nie przyda si\u0119 w kuchni. W dalekiej i egzotycznej Japonii gwiazdnica pospolita \u2013 hakobera,<\/em> wchodzi w sk\u0142ad mieszanki zi\u00f3\u0142 spo\u017cywanej si\u00f3dmego dnia Nowego Roku podczas \u015awi\u0119ta Siedmiu Wiosennych Zi\u00f3\u0142  – nanakusa-no-sekku \u4e03\u8349\u306e\u7bc0\u53e5. Pozosta\u0142e 6 zi\u00f3\u0142, kt\u00f3re podobnie jak gwiazdnica pospolita s\u0105  bardzo \u017cywotne i odporne na niesprzyjaj\u0105ce warunki to: seri<\/em> (kropid\u0142o wodne, ro\u015blina zwana te\u017c japo\u0144sk\u0105 pietruszk\u0105), nazuna <\/em>(tasznik), gogy\u014d <\/em>(szarota), hotokenoza <\/em>(jasnota), suzuna <\/em>(rzepa), suzushio <\/em>(rzodkiew). Ry\u017cowy kleik z posiekanymi \u015bwie\u017cymi ro\u015blinami ma zapewni\u0107 pomy\u015blno\u015b\u0107 i szcz\u0119\u015bcie. Dawniej zapewne ro\u015bliny te zbierano w okolicy domostwa, w obecnych czasach wi\u0119kszo\u015b\u0107 Japo\u0144czyk\u00f3w kupuje te ro\u015bliny tylko raz w roku, w supermarkecie.<\/p>\n

W Polsce gwiazdnica pospolicie wyst\u0119puje na terenie ca\u0142ego kraju zasiedla miejsca ruderalne, nieu\u017cytki, wysypiska, przydro\u017ca, przychacia, jest chwastem w uprawach ro\u015blin zbo\u017cowych i okopowych. Nie jest wybredna co do pod\u0142o\u017ca, ale preferuje gleby wilgotne.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Gwiazdnica pospolita<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Poza opisan\u0105 wy\u017cej \u201e\u017celazn\u0105 dam\u0105\u201d czyli gwiazdnic\u0105 pospolit\u0105  w Polsce naturalnie wyst\u0119puje dziewi\u0119\u0107 gatunk\u00f3w z rodzaju gwiazdnica (Stellaria<\/em>). Ro\u015bliny te zasiedlaj\u0105 r\u00f3\u017cne stanowiska, od brzeg\u00f3w w\u00f3d i torfowisk, przez podmok\u0142e \u0142\u0105ki a\u017c po siedliska le\u015bne.<\/p>\n

Gwiazdnica wielkokwiatowa (Stellaria holostea<\/em>)<\/strong> jest wieloletni\u0105 ro\u015blin\u0105 zieln\u0105 dorastaj\u0105c\u0105 do 15-30 cm wysoko\u015bci o du\u017cych kwiatach \u015brednicy 18-30 mm na d\u0142ugich szypu\u0142kach, zebranych w kwiatostan – lu\u017an\u0105 wierzchotk\u0119.  P\u0142atki korony s\u0105 bia\u0142e rozci\u0119te do po\u0142owy, kwitnie w kwietniu i maju. Li\u015bcie nakrzy\u017cleg\u0142e, lancetowate, d\u0142ugo zaostrzone. Zasiedla wilgotne lasy i zadrzewienia \u015br\u00f3dpolne. Gwiazdnica gajowa (Stellaria nemorum<\/em>)<\/strong> r\u00f3wnie\u017c rosn\u0105ca w \u017cyznych lasach najcz\u0119\u015bciej w miejscach bardziej mokrych przy wysi\u0119kach wody, ma p\u0119dy d\u0142ugo\u015bci 30-50 cm, du\u017ce, jajowatosercowate li\u015bcie d\u0142ugo\u015bci 2,5-8 cm. Kwiaty bia\u0142e \u015brednicy 15-20 mm o bia\u0142ych p\u0142atkach rozci\u0119tych prawie do nasady. Kwitnie w maju i czerwcu. Rzadszym gatunkiem w Polsce jest gwiazdnica d\u0142ugolistna (Stellaria longifolia<\/em>)<\/strong> o p\u0142o\u017c\u0105cych i podnosz\u0105cych si\u0119 p\u0119dach d\u0142ugo\u015bci 10-25 cm. Li\u015bcie ma w\u0105skolancetowate do 3 cm d\u0142ugo\u015bci, \u017c\u00f3\u0142tozielone. Kwiatostan w postaci dwuramiennej wierzchotki sk\u0142ada si\u0119 z bia\u0142ych kwiat\u00f3w o pi\u0119ciu p\u0142atkach rozci\u0119tych prawie do nasady. Pozornie wygl\u0105da jakby kwiat mia\u0142 dziesi\u0119\u0107 p\u0142atk\u00f3w. Kwitnie od czerwca do wrze\u015bnia. Zasiedla miejsca cieniste w lasach z przewag\u0105 drzew iglastych. Gwiazdnica b\u0142otna (Stellaria palustris<\/em>)<\/strong> inaczej zwana gwiazdnic\u0105 sin\u0105 (Stellaria glauca<\/em>) charakteryzuje si\u0119 owoszczeniem li\u015bci nadaj\u0105cym jej sine zabarwienie. Li\u015bcie umieszczone s\u0105 naprzeciwlegle na czterokanciastej pok\u0142adaj\u0105cej si\u0119 \u0142odydze, d\u0142ugo\u015bci 20-40 cm. Kwiaty bia\u0142e pi\u0119ciokrotne o p\u0142atkach rozci\u0119tych niemal do nasady. Kwitnie od maja do lipca. Ro\u015bnie w miejscach umiarkowanie s\u0142onecznych na glebach wilgotnych i mokrych, na brzegach zbiornik\u00f3w wodnych, torfowiskach i mokrad\u0142ach. Gwiazdnica grubolistna (Stellaria crassifolia<\/em>)<\/strong> wyst\u0119puje do\u015b\u0107 rzadko w p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci kraju na torfowiskach i \u0142\u0105kach na pod\u0142o\u017cu torfowym, jest jedynym gatunkiem z rodzaju gwiazdnica, kt\u00f3ry podlega \u015bcis\u0142ej ochronie prawnej od 2014 roku<\/u>, jak r\u00f3wnie\u017c uznana zosta\u0142a za gatunek nara\u017cony na wygini\u0119cie. Ro\u015bliny maj\u0105 3-20 cm wysoko\u015bci. \u0141odygi s\u0105 czworograniaste, li\u015bcie bez ogonk\u00f3w, siedz\u0105ce, soczy\u015bcie zielone, zwykle mi\u0119siste. Kwiaty maj\u0105 5-8 mm \u015brednicy, bia\u0142e, rozci\u0119te niemal do nasady. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Gwiazdnica trawiasta (Stellaria graminea<\/em>) <\/strong>jest bylin\u0105 o rozes\u0142anej lub wspinaj\u0105cej si\u0119 \u0142odydze, d\u0142ugo\u015bci 10-90 cm. Li\u015bcie lancetowate, cienkie, trawiastozielone. Kwiaty s\u0105 bia\u0142e z pi\u0119cioma p\u0142atkami, mocno rozci\u0119tymi. Kwitnie od maja do lipca. Spotykana w ca\u0142ej Polsce na r\u00f3\u017cnych siedliskach, wyst\u0119puje na glebach lekkich o r\u00f3\u017cnym uwilgotnieniu, w murawach, zaro\u015blach, na skrajach las\u00f3w, tak\u017ce na terenach cz\u0119\u015bciowo zruderalizowanych. Gwiazdnica bagienna (Stellaria uliginosa<\/em>)<\/strong>  jest ro\u015blin\u0105 wieloletni\u0105 o wysoko\u015bci 10-25 cm, cz\u0119sto nieco owoszczon\u0105, szarozielon\u0105. Li\u015bcie s\u0105 siedz\u0105ce lub na bardzo kr\u00f3tkich ogonkach; szerokolancetowate, kr\u00f3tkie. Kwiaty maj\u0105 do 7 mm \u015brednicy, a bia\u0142e p\u0142atki korony s\u0105 wyra\u017anie kr\u00f3tsze od zielonych dzia\u0142ek kielicha. P\u0142atki chocia\u017c rozci\u0119te prawie do nasady to cz\u0119sto s\u0105 blisko siebie, tak, \u017ce nie wida\u0107 rozci\u0119cia. Kwitnienie w maju i czerwcu, a czasami do lipca. Gatunek pospolity w ca\u0142ej Polsce na moczarach, brzegach w\u00f3d, w miejscach podmok\u0142ych przy drogach le\u015bnych, w rowach. Gwiazdnica zaniedbana (Stellaria neglecta<\/em>)<\/strong> jest ro\u015blin\u0105 ozim\u0105 (ro\u015bliny jednoroczne, kt\u00f3re do przej\u015bcia ca\u0142ego cyklu rozwojowego potrzebuj\u0105 okresu niskich temperatur. Wysiane wiosn\u0105 nie wytwarzaj\u0105 p\u0105k\u00f3w kwiatowych i nie owocuj\u0105) lub dwuletni\u0105 o \u0142odygach podnosz\u0105cych si\u0119 lub pok\u0142adaj\u0105cych si\u0119, wysoko\u015bci 20-80 cm, pojedynczych lub rzadko rozga\u0142\u0119zionych. Kwiatostan w formie lu\u017anej, sk\u0105pokwiatowej wierzchotki o kwiatach bia\u0142ych g\u0142\u0119boko rozci\u0119tych z charakterystycznymi purpurowymi pylnikami przed otwarciem. Kwitnie od kwietnia do czerwca. Gatunek niezbyt cz\u0119sty, wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie w Polsce po\u0142udniowej i zachodniej, w wilgotnych lasach \u0142\u0119gowych, zaro\u015blach, nad rzekami w miejscach ocienionych. Na Czerwonej Li\u015bcie z 2016 roku na status gatunku o nieokre\u015blonym stopniu zagro\u017cenia ze wzgl\u0119du na ma\u0142\u0105 liczb\u0119 informacji. Gwiazdnica blada (Stellaria pallida<\/em>)<\/strong> jest ro\u015blin\u0105 \u017c\u00f3\u0142tozielon\u0105 lub jasnozielon\u0105, o delikatnych, podnosz\u0105cych si\u0119 \u0142odygach, 5-30 cm wysoko\u015bci. Kwiatostan zbity z\u0142o\u017cony z kwiat\u00f3w o ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo zredukowanych p\u0142atkach korony. Ro\u015bnie skrajach Suchych las\u00f3w, w miejscach piaszczystych ruderalnych. Preferuje gleby piaszczyste, lekkie. Spotykana na nielicznych stanowiskach g\u0142\u00f3wnie w zachodniej cz\u0119\u015bci kraju. Gwiazdnice na pierwszy rzut oka s\u0105 bardzo podobne, ale ju\u017c wnikliwsze spojrzenie uwydatnia r\u00f3\u017cnice. Rozpoznawanie gatunk\u00f3w ro\u015blin to mo\u017ce by\u0107 \u015bwietna zabawa i nauka obserwacji.<\/p>\n

Anna Gasek<\/strong><\/p>\n

Literatura:<\/p>\n

\u0141uczaj, \u0141., 2004 – Dzikie ro\u015bliny jadalne Polski, przewodnik survivalowy.
\nSudnik-W\u00f3jcikowska, B., 2011 – Flora Polski, Ro\u015bliny synantropijne
\nWitkowska-\u017buk, L., 2013 \u2013 Flora Polski, Ro\u015bliny le\u015bne
\nK\u0142osowski S., K\u0142osowski G., 2006 \u2013 Flora Polski, Ro\u015bliny wodne i bagienne
\nNawara Z., 2006 \u2013 Flora Polski, Ro\u015bliny \u0142\u0105kowe<\/p>\n

Zdj\u0119cia W. Gawry\u015b, A. Gasek<\/p>\nngg_shortcode_0_placeholder\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Gdy ogr\u00f3d przygotowuje si\u0119 do zimowego snu i wiele ro\u015blin ko\u0144czy wegetacj\u0119, na scenie pozostaje gwiazdnica pospolita (Stellaria media). Niestraszne jej ch\u0142ody, niedostatek \u015bwiat\u0142a, nawet \u015bnieg, ona w\u0142a\u015bnie w listopadzie i grudniu, a nast\u0119pnie w marcu czuje si\u0119 najlepiej. Mo\u017cna wygrzeba\u0107 \u015bwie\u017ce i gotowe do kwitnienia ro\u015bliny nawet spod \u015bniegu, gdy okryje ro\u015blin\u0119 przed nadej\u015bciem…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2926,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[320,340,341,342,168],"class_list":["post-2922","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-anna-gasek","tag-gwiazdnica-pospolita","tag-gwiazdnica-wielkokwiatowa","tag-gwiazdnice","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":320,"label":"Anna Gasek"},{"value":340,"label":"Gwiazdnica pospolita"},{"value":341,"label":"Gwiazdnica wielkokwiatowa"},{"value":342,"label":"Gwiazdnice"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Gwiazdnica-pospolita_3-1024x633.jpg",1024,633,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":320,"name":"Anna Gasek","slug":"anna-gasek","term_group":0,"term_taxonomy_id":320,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":7,"filter":"raw"},{"term_id":340,"name":"Gwiazdnica pospolita","slug":"gwiazdnica-pospolita","term_group":0,"term_taxonomy_id":340,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":341,"name":"Gwiazdnica wielkokwiatowa","slug":"gwiazdnica-wielkokwiatowa","term_group":0,"term_taxonomy_id":341,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":342,"name":"Gwiazdnice","slug":"gwiazdnice","term_group":0,"term_taxonomy_id":342,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2922","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2922"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2922\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2926"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}