{"id":2910,"date":"2020-12-21T09:36:28","date_gmt":"2020-12-21T08:36:28","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2910"},"modified":"2020-12-21T09:38:22","modified_gmt":"2020-12-21T08:38:22","slug":"bakaliowe-swieta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/bakaliowe-swieta\/","title":{"rendered":"Bakaliowe \u015awi\u0119ta"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Bakalie to podstawa wielu wigilijnych da\u0144 oraz napoj\u00f3w. W dawnych czasach ludzie zamo\u017cni nierzadko \u015bwiadomie rezygnowali z zamorskich przysmak\u00f3w na rzecz swojskich, suszonych \u015bliwek i ul\u0119ga\u0142ek, po to, aby mocniej si\u0119 umartwi\u0107 przed Bo\u017conarodzeniow\u0105 spowiedzi\u0105 i komuni\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105. Ubodzy, ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cy rolnicy i plebs miejski potrafili natomiast wykosztowa\u0107 si\u0119 te kilka razy do roku na nieco zamorskich, cho\u0107 postnych specja\u0142\u00f3w w rodzaju rodzynek, migda\u0142\u00f3w, kandyzowanej sk\u00f3rki pomara\u0144czowej czy fig. Przecie\u017c na Wigilii trzeba spr\u00f3bowa\u0107 cho\u0107 k\u0119s wszystkich dar\u00f3w Ziemi!<\/p>\n

\"\"<\/a>Nasi przodkowie doprawili wigilijne dania paroma rodzajami bakaliami, o jakich my zd\u0105\u017cyli\u015bmy zapomnie\u0107. Niekt\u00f3re z nich wracaj\u0105 do sklep\u00f3w ze zdrow\u0105 \u017cywno\u015bci\u0105. Systematycznie powi\u0119ksza si\u0119 te\u017c oferta nowych superfoods, uzupe\u0142niaj\u0105cych ofert\u0119 tradycyjnych bakalii. Spo\u015br\u00f3d gatunk\u00f3w krajowych suszono m.in.: berberys, rokitnik, je\u017cyny, maliny, porzeczki, poziomki, a potem truskawki, r\u00f3\u017ce dzikie i uprawne, czere\u015bni\u0119, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o czernicach i nadal szeroko dost\u0119pnej \u017curawinie. Z czasem do\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 do nich morwy Morus,<\/em> nieszpu\u0142ka Mespilus germanica<\/em> i aronia. Egzoty co raz spotykane w mieszankach bakalii to chlebowce Artocarpus<\/em>, sapodilla (s\u0105czyniec w\u0142a\u015bciwy) Manilkara zapota<\/em>, gujawa Pisidium guava<\/em>, papaje Carica papaya<\/em>, mango Mangifera indica<\/em>, kumkwat Citrus japonica<\/em>, rozmaite minikiwi Actinidia, <\/em>miechunki Physalis, <\/em>jagody kamczackie Lonicera caerulea <\/em>oraz goji (kolcow\u00f3j szkar\u0142atny Lycium barbarum<\/em> i chi\u0144ski L. chinense<\/em>). Od lat 70. XX w. co raz popularniejsze staj\u0105 si\u0119 tak\u017ce rodzime gatunki Antypod\u00f3w jak kutjera Solanum centrale<\/em>, drzewo salamandrowe Antidesma bunius<\/em>, \u201e\u015bliwki Davidsona\u201d Davidsonia<\/em> spp., conkerberry Carissa spinarum<\/em> oraz wiele, wiele innych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Rdzenne plemiona Ameryki, a potem biali pionierzy suszyli czasem jagody golteri salal Gaultheria shallon<\/em> i znanej nam z cmentarzy mahonii ostrolistnej Mahonia aquifolia<\/em>. (Te granatowe jagody krzew\u00f3w z dwu r\u00f3\u017cnych rodzin cz\u0119sto miesza si\u0119 w konfiturach, kompotach, winach albo mieszankach bakaliowych, gdy\u017c mahonia jest kwa\u015bno-gorzka i zaostrza apetyt, golteria za\u015b md\u0142a tote\u017c sama obni\u017ca apetyt) W dawnych Niemczech wa\u017cnym zamiennikiem rodzynek i daktyli, zw\u0142aszcza w czasie wojen, sta\u0142y si\u0119 pochodz\u0105ce z Ameryki \u015bwido\u015bliwy (\u201ego\u0142\u0119bie jagody\u201d) Amelanchier<\/em> spp. Pr\u00f3cz owoc\u00f3w w sensie botanicznym za bakalie uznaje si\u0119 w handlu tak\u017ce s\u0142odkie k\u0142\u0105cza i korzenie niekt\u00f3rych bylin, zw\u0142aszcza yaconu Smallanthus sonchifolius<\/em> i w\u0119\u017cymord\u00f3w Scorzonera<\/em> z rodziny astrowatych, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o imbirze. Zawarta u astrowatych inulina nie jest trawiona przez ludzi, tote\u017c pomaga schudn\u0105\u0107. Dostarczaj\u0105ce ich ro\u015bliny ujrze\u0107 mo\u017cna cz\u0119sto w naszej Oran\u017cerii (gujawa, kumkwat), Sadzie Pomologicznym (goji, minikiwi, \u015bwido\u015bliwy, morwy, nieszpu\u0142ki, aronia), czasem te\u017c w Kolekcji Ma\u0142o Znanych Wrzosowatych (salal) albo innych cz\u0119\u015bciach Arboretum (mahonia i berberysy).<\/p>\n

\"\"<\/a>W Kolekcji Flory Polskiej prezentujemy Pa\u0144stwu brekini\u0119 (brz\u0119k) Sorbus torminalis<\/em>. Za sprawa klapowanych, podobnych nieco do klonu li\u015bci nie przypomina swej pospolitszej kuzynki jarz\u0119biny. W Polsce od lat podlega \u015bcis\u0142ej ochronie gatunkowej, a mn\u00f3stwo stanowisk naturalnych sta\u0142o si\u0119 rezerwatami przyrody. Setki lat temu szupinki brz\u0119ku o charakterystycznych c\u0119tkach, upodabniaj\u0105cych ca\u0142y owoc do szachownicy, by\u0142y wa\u017cnym lekiem przeciw kolce. Po ul\u0119\u017ceniu i wysuszeniu mog\u0142y te\u017c zast\u0119powa\u0107 daktyle lub rodzynki. K\u0142adzenie owoc\u00f3w w sianie by si\u0119 ul\u0119\u017ca\u0142y kojarzy nam si\u0119 ju\u017c tylko z gruszkami, dawniej jednak stosowano je znacznie szerzej. Aplikowano je nie tylko innym owocom szupinkowym wszelkich jarz\u0119b\u00f3w, nieszpu\u0142ek i g\u0142og\u00f3w, lecz tak\u017ce wielu persymonom (szaronom). R\u00f3wnie\u017c australijscy Aborygeni i plemiona Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej znali zbli\u017cone sposoby, by owocom, niekiedy wr\u0119cz truj\u0105cym na \u015bwie\u017co jak \u201e\u015bliwa z Burdekin\u201d Pleiogynum timoriense<\/em>, nada\u0107 przyjemniejszy smak i \u0142atwo strawny charakter.<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bakalie to podstawa wielu wigilijnych da\u0144 oraz napoj\u00f3w. W dawnych czasach ludzie zamo\u017cni nierzadko \u015bwiadomie rezygnowali z zamorskich przysmak\u00f3w na rzecz swojskich, suszonych \u015bliwek i ul\u0119ga\u0142ek, po to, aby mocniej si\u0119 umartwi\u0107 przed Bo\u017conarodzeniow\u0105 spowiedzi\u0105 i komuni\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105. Ubodzy, ci\u0119\u017cko pracuj\u0105cy rolnicy i plebs miejski potrafili natomiast wykosztowa\u0107 si\u0119 te kilka razy do roku na…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2912,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[14],"tags":[297,337,168,339,338],"class_list":["post-2910","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki","tag-adam-kapler","tag-bakalie","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-potrawy-swiateczne","tag-swieta-bozego-narodzenia"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":14,"label":"Ciekawostki"}],"post_tag":[{"value":297,"label":"Adam Kapler"},{"value":337,"label":"Bakalie"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":339,"label":"Potrawy \u015bwi\u0105teczne"},{"value":338,"label":"\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/12\/Targ-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":297,"name":"Adam Kapler","slug":"adam-kapler","term_group":0,"term_taxonomy_id":297,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":20,"filter":"raw"},{"term_id":337,"name":"Bakalie","slug":"bakalie","term_group":0,"term_taxonomy_id":337,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":339,"name":"Potrawy \u015bwi\u0105teczne","slug":"potrawy-swiateczne","term_group":0,"term_taxonomy_id":339,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":338,"name":"\u015awi\u0119ta Bo\u017cego Narodzenia","slug":"swieta-bozego-narodzenia","term_group":0,"term_taxonomy_id":338,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2910","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2910"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2910\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2912"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2910"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2910"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2910"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}