{"id":2761,"date":"2020-11-04T15:46:25","date_gmt":"2020-11-04T14:46:25","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2761"},"modified":"2020-11-17T11:37:33","modified_gmt":"2020-11-17T10:37:33","slug":"klokoczka-czy-trzmielina-oto-jest-pytanie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/klokoczka-czy-trzmielina-oto-jest-pytanie\/","title":{"rendered":"K\u0142okoczka czy trzmielina \u2013 oto jest pytanie"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>
K\u0142okoczka po\u0142udniowa<\/figcaption><\/figure>\n

K\u0142okoczka po\u0142udniowa Staphylea pinnata<\/em> to jedyna cz\u0142onkini tego rodzaju, dziko rosn\u0105ca na po\u0142udniowych wschodzie ziem polskich, w centrum, na zachodzie i p\u00f3\u0142nocy raczej tylko sadzona. To jedna ze \u015bliczniejszych ro\u015blin Polski. Dekoracyjne s\u0105 nie tylko kwiaty i m\u0142ode, pierzasto z\u0142o\u017cone li\u015bcie, lecz tak\u017ce niesamowita kora: g\u0142adko srebrzysta, z pionowymi, bia\u0142ymi pr\u0105\u017ckami. Niewiele ro\u015blin drzewiastych w naszym Arboretum mo\u017ce si\u0119 poszczyci\u0107 pi\u0119kniejsz\u0105 i osobliwsz\u0105 korowin\u0105, pewnie tylko stewarcja nibykamelia, niekt\u00f3re platany, brzozy i wi\u015bnie. Bardzo \u0142adne s\u0105 te\u017c p\u0119cherzykowate owoce k\u0142okoczki, osi\u0105gaj\u0105ce do 4 cm d\u0142ugo\u015bci. W \u015brodku znajdziemy 2 lub 3 nader okaza\u0142e, niezwykle twarde nasiona o eleganckiej, b\u0142yszcz\u0105cej powierzchni. Z powodu wytrzyma\u0142o\u015bci i urody od niepami\u0119tnych czas\u00f3w produkowano z nich paciorki, zw\u0142aszcza r\u00f3\u017ca\u0144ce (st\u0105d druga nazwa ludowa \u201ekrzew r\u00f3\u017ca\u0144cowy\u201d).<\/p>\n

Wyt\u0142aczano z nich r\u00f3wnie\u017c olej do o\u015bwietlania domostw, a nawet jadano po upra\u017ceniu \u2013 mia\u0142y wtenczas przypomina\u0107 smakiem pistacje. Kolejne zalety tej ro\u015bliny to wybitna miododajno\u015b\u0107, twarde oraz \u0142adne drewno, jak r\u00f3wnie\u017c wydatna tolerancja odno\u015bnie \u015bwiat\u0142a i gleby. Na Kaukazie od niepami\u0119tnych czas\u00f3w jada si\u0119 kiszone p\u0105ki kwiatowe jeszcze pi\u0119kniejszej ni\u017c nasza k. kaukaskiej S. colchica<\/em>. Mo\u017ce i p\u0105ki naszej smakowa\u0142yby ca\u0142kiem dobrze?<\/p>\n

\"\"<\/a>Nic dziwnego, \u017ce k\u0142okoczk\u0119 po\u0142udniow\u0105 od niepami\u0119tnych czas\u00f3w wykopywano z las\u00f3w, przenosz\u0105c do ogrod\u00f3w i na cmentarze. S\u0142owianie i Galowie wierzyli, \u017ce odstrasza z\u0142e moce, a zw\u0142aszcza znakomicie nadaje si\u0119 do palikowania wampir\u00f3w. Na przedwio\u015bniu \u015bcinano jej ga\u0142\u0105zki i podp\u0119dzano w ciep\u0142ych izbach by wcze\u015bniej pu\u015bci\u0142y li\u015bcie. By\u0142a to jedna z nielicznych ro\u015blin o sezonowych li\u015bciach tworz\u0105cych archaiczne palmy wielkanocne. Gro\u017aba wyniszczenia populacji dzikich oraz naturalne osi\u0105ganie granicy zasi\u0119gu na ziemiach polskich sprawi\u0142y, i\u017c k\u0142okoczka po\u0142udniowa od 1957 r. po dzi\u015b dzie\u0144 pozostaje w Polsce \u015bci\u015ble chroniona!<\/p>\n

Polskie trzmieliny (bryzguliny) Evonymus<\/em> to poka\u017ane krzewy b\u0105d\u017a niskie drzewa (do 10 m wysokie), o sezonowych, nierzadko pi\u0119knie przebarwiaj\u0105cych si\u0119 teraz li\u015bciach, niepozornych, \u017c\u00f3\u0142tawych kwiatach, ale jaskrawych owocach, przez ludzi nieobeznanych z polsk\u0105 przyrod\u0105 branych za jakie\u015b egzotyczne kwiaty, zbieg\u0142e z ogrodu. Odbiegaj\u0105 zatem mocno od niezwykle u nas modnych, zimozielonych, niskoros\u0142ych trzmielin Fortune\u2019a, pochodz\u0105cych z Chin, wspinaj\u0105cym si\u0119 po murkach za spraw\u0105 korzeni przybyszowych, raczej nie zawi\u0105zuj\u0105cych w Polsce owocu.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Trzmielina<\/figcaption><\/figure>\n

Od ko\u0144ca sierpnia a\u017c do zimy, niekiedy nawet do przedwio\u015bnia, zdobi\u0105 trzmielin\u0119 mi\u0119siste, czterograniaste torebki, o klapkach w kolorze ciemnego r\u00f3\u017cu u t. zwyczajnej, a krwistego amarantu u t. brodawkowej. Torebka otwieraj\u0105c si\u0119 ods\u0142ania nasiona, obro\u015bni\u0119te soczyst\u0105, jaskraw\u0105 osn\u00f3wk\u0105, ostro pomara\u0144czow\u0105 u t. zwyczajnej, natomiast z\u0142ot\u0105 u t. brodawkowatej. Do\u015bwiadczeni ogrodnicy mog\u0105 nadmieni\u0107, i\u017c oran\u017cowa osn\u00f3wka t. zwyczajnej obrasta ca\u0142e nasiona, a z\u0142ocista osn\u00f3wka brodawkowatej tylko cz\u0119\u015bciowo. Kolejne r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy tymi dwoma gatunkami to rzecz jasna brodawki: ciemne, a g\u0119ste u brodawkowatej, podczas gdy u zwyczajnej zast\u0105pione nader eleganckimi, korkowymi listewkami na ga\u0142\u0119ziach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Nigdy do\u015b\u0107 przypominania, \u017ce te kusz\u0105ce, jak\u017ce ch\u0119tnie zjadane przez sroki, drozdy, rudziki czy jemio\u0142uszki owoce s\u0105 silnie truj\u0105ce dla ludzi! Ju\u017c 35 mo\u017ce zabi\u0107 osob\u0119 doros\u0142a, a kilka lub kilkana\u015bcie dziecko. Zatrucie trzmielin\u0105 objawia si\u0119 ca\u0142ym szeregiem bolesnych i niepokoj\u0105cych objaw\u00f3w, od konwulsji i dreszczy przez rozwolnienie i wymioty a\u017c do parali\u017cu i zgonu. Gdyby nie te truj\u0105ce w\u0142a\u015bciwo\u015bci owocu rodzime trzmieliny by\u0142yby krzewami doskona\u0142ymi. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 bowiem \u2013 pr\u00f3cz wielkiej urody na jesieni i w zimie – mn\u00f3stwem innych zalet dla ogrodnika i le\u015bnika. S\u0105 wysoce odporne na mr\u00f3z i miejskie zanieczyszczenie powietrza, ma\u0142o gryma\u015bne wzgl\u0119dem otoczenia (\u0142adnie rosn\u0105c w miejscach o bardzo r\u00f3\u017cnych glebach, od przeci\u0119tnych do podmok\u0142ych i od mocnego s\u0142o\u0144ca do p\u00f3\u0142cienia, przy czym brodawkowata preferuje suchsze i l\u017cejsze, a zwyczajna wilgotne), ca\u0142kiem dobrze znosz\u0105 ci\u0119cie.<\/p>\n

Z naszymi, europejskimi trzmielinami wielkie nadzieje wi\u0105zali te\u017c Hitler i Stalin, w ich korzeniach bowiem gromadzi si\u0119 sporo gutaperki, substancji zbli\u017conej do zamorskiego kauczuku, szeroko dawniej wykorzystywanej w r\u00f3\u017cnych dzia\u0142ach przemys\u0142u i medycyny, wsz\u0119dzie tam, gdzie trzeba by\u0142o izolowa\u0107 kable elektryczne albo co\u015b ogumi\u0107. \u0141aci\u0144ska nazwa Evonymus<\/em> to imi\u0119 jednej z nimf drzewnych \u2013 ojciec nowoczesnego nazewnictwa i botaniki Linneusz wszystkie europejskie rodzaje drzew i krzew\u00f3w ponazywa\u0142 imionami rozmaitych hamadriad, o kt\u00f3rych on uczy\u0142 si\u0119 w szkole, a dzi\u015b nawet filologowie klasyczni nie pami\u0119taj\u0105. Dla Linneusza by\u0142y to zatem nazwy rodzaju \u017ce\u0144skiego, nawet w przypadku pot\u0119\u017cnych drzew jak Quercus <\/em>(d\u0105b) i Fagus <\/em>(buk), ale p\u00f3\u017aniejsi przyrodnicy traktowali nierzadko jako rodzaj nijaki lub m\u0119ski, st\u0105d w pi\u015bmiennictwie i handlu napotykamy tak\u017ce ko\u0144c\u00f3wki epitet\u00f3w gatunkowych o odpowiednio zmienionej p\u0142ci (\u201eEvonymus europeus\u201d czy \u201everrucosus\u201d zamiast prawid\u0142owej E. europaea<\/em> i verrucosa<\/em>).<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u0142okoczka po\u0142udniowa Staphylea pinnata to jedyna cz\u0142onkini tego rodzaju, dziko rosn\u0105ca na po\u0142udniowych wschodzie ziem polskich, w centrum, na zachodzie i p\u00f3\u0142nocy raczej tylko sadzona. To jedna ze \u015bliczniejszych ro\u015blin Polski. Dekoracyjne s\u0105 nie tylko kwiaty i m\u0142ode, pierzasto z\u0142o\u017cone li\u015bcie, lecz tak\u017ce niesamowita kora: g\u0142adko srebrzysta, z pionowymi, bia\u0142ymi pr\u0105\u017ckami. Niewiele ro\u015blin drzewiastych w…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2764,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[34,26],"tags":[297,306,168,307,308],"class_list":["post-2761","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-adam-kapler","tag-klokoczka-poludniowa","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-staphylea-pinnata","tag-trzmielina"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":297,"label":"Adam Kapler"},{"value":306,"label":"K\u0142okoczka po\u0142udniowa"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":307,"label":"Staphylea pinnata"},{"value":308,"label":"Trzmielina"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/trzmielina-europejska-55-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":297,"name":"Adam Kapler","slug":"adam-kapler","term_group":0,"term_taxonomy_id":297,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":20,"filter":"raw"},{"term_id":306,"name":"K\u0142okoczka po\u0142udniowa","slug":"klokoczka-poludniowa","term_group":0,"term_taxonomy_id":306,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":307,"name":"Staphylea pinnata","slug":"staphylea-pinnata","term_group":0,"term_taxonomy_id":307,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":308,"name":"Trzmielina","slug":"trzmielina","term_group":0,"term_taxonomy_id":308,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2761","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2761"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2761\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}