{"id":2616,"date":"2020-09-01T17:04:18","date_gmt":"2020-09-01T15:04:18","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2616"},"modified":"2020-09-01T17:13:03","modified_gmt":"2020-09-01T15:13:03","slug":"zoltosocza-strzalkowata-oraz-jej-sobowtory","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/zoltosocza-strzalkowata-oraz-jej-sobowtory\/","title":{"rendered":"\u017b\u00f3\u0142tosocza strza\u0142kowata oraz jej sobowt\u00f3ry"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie nasz\u0105 Oran\u017ceri\u0119 bez przedstawicielek rodziny obrazkowatych Araceae<\/em>. Ro\u015bliny te wytwarzaj\u0105 charakterystyczne kwiatostany w postaci imponuj\u0105cych kolb, wspartych na bajecznie ubarwionej pochwie. Nierzadko wydziela ona sporo ciep\u0142a i cuchnie padlin\u0105. Bardzo dekoracyjne s\u0105 rozety ich okaza\u0142ych, zwykle strza\u0142kowatych li\u015bci. Z grubych, mi\u0119sistych k\u0142\u0105czy wielu gatunk\u00f3w pozyskuje si\u0119 pokarm dla ludzi i zwierz\u0105t. Najwa\u017cniejszymi warzywami Oceanii, Hawaj\u00f3w i Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej s\u0105: taro Colocasia esculenta<\/em>, \u017c\u00f3\u0142tosocza strza\u0142kowata Xanthosoma sagittifolium <\/em>oraz dziwid\u0142o Riviera Amorphophallus konjac<\/em>. Od setek lat bardzo popularnymi ro\u015blinami doniczkowymi pozostaj\u0105 skrzyd\u0142okwiaty Spatiphyllum<\/em>, monstery Monstera<\/em> i epipremna Epipremnum<\/em>. W ogrodowych sadzawkach trzyma si\u0119 czermie\u0144 b\u0142otn\u0105 Calla palustris<\/em>, tulejniki Lysychiton <\/em>i kalijk\u0119 Zantedeschia<\/em>; w akwariach za\u015b zwartk\u0119 Cryptocoryne<\/em> oraz topiana Pistia<\/em>. Wa\u017cnym gospodarczo kwiatem ci\u0119tym jest od dekad kitnia Anturium<\/em>. Bardzo ciekawym gatunkiem jadalnym i dekoracyjnym jest eksponowana od lat w \u201eZielonym Raju\u201d \u017c\u00f3\u0142tosocza strza\u0142kowata. Spo\u017cywa si\u0119 g\u0142\u00f3wnie bulwy, rzadziej m\u0142ode i delikatne li\u015bcie oraz ogonki li\u015bciowe. Przedtem nale\u017cy je d\u0142ugo gotowa\u0107, piec b\u0105d\u017a sma\u017cy\u0107 celem pozbycia si\u0119 kwasu szczawiowego. Spo\u015br\u00f3d kuchni europejskich najwi\u0119cej potraw z \u017c\u00f3\u0142tosoczy jada si\u0119 w Holandii, dok\u0105d trafi\u0142y za po\u015brednictwem kuchni surinamskiej. Rzecz ciekawa, \u017ce \u015bwiatowymi liderami w produkcji tych\u017ce obrazkowatych s\u0105 kraje socjalistyczne jak Kuba i Wenezuela. By\u0107 mo\u017ce wynika to z faktu, \u017ce przemys\u0142owa produkcja k\u0142\u0105czy tej ro\u015bliny wymaga jednocze\u015bnie ogromu pracy manualnej, jak i do\u015b\u0107 nowoczesnej infrastruktury rolno-spo\u017cywczej: myjni dla plonu, ch\u0142odni oraz \u201esowieckich\u201d dawek nawoz\u00f3w sztucznych i pestycyd\u00f3w? Z k\u0142\u0105czy robi si\u0119 potrawy jak z innych zasobnych w skrobi\u0119 ro\u015blin okopowych: puree, gulasze, frytki, syropy, napoje alkoholowe tudzie\u017c pieczywo. Li\u015bcie zjada si\u0119 niekiedy w sa\u0142atkach i zupach, zwykle jednak przerabia na kiszonki dla trzody.<\/p>\n

Jak przysta\u0142o na ro\u015blin\u0119 pochodz\u0105c\u0105 z r\u00f3wnikowych las\u00f3w deszczowych w uprawie wymaga: klimatu stale gor\u0105cego (o \u015bredniej ciep\u0142ocie zawsze powy\u017cej 250<\/sup>C) i wilgotnego (z opadami rz\u0119du 1600-2500 mm rocznie, a wzgl\u0119dn\u0105 wilgotno\u015bci\u0105 powietrza co najmniej 70%), nie znosi jednak stagnuj\u0105cej wody. Woli pod\u0142o\u017ca pr\u00f3chniczne i g\u0142\u0119bokie, ale przepuszczalne, gliniasto-piaszczyste. Dzikie \u017c\u00f3\u0142tosocze to ro\u015bliny wieloletnie, jednak w uprawach przemys\u0142owych funkcjonuj\u0105 jako jednoroczne, z cyklem produkcyjnym trwaj\u0105cym 270-330 dni. Na jednym hektarze sadzi si\u0119 od 10 do 30 tysi\u0119cy bulwek przybyszowych, z kt\u00f3rych ka\u017cda wyrosn\u0105\u0107 ma na du\u017cy okaz. Na wielkoobszarowych plantacjach zbiera si\u0119 tylko g\u0142\u00f3wne k\u0142\u0105cze, podczas gdy w ma\u0142ych, przydomowych ogr\u00f3dkach raczej bulwki przybyszowe kolejnego pokolenia.<\/p>\n

\"\"<\/a>W handlu mo\u017cna j\u0105 spotka\u0107 pod wieloma innymi nazwami. Najpopularniejsze z nich to \u201eyautia\u201d z hiszp., \u201ecocoyam\u201d z ang., \u201eameryka\u0144skie taro\u201d, \u201etaro b\u0142\u0119kitne\u201d i \u201etannia purpurowa\u201d. W Ameryce \u0141aci\u0144skiej u\u017cywa si\u0119 tak\u017ce dziesi\u0105tek innych, lokalnych nazw, cz\u0119sto zapo\u017cycze\u0144 z zanik\u0142ych ju\u017c j\u0119zyk\u00f3w india\u0144skich np.: \u201eotoe\u201d w Panamie, \u201emafafa\u201d w Meksyku, \u201ecore\u201d w Kolumbii czy \u201ewalusa\u201d w Boliwii co prowadzi do nieporozumie\u0144. Pochodzi z Ameryki \u015arodkowej oraz przyleg\u0142ych region\u00f3w po\u0142udniowego Meksyku i p\u00f3\u0142nocnej Brazylii. Od tysi\u0119cy lat uprawiana by\u0142a przez rdzennych mieszka\u0144c\u00f3w tych ziem, potem szeroko rozpowszechni\u0142a w innych regionach o zbli\u017conym klimacie, g\u0142\u00f3wnie w Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej, Oceanii oraz subsaharyjskiej Afryce. Ostatnio zyska\u0142a nowe zastosowanie: sadzi si\u0119 j\u0105 na zalesianych ponownie, dawnych pastwiskach i polach ornych, gdy\u017c hamuje wzrost innych bylin, natomiast u\u0142atwia wzrost sadzonek drzew i krzew\u00f3w.<\/p>\n

Wielgachne, efektownie unerwione li\u015bcie, kt\u00f3rym \u017c\u00f3\u0142tosocza zawdzi\u0119cza sw\u0105 nazw\u0119 \u201es\u0142oniowe ucho\u201d, czyni\u0105 z niej popularny gatunek ozdobny, sadzony w paludariach i na brzegach sadzawek w krajach o gor\u0105cym klimacie. Charakteryzuj\u0105 si\u0119 d\u0142ugimi, \u017ceberkowanymi ogonkami oraz strza\u0142kowat\u0105 blaszk\u0105, kt\u00f3rej jasna, \u017cywa ziele\u0144 cz\u0119sto kontrastuje z \u017cy\u0142kowaniem, niekiedy purpurowym b\u0105d\u017a niebieskim. Kwiatostan w formie typowej dla tropikalnych obrazkowatych \u2013 wyprostowana, sztywna kolba z\u0142o\u017cona z mi\u0119sistego p\u0119du kwiatostanowego, obro\u015bni\u0119tego mn\u00f3stwem kwiat\u00f3w \u017ce\u0144skich na dole, sterylnych i obup\u0142ciowych w \u015brodku, natomiast m\u0119skich na g\u00f3rze; jako ca\u0142o\u015b\u0107 os\u0142oni\u0119ta jaskrawo \u017c\u00f3\u0142t\u0105 pochw\u0105, zwan\u0105 spath\u0105. Nazw\u0119 t\u0105 anatomowie ro\u015blin zapo\u017cyczyli od szermierzy i historyk\u00f3w: spatha bowiem to ci\u0119\u017cki, obosieczny miecz jakim walczyli konno Galowie, a potem Rzymianie. Odmiany uprawne \u017c\u00f3\u0142tosoczy owocuj\u0105 raczej rzadko. Formy dzikie zawi\u0105zuj\u0105 niekiedy mi\u0119siste, szmaragdowo zielone jagody, truj\u0105ce dla ludzi oraz innych ssak\u00f3w, czyli te\u017c do\u015b\u0107 typowe dla obrazkowatych.<\/p>\n

\"\"<\/a>Wielu Zwiedzaj\u0105cych myli \u017c\u00f3\u0142tosocz\u0119 ze \u201eskunksow\u0105 kapust\u0105\u201d czyli tulejnikiem ameryka\u0144skim L. americanus<\/em>, tudzie\u017c z monster\u0105 Adansona M. adansonii<\/em>. Dwa ostatnie gatunki nale\u017c\u0105 do tej samej rodziny, a ich imponuj\u0105ce kolby r\u00f3wnie\u017c os\u0142aniane s\u0105 z\u0142otymi pochwami. Tulejnik ameryka\u0144ski jest jednak mniejszy, za to znacznie bardziej mrozoodporny jak przysta\u0142o na gatunek si\u0119gaj\u0105cy po wysp\u0119 Kodiak i Alask\u0119, tote\u017c w Polsce \u015bwietnie sprawdza\u0142 by si\u0119 \u201epod chmurk\u0105\u201d. Ju\u017c si\u0119 jednak nie sprawdzi, gdy\u017c od 4 lat zakazano jego uprawy w UE i UK jako ro\u015bliny inwazyjnej. Mocniej te\u017c pachnie, wiadomo skunks w\u015br\u00f3d ro\u015blin ozdobnych. Monstera Adansona z kolei ma kr\u00f3tszy, a bardziej p\u0119katy kwiatostan, jak r\u00f3wnie\u017c zupe\u0142nie inne od \u017c\u00f3\u0142tosoczy li\u015bcie: z charakterystycznymi, ogromnymi dziurami, znacznie ciemniejsze, ale bardziej l\u015bni\u0105ce, jakby nawoskowane lub plastikowe.<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie spos\u00f3b wyobrazi\u0107 sobie nasz\u0105 Oran\u017ceri\u0119 bez przedstawicielek rodziny obrazkowatych Araceae. Ro\u015bliny te wytwarzaj\u0105 charakterystyczne kwiatostany w postaci imponuj\u0105cych kolb, wspartych na bajecznie ubarwionej pochwie. Nierzadko wydziela ona sporo ciep\u0142a i cuchnie padlin\u0105. Bardzo dekoracyjne s\u0105 rozety ich okaza\u0142ych, zwykle strza\u0142kowatych li\u015bci. Z grubych, mi\u0119sistych k\u0142\u0105czy wielu gatunk\u00f3w pozyskuje si\u0119 pokarm dla ludzi i zwierz\u0105t….<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2620,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[10,26],"tags":[112,168,290,289],"class_list":["post-2616","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-oranzeria","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-araceae","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-rodzina-obrazkowatych","tag-zoltosocza-strzalkowata"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":10,"label":"Oran\u017ceria"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":112,"label":"Araceae"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":290,"label":"Rodzina obrazkowatych"},{"value":289,"label":"\u017b\u00f3\u0142tosocza strza\u0142kowata"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/09\/6-1024x644.jpg",1024,644,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":10,"name":"Oran\u017ceria","slug":"oranzeria","term_group":0,"term_taxonomy_id":10,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":9,"filter":"raw","cat_ID":10,"category_count":9,"category_description":"","cat_name":"Oran\u017ceria","category_nicename":"oranzeria","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":112,"name":"Araceae","slug":"araceae","term_group":0,"term_taxonomy_id":112,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":3,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":290,"name":"Rodzina obrazkowatych","slug":"rodzina-obrazkowatych","term_group":0,"term_taxonomy_id":290,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":289,"name":"\u017b\u00f3\u0142tosocza strza\u0142kowata","slug":"zoltosocza-strzalkowata","term_group":0,"term_taxonomy_id":289,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2616","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2616"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2616\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2616"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2616"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2616"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}