{"id":2538,"date":"2020-07-28T10:09:40","date_gmt":"2020-07-28T08:09:40","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2538"},"modified":"2020-07-28T10:19:52","modified_gmt":"2020-07-28T08:19:52","slug":"piekny-acz-niebezpieczny-kokornak-wielkolistny-i-jego-rodzina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/piekny-acz-niebezpieczny-kokornak-wielkolistny-i-jego-rodzina\/","title":{"rendered":"Pi\u0119kny, acz niebezpieczny kokornak wielkolistny i jego rodzina"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: justify;\">W pi\u0105tek 24 lipca prze\u017cyli\u015bmy w Ogrodzie ma\u0142\u0105 \u201ekatastrof\u0119 budowlan\u0105\u201d, a w\u0142a\u015bciwie arborystyczn\u0105. Run\u0119\u0142a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 naszego prze\u015blicznego kokornaku wielkolistnego wraz z konarami rodzimych d\u0119b\u00f3w, na kt\u00f3re si\u0119 wspina\u0142. Arbory\u015bci oczy\u015bcili ju\u017c przej\u015bcie z Flory Polskiej do Arboretum, gdzie pn\u0105cze to wraz ze swymi podporami tworzy\u0142o \u017cyw\u0105 bram\u0119 triumfaln\u0105.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/9zwal.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2541 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/9zwal-223x300.jpg\" alt=\"\" width=\"174\" height=\"234\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/9zwal-223x300.jpg 223w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/9zwal-761x1024.jpg 761w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/9zwal-768x1034.jpg 768w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/9zwal.jpg 951w\" sizes=\"auto, (max-width: 174px) 100vw, 174px\" \/><\/a>Kokornak wielkolistny <em>Aristolochia macrophylla<\/em> syn. <em>A. durior, A. sipho, <\/em>to jeden z najbardziej mrozoodpornych przedstawicieli rodziny kokornakowatych i rz\u0119du pieprzowc\u00f3w, znanego nam g\u0142\u00f3wnie z Oran\u017cerii<em>. <\/em>Pochodzi z wschodnich wybrze\u017cy Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, gdzie si\u0119ga po kanadyjskie Ontario. Dlatego tak wspaniale rozwija si\u0119 w Polsce. W\u0142a\u015bnie wyda\u0142 liczne owoce, kszta\u0142tem i kolorem \u0142udz\u0105co podobne do og\u00f3rk\u00f3w (nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce w odr\u00f3\u017cnieniu od nich, kokornak jest truj\u0105cy!). Nie s\u0105 to jednak kukurbitoidy (zmodyfikowane, olbrzymie jagody o j\u0119drnym mi\u0105\u017cszu, typowe dla rodziny dyniowatych <em>Cucurbitaceae<\/em>), lecz zmi\u0119\u015bnia\u0142e torebki, p\u0119kaj\u0105ce z czasem u podstawy. Wielk\u0105 ozdob\u0105 tej liany s\u0105 r\u00f3wnie\u017c okaza\u0142e, nerkowate w kszta\u0142cie li\u015bcie. Kwiaty mia\u0142 do\u015b\u0107 niepozorne jak na kokornaka, gdy\u017c mierz\u0105ce \u201eledwie\u201d 1-1,3 cm d\u0142ugo\u015bci a 1-3,5 cm \u015brednicy, a do tego skryte pod okapem ogromnych jak u \u0142opianu lub paulowni li\u015bci. Ich barwy z\u0142ota i spi\u017cu oraz typowy dla rodzaju kszta\u0142t wygi\u0119tej tubki, wydatnie rozszerzaj\u0105cej si\u0119 na ko\u0144cu, sprawi\u0142y, \u017ce biali pionierzy zwali je \u201efajk\u0105 Holendra\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2544 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal-300x209.jpg\" alt=\"\" width=\"175\" height=\"122\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal-300x209.jpg 300w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal-1024x714.jpg 1024w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal-768x535.jpg 768w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal-1536x1070.jpg 1536w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/6zwal.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 175px) 100vw, 175px\" \/><\/a>Kokornak wielkolistny to gatunek, kt\u00f3remu wr\u00f3\u017cy si\u0119 wielk\u0105 karier\u0119 przy tworzeniu zielonych \u015bcian, upi\u0119kszaniu ekran\u00f3w d\u017awi\u0119koch\u0142onnych wzd\u0142u\u017c autostrad, maskowaniu \u015bmietnik\u00f3w, nierementowanych fasad kamienic czy instalacji wojskowych. Wprawdzie ma spore wymagania wzgl\u0119dem podlewania i \u017cyzno\u015bci gleby, ale doskonale znosi mr\u00f3z i p\u00f3\u0142cie\u0144, wg niekt\u00f3rych szk\u00f3\u0142karzy nawet mocny cie\u0144 oraz inne niedogodno\u015bci \u017cycia w wielkiej metropolii. Ro\u015bnie na r\u00f3\u017cnych typach gleb, w g\u00f3rach USA nawet na rumoszu skalnym. Lubi te mocno alkaliczne, co w wielu miastach \u015bwiata b\u0119dzie dodatkowym atutem. Mrozoodporno\u015b\u0107 pozwoli\u0142a mu uciec z upraw w krajach skandynawskich i p\u0142n. Niemczech. Rozrasta si\u0119 b\u0142yskawicznie. Wymaga jednak solidnych podp\u00f3r. Ocieniaj\u0105c \u017cywe drzewo, nawet tak twarde jak d\u0105b, mo\u017ce og\u0142odzi\u0107 je i obci\u0105\u017cy\u0107 do tego stopnia, \u017ce po\u0142amie mu konary. Z racji rozmiar\u00f3w i wymaga\u0144 w handlu kokornak ten bywa tytu\u0142owany \u201enajszlachetniejszym krzewem\u201d albo \u201eprezydentem wszystkich pn\u0105czy\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"wp-image-2542 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or-300x209.jpg\" alt=\"\" width=\"175\" height=\"122\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or-300x209.jpg 300w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or-1024x714.jpg 1024w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or-768x536.jpg 768w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or-1536x1071.jpg 1536w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or.jpg 1920w\" sizes=\"auto, (max-width: 175px) 100vw, 175px\" \/><\/a>\u201eFajka Holendra\u201d podobnie jak pozosta\u0142e setki gatunk\u00f3w z rodzaju <em>Aristolochia,<\/em> zawiera du\u017co kwasu kokornakowego (arystolochowego), tote\u017c szeroko wykorzystywana jest w mieszankach zi\u00f3\u0142 leczniczych. Wielu Amerykan\u00f3w i Kanadyjczyk\u00f3w cierpi\u0105cych na nowotwory zw\u0142aszcza bia\u0142aczki, leczy si\u0119 na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 preparatami z tej ro\u015bliny albo jej zamorskich kuzyn\u00f3w. Jakkolwiek wsp\u00f3\u0142czesna, oparta na dowodach naukowych medycyna potwierdzi\u0142a dodatni wp\u0142yw pochodnych z tego kokornaku na gojenie si\u0119 ran, hamowanie infekcji bakteryjnych, namna\u017canie si\u0119 zdrowych bia\u0142ych krwinek, a apoptoz\u0119 bia\u0142aczkowych, to jednak wykaza\u0142a tak\u017ce z\u0142owrogie skutki uboczne terapii kokornakiem. Podobnie jak jego krewni stosowani od niepami\u0119tnych czas\u00f3w w tradycyjnej medycynie chi\u0144skiej, ajurwedyjskiej czy grecko-rzymskiej kokornak psuje nerki, deformuje p\u0142ody, wr\u0119cz stymuluje powstawanie pewnych nowotwor\u00f3w, przede wszystkim w obr\u0119bie uk\u0142adu moczowo-p\u0142ciowego.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Kilka innych, bardziej ciep\u0142olubnych kokornak\u00f3w od \u0142adnych paru tygodni kwitnie w \u201eZielonym Raju\u201d. Odwrotnie ni\u017c ich kanadyjski kuzyn li\u015bcie i owoce maj\u0105 do\u015b\u0107 ma\u0142e, za to kwiaty ogromne na tle ca\u0142ej ro\u015bliny, \u0142udz\u0105co podobne do li\u015bci pu\u0142apkowych dzbanecznik\u00f3w i kapturnic, za kt\u00f3re do\u015b\u0107 cz\u0119sto s\u0105 brane. \u0141atwe je odr\u00f3\u017cni\u0107 po cuchn\u0105cym zapachu, branym niekiedy przez Publiczno\u015b\u0107 za pad\u0142\u0105 kawi\u0119 lub kwitn\u0105c\u0105 stapeli\u0119. Charakterystyczny smr\u00f3d padliny lub \u0142ajna oraz dodatkowe ciep\u0142e emitowane przez kwiat (jakby w tropikach i Oran\u017cerii nie by\u0142o i bez tego gor\u0105co!) wskazuje nam g\u0142\u00f3wnych zapylaczy: niedo\u015bwiadczone muchy i chrz\u0105szcze nale\u017c\u0105ce do omarlicowatych. Insekt zwabiony apetyczn\u0105 dla\u0144 woni\u0105 zostaje uwi\u0119ziony w \u015brodku kwiatu na wiele d\u0142ugich godzin, co zabezpiecza ro\u015blinie pewno\u015b\u0107 zapylenia. Wykorzystanie owadzich \u015bcierwojad\u00f3w to cecha niemal ca\u0142ej rodziny kokornakowatych. Znanymi \u015bmierdzielami s\u0105 cho\u0107by bezzieleniowe, paso\u017cytnicze krewniaki kokornak\u00f3w, jak piestrzennik <em>Hydnora<\/em> i <em>Prosopanche<\/em>, rywalizuj\u0105ce z bukietnic\u0105 <em>Rafflesia<\/em> i lakandoni\u0105 schizmatyck\u0105 <em>Lacandonia schismatica<\/em> o miano najdziwniejszej ro\u015bliny Ziemi. Kwiaty piestrzennik\u00f3w capi\u0105 gorzej ni\u017c aristolochie, gdy\u017c nierzadko nigdy nie wyrastaj\u0105 ponad powierzchni\u0119 gleby. Owad musi wi\u0119c nieco pokopa\u0107, by si\u0119 do nich dosta\u0107. S\u0105 jednak uczciwsze wobec partner\u00f3w, gdy\u017c \u201epod cel\u0105\u201d dobrze karmi\u0105 insekty bogatymi w t\u0142uszcze i bia\u0142ka, mocno zmi\u0119\u015bnia\u0142ymi elementami okwiatu.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a href=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/8zwal.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\" wp-image-2546 alignleft\" src=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/8zwal-219x300.jpg\" alt=\"\" width=\"175\" height=\"240\" srcset=\"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/8zwal-219x300.jpg 219w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/8zwal-748x1024.jpg 748w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/8zwal-768x1051.jpg 768w, https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/8zwal.jpg 935w\" sizes=\"auto, (max-width: 175px) 100vw, 175px\" \/><\/a>We florze krajowej brak jest rodzimych cz\u0142onk\u00f3w rodzaju <em>Aristolochia<\/em>. Na spalonych S\u0142o\u0144cem murawach i widnych zaro\u015blach w dolinach Odry i Wis\u0142y, rzadziej na wy\u017cynach, trafia si\u0119 czasem k. powojnikowy <em>A. clematitis<\/em>, mniejszy i bardziej \u015bwiat\u0142o\u017c\u0105dny od wielkolistnego, zbieg z dawnych upraw, sprowadzony z Azji Mniejszej i Kaukazu. Pn\u0105cze do\u015b\u0107 \u0142adne, aczkolwiek o wstr\u0119tnym smaku i zapachu, omijane zwykle przez zwierz\u0119ta. Konie, kt\u00f3re jednak zmusi si\u0119 do zjedzenia ziela cierpi\u0105 nie tylko hipotermi\u0119 i problemy z moczem, lecz tak\u017ce na zaburzenia psychiczne podobne do ludzkiej depresji. W przesz\u0142o\u015bci stosowano go szeroko jako odtrutk\u0119 po uk\u0105szeniach w\u0119\u017cy, przy problemach z kr\u0105\u017ceniem, niegoj\u0105cych si\u0119 ranach, chorobach sk\u00f3rnych, przede wszystkim jednak jako \u015brodek u\u0142atwiaj\u0105cy skomplikowane porody, przy\u015bpieszaj\u0105cy wydalenie \u0142o\u017cyska lub do sp\u0119dzania p\u0142odu (st\u0105d jego pradawna, utrwalona przez Linneusza nazwa rodzajowa \u201enajlepszy por\u00f3d\u201d). Dzi\u015b u\u017cywanie mieszanek zio\u0142owych z kokornakiem zosta\u0142o zakazane w Europie. M\u00f3wi si\u0119 nawet o osobnych jednostkach chorobowych np.: nefropatii zi\u00f3\u0142 chi\u0144skich i nefropatii ba\u0142ka\u0144skiej jako skutkach chronicznego zatrucia kokornakami, g\u0142\u00f3wnie z \u201eherbatek odchudzaj\u0105cych\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">mgr Adam Kapler<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W pi\u0105tek 24 lipca prze\u017cyli\u015bmy w Ogrodzie ma\u0142\u0105 \u201ekatastrof\u0119 budowlan\u0105\u201d, a w\u0142a\u015bciwie arborystyczn\u0105. Run\u0119\u0142a znaczna cz\u0119\u015b\u0107 naszego prze\u015blicznego kokornaku wielkolistnego wraz z konarami rodzimych d\u0119b\u00f3w, na kt\u00f3re si\u0119 wspina\u0142. Arbory\u015bci oczy\u015bcili ju\u017c przej\u015bcie z Flory Polskiej do Arboretum, gdzie pn\u0105cze to wraz ze swymi podporami tworzy\u0142o \u017cyw\u0105 bram\u0119 triumfaln\u0105. Kokornak wielkolistny Aristolochia macrophylla syn. A&#8230;.<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2542,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[34,19,26],"tags":[269,270,168],"class_list":["post-2538","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-w-naszym-ogrodzie","category-news","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-kokornak-wielkolistny","tag-kokornakowate","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":19,"label":"Wydarzenia"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":269,"label":"Kokornak wielkolistny"},{"value":270,"label":"Kokornakowate"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/07\/4or-1024x714.jpg",1024,714,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":19,"name":"Wydarzenia","slug":"news","term_group":0,"term_taxonomy_id":19,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":27,"filter":"raw","cat_ID":19,"category_count":27,"category_description":"","cat_name":"Wydarzenia","category_nicename":"news","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":269,"name":"Kokornak wielkolistny","slug":"kokornak-wielkolistny","term_group":0,"term_taxonomy_id":269,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":270,"name":"Kokornakowate","slug":"kokornakowate","term_group":0,"term_taxonomy_id":270,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2538","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2538"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2538\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2538"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2538"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2538"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}