{"id":2491,"date":"2020-06-18T21:54:01","date_gmt":"2020-06-18T19:54:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2491"},"modified":"2020-06-21T14:38:30","modified_gmt":"2020-06-21T12:38:30","slug":"w-powsinie-kwitna-roze-pomarszczone","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/w-powsinie-kwitna-roze-pomarszczone\/","title":{"rendered":"W Powsinie kwitn\u0105 r\u00f3\u017ce pomarszczone"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>R\u00f3\u017ca pomarszczona (Rosa rugosa<\/em>), zwana tak\u017ce r\u00f3\u017c\u0105 japo\u0144sk\u0105 i r\u00f3\u017c\u0105 fa\u0142dzistolistn\u0105, to gatunek powszechnie znany. Ma du\u017ce, mocno i s\u0142odko pachn\u0105ce, amarantowolila kwiaty, pojawiaj\u0105ce si\u0119 obficie w trzeciej dekadzie maja i potem rzadziej nawet do mroz\u00f3w. Kwiaty zawieraj\u0105 200-250 pr\u0119cik\u00f3w, 100 s\u0142upk\u00f3w, ale nie zawieraj\u0105 miodnik\u00f3w. Mimo to s\u0105 ch\u0119tnie odwiedzane przez owady zapylaj\u0105ce. Spotykane s\u0105 formy o kwiatach bia\u0142ych i r\u00f3\u017cowych. Zawi\u0105zuj\u0105ce si\u0119 pseudoowoce dojrzewaj\u0105 od sierpnia i s\u0105 na krzewach jeszcze w zimie. Li\u015bcie s\u0105 pomarszczone (st\u0105d nazwa), \u015bwie\u017cozielone, b\u0142yszcz\u0105ce, ogonek i o\u015b li\u015bcia z kolcami, jesieni\u0105 przebarwiaj\u0105 si\u0119 na \u017c\u00f3\u0142to. Krzewy bardzo g\u0119ste, o wzniesionym pokroju i sztywnych prostych p\u0119dach, \u0142atwo rozrastaj\u0105 si\u0119 za pomoc\u0105 odrost\u00f3w. Kolce obficie pokrywaj\u0105 p\u0119dy. Tworzy zaro\u015bla bardzo trudne do pokonania.<\/p>\n

Pochodzi ze wschodniej Azji: Japonii, P\u00f3\u0142wyspu Korea\u0144skiego, Wysp Kurylskich, Sachalinu, Kamczatki, Chin (prowincje Liaoning, Szantung, Jilin). W Chinach jest gatunkiem zagro\u017conym i wpisanym do Czerwonej Ksi\u0119gi Ro\u015blin, a stan ten jest spowodowany prawdopodobnie zbyt du\u017cym pozyskiwaniem tego gatunku ze stanowisk naturalnych. Cz\u0119sto wyst\u0119puje na s\u0142onecznych nadbrze\u017cach morskich, na ja\u0142owych,  suchych, zasolonych glebach, znosz\u0105c tak\u017ce s\u0142one wiatry od morza. To gatunek klimatu umiarkowanego p\u00f3\u0142kuli p\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n

R\u00f3\u017ca pomarszczona trafi\u0142a do Wielkiej Brytanii w 1796 roku pod nazw\u0105 Rosa ferox<\/em>, a do Francji \u2013 Rosa kamtchatica<\/em>, ale o niej zapomniano w nat\u0142oku licznie sprowadzanych w\u00f3wczas gatunk\u00f3w z zamorskich stron. Natomiast do USA przywieziono j\u0105 w 1845 roku i od razu wprowadzono do uprawy jako ro\u015blin\u0119 ozdobn\u0105. Tu wkr\u00f3tce przekonano si\u0119, jak bardzo szybko potrafi si\u0119 rozprzestrzeni\u0107. W Ameryce P\u00f3\u0142nocnej i Europie, jako uciekinier z uprawy (agriofit), stanowi du\u017ce zagro\u017cenie dla flory rodzimej, ogranicza bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i dost\u0119pno\u015b\u0107 terenu.<\/p>\n

\"\"<\/a>Niestety, te same cechy, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 r\u00f3\u017cy pomarszczonej adaptowa\u0107 si\u0119 do niekorzystnego \u015brodowiska sprawi\u0142y, \u017ce obecnie w Europie jest gatunkiem inwazyjnym w skali kraju lub lokalnie (kraje nadba\u0142tyckie, Belgia, Holandia). R\u00f3\u017ca pomarszczona szybko rozprzestrzenia si\u0119 w spos\u00f3b niekontrolowany w \u015brodowisku naturalnym, stanowi\u0105c zagro\u017cenie dla flory rodzimej. W Polsce mo\u017cna j\u0105 spotka\u0107 powszechnie na r\u00f3\u017cnych stanowiskach w ca\u0142ym kraju, jest tak\u017ce uprawiana. Niemniej \u201eOgrodnictwo wobec ro\u015blin inwazyjnych obcego pochodzenia \u2013 kodeks dobrych praktyk\u201d (2013) zaleca nie uprawia\u0107 tego gatunku w pobli\u017cu ciek\u00f3w wodnych, las\u00f3w, wydm i co najmniej 50 km od wybrze\u017ca morskiego, ponadto na obszarach chronionych i w ich otulinach. Preferowana jest rezygnacja z uprawy lub ostatecznie uprawa ze zminimalizowaniem ryzyka, np. na regularnie koszonych trawnikach, gdzie niszczone s\u0105 odrosty, dok\u0142adne usuwanie ro\u015blin po zako\u0144czeniu uprawy, spalenie lub kompostowanie resztek w zamkni\u0119tych pojemnikach. Dok\u0142adne aktualne informacje na temat r\u00f3\u017cy pomarszczonej i jej inwazyjno\u015bci mo\u017cna uzyska\u0107 na stronach Generalnej Dyrekcji Ochrony \u015arodowiska.<\/p>\n

R\u00f3\u017ca pomarszczona rozrasta si\u0119 przez odrosty, a nasiona roznosz\u0105 ptaki i woda \u2013 pseudoowoce mog\u0105 unosi\u0107 si\u0119 na wodzie do nawet 40 dni. Stwierdzono, \u017ce wykazuje szczeg\u00f3lne zagro\u017cenie dla wydm i solnisk nadmorskich, wydm \u015br\u00f3dl\u0105dowych i muraw kserotermicznych. W Polsce wyst\u0119puje na wielu stanowiskach, m.in. w Wigierskim i S\u0142owi\u0144skim Parku Narodowym, rezerwacie Mewia \u0141acha, na obszarach Natura 2000 \u201eZalew Wi\u015blany i Mierzeja Wi\u015blana\u201d, ,,Zatoka Pucka i P\u00f3\u0142wysep Helski\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a>R\u00f3\u017ca pomarszczona posiada trzy wa\u017cne cechy, kt\u00f3re pod koniec wieku XIX sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 dla intensywnych prac hodowlanych: powtarzanie kwitnienia, odporno\u015b\u0107 na mr\u00f3z i czarn\u0105 plamisto\u015b\u0107 r\u00f3\u017cy. Kolejne kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej doceniono inne cechy gatunku: wysok\u0105 tolerancj\u0119 na warunki miejskie, w tym zanieczyszczenia powietrza, aerozol solny, zasolenie gleby, a tak\u017ce susz\u0119 i wysokie temperatury powietrza oraz ja\u0142owe gleby. Znosi tak\u017ce cz\u0119\u015bciowe zasypywanie piaskiem (wydmy). Powsta\u0142y setki odmian pochodz\u0105cych od r\u00f3\u017cy pomarszczonej, pn\u0105cych i parkowych, oraz przede wszystkim najbardziej znanych, potrzebnych i rozpowszechnionych: okrywowych. Te ostatnie s\u0105 podstaw\u0105 najbardziej dekoracyjnych nasadze\u0144 w miastach, tak\u017ce przy szlakach komunikacyjnych. Odmiany, w zale\u017cno\u015bci od sposobu wzrostu, sadzone s\u0105 jako okrywowe, solitery, na szpalery i \u017cywop\u0142oty. Nie wszystkie tworz\u0105 odrosty i owocuj\u0105, nie wszystkie te\u017c powtarzaj\u0105 kwitnienie. Odmiany pochodz\u0105ce od r\u00f3\u017cy pomarszczonej (Hybrid Rugosa<\/em>) nie wykazuj\u0105 cech inwazyjno\u015bci i nie s\u0105 zagro\u017ceniem dla rodzimej flory.<\/p>\n

Pisz\u0105c o r\u00f3\u017cy pomarszczonej, nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o jej jeszcze jednym niezwykle wa\u017cnym elemencie: owocach. Prawdziwym owocem r\u00f3\u017cy s\u0105 nie\u0142upki, zawieraj\u0105ce m.in. kwas elagowy. Natomiast mi\u0119siste dno kwiatowe, w kt\u00f3rym s\u0105 one osadzone, zwane hypancjum, du\u017ce, pomara\u0144czowoczerwone, jest powszechnie u\u017cywane nie tylko jako surowiec do wyrobu d\u017cem\u00f3w, konfitur, wina, herbat, a tak\u017ce sos\u00f3w, pesto i na surowo, np. w sa\u0142atkach. To przede wszystkim niezwykle bogate \u017ar\u00f3d\u0142o witaminy C, gdy\u017c dojrza\u0142e hypancja zawieraj\u0105 jej ok. 700 mg na 100 g \u015bwie\u017cej masy, przy czym u odmian mo\u017ce by\u0107 nawet 5-krotnie wi\u0119ksza. Opr\u00f3cz witaminy C hypancja zawieraj\u0105 inne cenne witaminy, minera\u0142y i zwi\u0105zki biologicznie aktywne. Z tego powodu gatunek i odmiany uprawia si\u0119 do cel\u00f3w spo\u017cywczych i farmaceutycznych.<\/p>\n

dr hab. in\u017c. Marta Monder<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

R\u00f3\u017ca pomarszczona (Rosa rugosa), zwana tak\u017ce r\u00f3\u017c\u0105 japo\u0144sk\u0105 i r\u00f3\u017c\u0105 fa\u0142dzistolistn\u0105, to gatunek powszechnie znany. Ma du\u017ce, mocno i s\u0142odko pachn\u0105ce, amarantowolila kwiaty, pojawiaj\u0105ce si\u0119 obficie w trzeciej dekadzie maja i potem rzadziej nawet do mroz\u00f3w. Kwiaty zawieraj\u0105 200-250 pr\u0119cik\u00f3w, 100 s\u0142upk\u00f3w, ale nie zawieraj\u0105 miodnik\u00f3w. Mimo to s\u0105 ch\u0119tnie odwiedzane przez owady zapylaj\u0105ce. Spotykane…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2493,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[168,258,259],"class_list":["post-2491","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-rosa-rugosa","tag-roza-pomarszczona"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":258,"label":"Rosa rugosa"},{"value":259,"label":"R\u00f3\u017ca pomarszczona"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Rugosa_P1850998-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw"},{"term_id":258,"name":"Rosa rugosa","slug":"rosa-rugosa","term_group":0,"term_taxonomy_id":258,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"},{"term_id":259,"name":"R\u00f3\u017ca pomarszczona","slug":"roza-pomarszczona","term_group":0,"term_taxonomy_id":259,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":2,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2491","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2491"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2491\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2491"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2491"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2491"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}