{"id":2461,"date":"2020-06-11T22:27:20","date_gmt":"2020-06-11T20:27:20","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2461"},"modified":"2020-07-05T12:35:15","modified_gmt":"2020-07-05T10:35:15","slug":"len-roslina-cenniejsza-od-zlota","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/len-roslina-cenniejsza-od-zlota\/","title":{"rendered":"Len, ro\u015blina cenniejsza od z\u0142ota."},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>
Len zwyczajny<\/figcaption><\/figure>\n

Len ro\u015blina popularna i uprawiana bardzo cz\u0119sto jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku, dzisiaj jest ju\u017c troch\u0119 zapomniana. Bajka Marii Konopnickiej \u201eJak to ze lnem by\u0142o\u201d jest o najbardziej znanym gatunku lnu, mo\u017cna powiedzie\u0107 archetypicznym, czyli w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej traktowany jako pierwowz\u00f3r rodzaju, mianowicie chodzi o len zwyczajny (Linum usitatissimum<\/em>). Ro\u015blin\u0119 opisan\u0105 jako cenniejsz\u0105 od z\u0142ota, daj\u0105c\u0105 wszelkie po\u017cytki, odzienie, po\u017cywienie, lek, pasz\u0119 dla zwierz\u0105t. Gatunek ten pochodzi z Bliskiego Wschodu z tak zwanego rejonu \u017byznego P\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyca, kt\u00f3ry obecnie znajduje si\u0119 na terytoriach Iraku, Iranu, Syrii, Izraela, Palestyny i Egiptu. To na tym obszarze zacz\u0119\u0142a si\u0119 uprawa ro\u015blin, czyli rolnictwo. Len zwyczajny uprawiany jest ju\u017c tak d\u0142ugo, \u017ce obecnie w stanie dzikim nie wyst\u0119puje. Jako ro\u015blina jednoroczna czasami ucieka z upraw i przej\u015bciowo pojawia si\u0119 w naturalnych siedliskach. Jest ro\u015blin\u0105 jednoroczn\u0105 o pojedynczej \u0142odydze licz\u0105cej 20-100 cm wysoko\u015bci i b\u0142\u0119kitnych kwiatach, kwitnie w czerwcu i lipcu. Len zwyczajny prezentowany jest w naszym Ogrodzie w kolekcji ro\u015blin uprawnych.<\/p>\n

Rodzaj len (Linum<\/em>) nale\u017cy do rodziny lnowatych (Linaceae<\/em>), w Polsce naturalnie wyst\u0119puje 5 gatunk\u00f3w oraz jeden gatunek obcy, zadomowiony w polskiej florze.<\/p>\n

Len trwa\u0142y (Linum perenne<\/em>)<\/strong>  naturalnie ro\u015bnie w po\u0142udniowo-wschodniej i \u015brodkowej Europie, na zachodzie od Wysp Brytyjskich. Do Polski zawleczony w XX w. zdzicza\u0142y i miejscami zadomowiony. Wyst\u0119puje g\u0142\u00f3wnie na ni\u017cu na stanowiskach przekszta\u0142conych przez cz\u0142owieka o charakterze naturalnym. Ro\u015bnie na suchych zboczach, w ciep\u0142olubnych murawach, widnych borach sosnowych, na glebach kamienistych, gdzie tworzy g\u0119ste k\u0119py o wysoko\u015bci 60-100 cm. \u0141odygi s\u0105 cienkie, wzniesione na g\u00f3rze rozga\u0142\u0119zione, nagie. Li\u015bcie lancetowate, zaostrzone, na brzegu szorstkie, do\u015b\u0107 cz\u0119sto niesymetryczne, na \u0142odydze ustawione skr\u0119tolegle. B\u0142\u0119kitne kwiaty zebrane s\u0105 w lu\u017anych kwiatostanach<\/a>, posiadaj\u0105 pi\u0119\u0107 delikatnych p\u0142atk\u00f3w d\u0142ugo\u015bci 15-20 mm, opadaj\u0105cych szybko po przekwitni\u0119ciu. Szypu\u0142ki kwiat\u00f3w ustawione zwykle wszechstronnie, w czasie kwitnienia i owocowania s\u0105 wzniesione.   Kwitnie od czerwca do lipca. Owocem jest okr\u0105g\u0142a torebka 6-7 mm d\u0142ugo\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Len austriacki<\/figcaption><\/figure>\n

Len austriacki (Linum austriacum<\/em>)<\/strong> w polskiej florze ma status nie do ko\u0144ca ustalony. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3de\u0142 jest gatunkiem obcym zadomowionym, natomiast inne uznaj\u0105 jego stanowiska w okolicy Przemy\u015bla za naturalne, ro\u015bnie tam w murawach kserotermicznych. W innych miejscach ko\u0142o Bydgoszczy i na \u015al\u0105sku pojawia si\u0119 na suchych murawach, na nasypach kolejowych i cmentarzach, jednak te siedliska uznawane s\u0105 za wt\u00f3rne, antropogeniczne, czyli zwi\u0105zane z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 cz\u0142owieka. Len austriacki jest bylin\u0105 o nieco zdrewnia\u0142ym korzeniu i nasadach p\u0119d\u00f3w. \u0141odygi s\u0105 pojedyncze lub po kilka, tworz\u0105 lu\u017an\u0105 k\u0119p\u0119, rozga\u0142\u0119zione tylko w obr\u0119bie kwiatostanu. Li\u015bcie na \u0142odydze umieszczone skr\u0119tolegle, r\u00f3wnow\u0105sko lancetowate, siedz\u0105ce, czyli nie posiadaj\u0105 ogonka li\u015bciowego. Kwiatostan to lu\u017ana wierzchotka z\u0142o\u017cona z nielicznych kwiat\u00f3w na d\u0142ugich szypu\u0142kach. Kwiaty z pi\u0119cioma b\u0142\u0119kitnymi, szerokimi i zachodz\u0105cymi na siebie p\u0142atkami. Szypu\u0142ki kwiat\u00f3w ustawione zazwyczaj jednostronnie, w czasie owocowania poziomo odstaj\u0105ce lub cz\u0119\u015bciej odgi\u0119te do do\u0142u. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Owocem jest okr\u0105g\u0142a torebka 3-5 mm d\u0142ugo\u015bci. Gatunek podlega \u015bcis\u0142ej ochronie prawnej i zosta\u0142 uznany za zagro\u017cony wygini\u0119ciem. W Ogrodzie Botanicznym w Powsinie len austriacki ro\u015bnie w Kolekcji flory Polski na s\u0142onecznej skarpie przy g\u0142\u00f3wnej alei, a kwitnienie rozpoczyna zwykle oko\u0142o po\u0142owy maja.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Len karpacki<\/figcaption><\/figure>\n

Len karpacki (Linum extraaxillare<\/em>)<\/strong> ro\u015bnie w Tatrach na naskalnych wapiennych murawach. Jest ro\u015blin\u0105 wieloletni\u0105 wysoko\u015bci 20-50 cm o delikatnych, g\u0119sto ulistnionych p\u0119dach tworz\u0105cych lu\u017ane, rzadkie k\u0119py. Kwiaty skupione na g\u00f3rze \u0142odygi w kilkukwiatowy kwiatostan. Kwiat 5-krotny z niebieskimi p\u0142atkami korony, zw\u0119\u017conymi ku nasadzie, s\u0142abo nachodz\u0105cymi na siebie o wyra\u017anych ciemniejszych \u017cy\u0142kach na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci p\u0142atka. W g\u00f3rach kwitnie od czerwca do sierpnia, natomiast w Ogrodzie rozpoczyna kwitnienie w pierwszej po\u0142owie maja. Posadzony jest w kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich na mniejszym wzniesieniu z ro\u015blinami tatrza\u0144skimi od strony wschodniej.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Len w\u0142ochaty<\/figcaption><\/figure>\n

Len w\u0142ochaty (Linum hirsutum<\/em>)<\/strong> to w polskiej florze bardzo rzadki gatunek, kt\u00f3rego kilkana\u015bcie stanowisk skupionych jest g\u0142\u00f3wnie w Niecce Nidzia\u0144skiej na kserotermicznych murawach reprezentuj\u0105cych tzw. stepy kwietne. Ro\u015bnie na miejscach wybitnie s\u0142onecznych, ciep\u0142ych i z ma\u0142\u0105 konkurencj\u0105 innych ro\u015blin, czyli zwykle zwi\u0105zanymi z erozj\u0105 gleby. Prowadzone obserwacje wykaza\u0142y, \u017ce ro\u015bliny tego gatunku ust\u0119puj\u0105 z powierzchni, na kt\u00f3rych pokrycie ro\u015blinno\u015bci\u0105 przekracza 60%. Gatunek jest obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 oraz ma status nara\u017conego na wygini\u0119cie. Ro\u015bliny w zale\u017cno\u015bci od warunk\u00f3w dwu- lub kilkuletnie maj\u0105 wysoko\u015b\u0107 30-90 cm, ca\u0142e pokryte s\u0105 mi\u0119kkimi w\u0142oskami, \u0142odygi na dole zdrewnia\u0142e w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci rozga\u0142\u0119zione. Wyrastaj\u0105 pojedynczo lub po kilka ze zdrewnia\u0142ego korzenia. Li\u015bcie bez ogonk\u00f3w \u2013 siedz\u0105ce, umieszczone s\u0105 skr\u0119tolegle na \u0142odydze. Kwiaty 5-krotne, du\u017ce (50-60 mm \u015brednicy) na kr\u00f3tkich szypu\u0142kach tworz\u0105 lu\u017any wierzchotkowaty kwiatostan. P\u0142atki niebieskie z ciemniejszymi \u017cy\u0142kami, szeroko odwrotnie jajowate. Kwitnie od po\u0142owy czerwca do ko\u0144ca sierpnia. Owocem jest kulista, zaostrzona na szczycie torebka. W Kolekcji flory Polski ro\u015bnie niedaleko lnu austriackiego na s\u0142onecznej skarpie.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Len z\u0142ocisty<\/figcaption><\/figure>\n

Len z\u0142ocisty (Linum flavum<\/em>)<\/strong> jak ju\u017c wskazuje jego nazwa, r\u00f3\u017cni si\u0119 od pozosta\u0142ych ln\u00f3w kolorem kwiat\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 z\u0142ocisto\u017c\u00f3\u0142te. Stanowiska tego gatunku s\u0105 rozmieszczone na Wy\u017cnie Ma\u0142opolskiej i Lubelskiej, na Roztoczu oraz w okolicach Przemy\u015bla, wyst\u0119puje w murawach kserotermicznych, na zboczach i \u015bciankach w\u0105woz\u00f3w. Gatunek jest obj\u0119ty \u015bcis\u0142\u0105 ochron\u0105 prawn\u0105 i uznany za nara\u017cony na wygini\u0119cie. Len z\u0142ocisty jest bylin\u0105 dorastaj\u0105c\u0105 do wysoko\u015bci 30-50 cm, o \u0142odygach sztywnych, wzniesionych, rozga\u0142\u0119zionych tylko w obr\u0119bie kwiatostanu, skr\u0119tolegle ulistnionych. Kwiaty 5-krotne, du\u017ce na kr\u00f3tkich szypu\u0142kach, zebrane na szczycie \u0142odygi w kilkukwiatow\u0105 wierzchotk\u0119. P\u0142atki korony d\u0142ugo\u015bci 15-25 mm. Kwitnie od czerwca do sierpnia. W Ogrodzie ro\u015bnie w Kolekcji flory Polski na s\u0142onecznej skarpie obok innych ln\u00f3w, naprzeciwko kolekcji ro\u015blin g\u00f3rskich. Kwitnienie rozpoczyna w pierwszej po\u0142owie czerwca.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Len przeczyszczaj\u0105cy<\/figcaption><\/figure>\n

Len przeczyszczaj\u0105cy (Linum catharticum<\/em>) <\/strong>jest delikatn\u0105, jednoroczn\u0105 ro\u015blin\u0105, rzadko dwu- lub trzyletni\u0105. \u0141odyga 5-30 cm wysoko\u015bci, wzniesiona lub do\u0142em podnosz\u0105ca si\u0119, niemal naga, mniej lub bardziej rozga\u0142\u0119ziaj\u0105ca si\u0119 z li\u015b\u0107mi umieszczonymi daleko od siebie i naprzeciwlegle. Kwiaty drobne zebrane w lu\u017any kwiatostan typu wierzchotki. P\u0142atki korony bia\u0142e z \u017c\u00f3\u0142t\u0105 plam\u0105 u nasady, pod\u0142ugowato odwrotnie jajowate, zw\u0119\u017caj\u0105ce si\u0119 ku nasadzie, o d\u0142ugo\u015bci 4-5 mm. Kwitnie od maja do wrze\u015bnia. Wyst\u0119puje w ca\u0142ej Polsce, cz\u0119sty na ni\u017cu i w g\u00f3rach, w Tatrach ma stanowiska do wysoko\u015bci 1650 m n.p.m. Najcz\u0119\u015bciej spotykany jest na pastwiskach, murawach, \u0142\u0105kach i nieu\u017cytkach na po\u0142udniu Polski,  na stanowiskach podmok\u0142ych i suchych, a nawet w g\u00f3rskich murawach naskalnych.<\/p>\n

W dawniejszych czasach len zwyczajny by\u0142 bardzo ceniony, poniewa\u017c dawa\u0142 cz\u0142owiekowi wiele korzy\u015bci. Obecnie naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce gatunki ln\u00f3w s\u0105 r\u00f3wnie warto\u015bciowe, poniewa\u017c po prostu jeszcze s\u0105, a coraz cz\u0119\u015bciej zdajemy sobie spraw\u0119, \u017ce bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jest nie do przecenienia. Zapraszamy do Kolekcji flory Polski, gdzie mo\u017cna zobaczy\u0107 cztery rodzime gatunki ln\u00f3w, oraz do Kolekcji ro\u015blin u\u017cytkowych, gdzie ro\u015bn\u0105 te ro\u015bliny opisane jako cenniejsze od z\u0142ota, czyli len zwyczajny.<\/p>\n

Tekst: Anna Gasek<\/strong>
\nZdj\u0119cia: Wies\u0142aw Gawry\u015b, Anna Gasek<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Len ro\u015blina popularna i uprawiana bardzo cz\u0119sto jeszcze w latach siedemdziesi\u0105tych XX wieku, dzisiaj jest ju\u017c troch\u0119 zapomniana. Bajka Marii Konopnickiej \u201eJak to ze lnem by\u0142o\u201d jest o najbardziej znanym gatunku lnu, mo\u017cna powiedzie\u0107 archetypicznym, czyli w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej traktowany jako pierwowz\u00f3r rodzaju, mianowicie chodzi o len zwyczajny (Linum usitatissimum). Ro\u015blin\u0119 opisan\u0105 jako cenniejsz\u0105 od…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2466,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[14,26],"tags":[254,255,168],"class_list":["post-2461","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ciekawostki","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-len","tag-linaceae","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":14,"label":"Ciekawostki"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":254,"label":"Len"},{"value":255,"label":"Linaceae"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/06\/Len-karpacki-1024x640.jpg",1024,640,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":14,"name":"Ciekawostki","slug":"ciekawostki","term_group":0,"term_taxonomy_id":14,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":40,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":14,"category_count":40,"category_description":"","cat_name":"Ciekawostki","category_nicename":"ciekawostki","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":254,"name":"Len","slug":"len","term_group":0,"term_taxonomy_id":254,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":255,"name":"Linaceae","slug":"linaceae","term_group":0,"term_taxonomy_id":255,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw","term_order":"0"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2461"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2461\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2466"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}