{"id":2208,"date":"2020-05-07T13:11:17","date_gmt":"2020-05-07T11:11:17","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2208"},"modified":"2020-05-07T13:19:17","modified_gmt":"2020-05-07T11:19:17","slug":"korony-i-szachownice-fritillaria","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/korony-i-szachownice-fritillaria\/","title":{"rendered":"Korony i szachownice Fritillaria"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>
Fritillaria persica<\/figcaption><\/figure>\n

Wielk\u0105 atrakcj\u0105 powsi\u0144skich kolekcji ro\u015blin ozdobnych s\u0105 od lat szachownice Fritillaria<\/em>. S\u0105 to ro\u015bliny dla cierpliwych, gdy\u017c kwitn\u0105 dopiero 3-4 lata po zasadzeniu cebul. To prawdziwe \u015bpi\u0105ce kr\u00f3lewny, bo wchodz\u0105 w spoczynek dwa razy do roku zim\u0105 i latem. W\u0142a\u015bnie pomy\u015blne przetrwanie spoczynku decyduje o powodzeniu uprawy. Warto zadba\u0107 o drena\u017c pod\u0142o\u017ca i starannie kszta\u0142towa\u0107 gleb\u0119 pod szachownice, komponuj\u0105c j\u0105 ze starego kompostu, \u017cwiru oraz chudej gliny. Cebule mo\u017cna sadzi\u0107 w a\u017curowych koszyczkach i wyjmowa\u0107 z ziemi na czas spoczynku letniego. Jak si\u0119 nie ma czasu na koszyczki, trzeba przynajmniej ograniczy\u0107 do minimum podlewanie \u015bpi\u0105cych organ\u00f3w podziemnych. Zim\u0105 natomiast dobrze jest os\u0142ania\u0107 je oknem inspektowym b\u0105d\u017a szyb\u0105. Najwra\u017cliwsze okazy mo\u017cna uprawia\u0107 w doniczkach w ch\u0142odnej szklarni, by mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce nic ich podleje wbrew naszej woli. Tak \u201ekapry\u015bna\u201d biologia szachownic to spadek po ich dzikich przodkach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich trafi\u0142a do naszych skalniak\u00f3w i na rabaty naturalistyczne z g\u00f3rskich hal, widnych naskalnych lask\u00f3w i lasostep\u00f3w Azji Mniejszej, Iranu, Afganistanu i zachodnich Chin. Dotyczy to zar\u00f3wno \u0142atwych w uprawie koron cesarskich Fritillaria imperialis, <\/em>sz. ostrop\u0142atkowych F. acmopetala<\/em> czy sz. asyryjskich F. uva-vulpis<\/em> (F. assyriaca<\/em>), jak i do\u015b\u0107 gryma\u015bnych sz. Wa\u0142ujewa F. walujewii <\/em>oraz sz. w\u0105skokwiatowych F. stenanthera. <\/em>Z podobnych \u015brodowisk w Alpach francuskich i w\u0142oskich pochodzi \u0142adna, a ma\u0142o wra\u017cliwa sz. tr\u0105bkowata F. tubaeformis<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Fritillaria meleagris<\/figcaption><\/figure>\n

Znacznie rzadsze s\u0105 w tym rodzaju mi\u0142o\u015bniczki las\u00f3w i mokrade\u0142. Nale\u017cy do nich jeden z najpi\u0119kniejszych zwiastun\u00f3w wiosny na polskich moczarach: sz. kostkowata F. meleagris <\/em>jak r\u00f3wnie\u017c znana polskim zes\u0142a\u0144com sz. kamczacka F. camschatensis<\/em> o charakterystycznym rozmieszczeniu obejmuj\u0105cym p\u00f3\u0142noc Japonii, Kamczatk\u0119 i pacyficzne wybrze\u017ce Alaski. Sz. kostkowata to jedna z najstarszych ro\u015blin wschodniej Europy wzi\u0119tych do uprawy. Ju\u017c Rzymianie sprowadzili j\u0105 do Anglii. W wielu regionach uznawana za oficjalny symbol np.: Chorwacji, szwedzkiej prowincji Uppsala i Naddniestrza. Obdarzona mn\u00f3stwem fantazyjnych nazw ludowych np.: \u201eLeper lily \u2013 lilijka tr\u0119dowatych\u201d. Ceniona za swoj\u0105 odporno\u015b\u0107 na mr\u00f3z i okresowe zalewanie, mo\u017ce rosn\u0105\u0107 w tym samym miejscu wiele lat bez konieczno\u015bci przesadzania. Preferuje lekko kwa\u015bne, \u017cyzne czarne ziemie jeziorne i mursze \u0142\u0105k, b\u0119d\u0105cych wcze\u015bniej torfowiskami, ale nie\u017ale rozwija si\u0119 tak\u017ce na wielu innych typach pod\u0142o\u017cy, byle mokrych lub \u015bwie\u017cych. Formy dzikie wygl\u0105daj\u0105 jak malutkie tulipany, o zwisaj\u0105cych, r\u00f3\u017cowych lub bordowych kwiatach, obsypanych jasnymi plamkami, tworz\u0105cymi wz\u00f3r szachownicy. Wyhodowano setki odmian r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 kolorem p\u0142atk\u00f3w i rozmiarami jak \u2018Aphrodite\u2019 o kwieciu bia\u0142ym, \u2018Charon\u2019 o purpurowo-czarnej szachownicy, \u2018Jupiter\u2019 z kostk\u0105 jasnoczerwon\u0105 (jak krew t\u0119tnicza)-ciemnobordow\u0105 (jak krew \u017cylna), czy ogromniasty \u2018Saturnus\u2019 o kwiatach fioletowych. Doskonale harmonizuje z innymi niskimi ro\u015blinami cebulowymi: kosa\u0107cami \u017cy\u0142kowanymi, holenderskimi oraz mieczowatymi, krokusami, zimowitami, puszkiniami, \u015bnie\u017cycami czy ma\u0142ymi tulipanami. Ostatnio prze\u017cywa renesans popularno\u015bci jako element dzia\u0142ek ekologicznych i ogrod\u00f3w motylowych. W obni\u017ceniach terenu, blisko w\u00f3d odnawia si\u0119 bez pomocy ogrodnika, siej\u0105c si\u0119 potem sama w niespodziewanych miejscach \u2013 na skalniakach czy pod krzewami. Kurcz\u0105 si\u0119 niestety i zanikaj\u0105 populacje naturalne tej \u015blicznej ro\u015bliny. W Polsce wymar\u0142a na p\u00f3\u0142nocnym zachodzie: w Lesie Miradzkim pod Mogilnem, w nadle\u015bnictwie Rychtal ko\u0142o K\u0119pina, nad Noteci\u0105 pod Czarnkowem, pod Szczecinem, tudzie\u017c w Wydrzanach na wyspie Uznam. Nadal do\u015b\u0107 bogate (kilka-kilkana\u015bcie tysi\u0119cy osobnik\u00f3w, zajmuj\u0105cych oko\u0142o 40ha), ale znacznie ubo\u017csze ni\u017c kilkadziesi\u0105t lat (150 ha w latach 90-tych XX w.) temu pozostaj\u0105 populacje z po\u0142udniowego wschodu, zabezpieczone w rezerwatach w Stubnie i Kr\u00f3wnikach. Wraz z niechronion\u0105 populacj\u0105 w Starzawie stanowi\u0105 one pozosta\u0142o\u015bci ogromnej metapopulacji rozci\u0105gni\u0119tej na m\u0142akach i groblach mi\u0119dzy Medyk\u0105, Hurkiem, Hureczkiem, Siedliskami, Kaczmarami, \u0141uczycami i Kr\u00f3wnikami na Podkarpaciu \u2013 najdalej na zach\u00f3d wysuni\u0119ty fragment zwartego niegdy\u015b zasi\u0119gu mi\u0119dzy Sanem a Dniestrem. Dodatkowym zabezpieczeniem s\u0105: uprawa zachowawcza w Arboretum Bolestraszyckim, stanowisko zast\u0119pcze w Osowcu w Biebrza\u0144skim PN oparte o genotypy z Kr\u00f3wnik oraz zabankowanie nasion u nas w Powsinie, w ramach projektu \u201eFlorNaturOB\u201d. Biologi\u0119 nasion rozpracowa\u0142 m\u00f3j przyjaciel Maciej Niemczyk.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Korona cesarska<\/figcaption><\/figure>\n

Korona cesarska to prawdziwa tytanka w\u015br\u00f3d szachownic, zwykle 3-4 razy wi\u0119ksza i grubsza od kuzynek (do 1,2m wysoko\u015bci!), o grubych, g\u0119sto ulistnionych p\u0119dach zako\u0144czonych ok\u00f3\u0142kiem wielkich, jaskrawych kwiat\u00f3w, z g\u00f3ruj\u0105ca nad nimi rozet\u0105 li\u015bci. Ca\u0142a ro\u015blina, a zw\u0142aszcza cebule, \u015bmierdzi i cz\u0119sto cierpi od \u201ezimnej Zo\u015bki\u201d, ale \u0142atwo jej to wybaczamy, gdy\u017c wygl\u0105da naprawd\u0119 fantastycznie. Doskonale nadaje si\u0119 zar\u00f3wno na kwiat ci\u0119ty, jak i podwy\u017cszone rabaty, skarpy i alpinaria w grupach albo soliter w\u015br\u00f3d mniejszych szachownic. Znanych s\u0105 dziesi\u0105tki odmian jak \u2018Aureomarginata\u2019 z kremowo obrze\u017conymi li\u015b\u0107mi, \u2018Prolifera\u2019 o podw\u00f3jnej koronie kwiat\u00f3w, pomara\u0144czowa \u2018Orange Brilliant\u2019, siarkowo \u017c\u00f3\u0142ta \u2018Maxima Lutea\u2019, \u2018Rubra Maxima\u2019 o skr\u00f3conych, szeroko otwartych, karminowych kwiatach czy przechodz\u0105ca od oran\u017cu w purpur\u0119 \u2018Aurora\u2019. Bardzo podobne do korony wymagania w uprawie charakteryzuj\u0105 ni\u017csz\u0105 od niej sz. Raddiego, pochodz\u0105c\u0105 z Turcji i Persji. Jej przewijaj\u0105ce, dzwonkowate, szeroko otwarte kwiaty barwy zielonkawo kremowej, z ciemniejszym, r\u00f3\u017cowawym wierzchem p\u0142atk\u00f3w, os\u0142aniane s\u0105 przez kilka zielonych podkwiatk\u00f3w.<\/p>\n

Korony i szachownice Fritillaria<\/em>
\n<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/a>
Szachownica kamczacka „Alpina”<\/figcaption><\/figure>\n

Sz. kamczacka wyr\u00f3\u017cnia si\u0119 nietypow\u0105, bo czarnobr\u0105zow\u0105 barw\u0105 swych szeroko dzwonkowatych, zwisaj\u0105cych lub skierowanych na boki kwiat\u00f3w. Istniej\u0105 te\u017c kultywary z\u0142ociste i zielone. Osi\u0105ga do 45 cm wysoko\u015bci. Li\u015bcie bardzo po\u0142yskliwe, lancetowate, dolne zebrane w ok\u00f3\u0142ki. Jedna z prostszych w uprawie, preferuje p\u00f3\u0142cie\u0144, stale wilgotne, a pr\u00f3chniczne pod\u0142o\u017ce.<\/p>\n

Sz. asyryjska (lisia) faktycznie pochodzi z ziem dawnej Asyrii (dzi\u015b pogranicze Iraku z Turcj\u0105), ale ca\u0142kiem dobrze znosi polskie warunki. Nie jest jako\u015b mocno wybredna wobec gleby, \u0142adnie ro\u015bnie na ka\u017cdej umiarkowanie wilgotnej, lekkiej a pr\u00f3chnicznej. Wiosn\u0105 mo\u017cemy si\u0119 rozkoszowa\u0107 widokiem jej stulonych, lilowo-br\u0105zowych, do 2cm d\u0142ugich kwiat\u00f3w z jasnym nalotem i z\u0142otymi ko\u0144cami p\u0142atk\u00f3w.<\/p>\n

Sz. tr\u0105bkowata jest malutka ale milutka. Osi\u0105ga najwy\u017cej 10-15 cm wysoko\u015bci, p\u0119dy ma bardzo kr\u00f3tkie (tak, \u017ce kwiaty niemal le\u017c\u0105 na ziemi) a li\u015bcie b\u0142\u0119kitnawe i lancetowate. W Polsce zakwita w kwietniu. Kwiaty s\u0105 stosunkowo du\u017ce na tle reszty kormusu, pojedyncze, do 5 cm d\u0142ugie (podobnie jak u g\u00f3rskich goryczek, przystosowanie do niedoboru owadzich zapylaczy w g\u00f3rach), o ciemnym, zazwyczaj bordowym \u015brodku i r\u00f3\u017cowym lub jasno karminowym wierzchu, czasem z intryguj\u0105cym nalotem lub jasnymi c\u0119tkami. \u015awietnie si\u0119 komponuje z cebulowymi irysami albo szafranami.<\/p>\n

Sz. Wa\u0142ujewa to ogrodniczy klejnot i rarytas wysoki na 20-50 cm, o lancetowatych, niemal r\u00f3wnow\u0105skich li\u015bciach i d\u0142ugich do 5cm, te\u017c szeroko dzwonkowatych kwiatach, w \u015brodku karminowych, a z wierzchu szaror\u00f3\u017cowych. Jako, \u017ce lubi rozproszone \u015bwiat\u0142o i do\u015b\u0107 zasobn\u0105 gleb\u0119, zasilan\u0105 jednocze\u015bnie kompostem li\u015bciowym i przekompostowanym igliwiem, b\u0119dzie si\u0119 wspaniale komponowa\u0142a i d\u0142ugo wytrzyma na skraju arboretum w\u015br\u00f3d kar\u0142owych choinek albo z wrzosami i wrzo\u015bcami. Jej pochodzenie z g\u00f3rskich step\u00f3w Afganistanu oraz widnych so\u015bnin Tien-Sza\u0144 w Chinach wskazuje na konserwatyzm ekologiczny i znaczny wiek ewolucyjny, por\u00f3wnywalny cho\u0107by z \u201ebia\u0142\u0105 forsycj\u0105\u201d vel abeliofylum korea\u0144skim.<\/p>\n

Sz. w\u0105skokwiatowa to co\u015b dla wielbicieli wyzwa\u0144 i \u0142amig\u0142\u00f3wek. Pi\u0119knie si\u0119 prezentuje za spraw\u0105 r\u00f3\u017cowych kwiat\u00f3w z ciemniejszym wn\u0119trzem, zebranych po 3-8. Niestety w naszych warunkach bardzo delikatna i chorowita, wymaga stanowiska mokrego wiosn\u0105, ale suchego latem. Sprytnym sposobem na zabezpieczenie jej optymalnych warunk\u00f3w jest uprawa w a\u017curowych pojemnikach, wyjmowanych z ziemi podczas zamierania li\u015bci. Z sadzeniem tej uzbeckiej \u015blicznotki r\u00f3wnie\u017c warto nieco poczeka\u0107, \u017ceby \u201ePankracy, Serwacy i Bonifacy, dla drzew wielcy niedobracy\u201d nie uszkodzili jej p\u0105k\u00f3w kwiatowych lub listk\u00f3w.<\/p>\n

Szachownice i korony rozmna\u017ca si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie z cebul. W lipcu wykopuje si\u0119 cebule mateczne, potem oddziela od nich nowe cebulki przybyszowe. Drugim, popularnym sposobem jest namna\u017canie fritillarii tak jak hiacynt\u00f3w czyli z sadzonek \u0142uskowych lub przez nacinanie pi\u0119tki. Tak nacinanie pi\u0119tki, jak pomna\u017canie z sadzonek \u0142uskowych robi si\u0119 w sierpniu, przetrzymuj\u0105c cebule lub sadzonki w temp. oko\u0142o 200<\/sup>C, po czym sadz\u0105c je bezpo\u015brednio na zagony lub do inspektu mniej wi\u0119cej w po\u0142owie pa\u017adziernika. Sadzonki \u0142uskowe inkubuje si\u0119 albo w torebkach foliowych, albo bezpo\u015brednio w perforowanych skrzynkach ze sterylnym, stale wilgotnym pod\u0142o\u017cem. Powstawaniem cebulek potomnych do\u015b\u0107 \u0142atwo manipulowa\u0107. Je\u017celi chcemy wyprodukowa\u0107 bardzo du\u017co bardzo ma\u0142ych cebul potomnych to cebule mateczne wykopujemy latem i trzymamy od po\u0142owy lipca d po\u0142. Listopada w sta\u0142ej ciep\u0142ocie 90<\/sup>C lub 200<\/sup>C, imituj\u0105c spoczynek zimowy lub spoczynek letni. Gdyby jednak zale\u017ca\u0142o nam na ma\u0142ej liczbie okaza\u0142ych cebulek potomnych, to cebule-matki przechowujmy albo w sta\u0142ej ciep\u0142ocie 250<\/sup>C, na\u015bladuj\u0105c wyj\u0105tkowo gor\u0105ce lato, albo zmiennym re\u017cimie termicznym 260<\/sup>C od po\u0142owy lipca do pierwszych dni listopada i 170<\/sup>C do po\u0142owy listopada, imituj\u0105c nie tylko upalne lato ale i wyj\u0105tkowo ciep\u0142\u0105 jesie\u0144. Tak\u017ce kultury in vitro<\/em> s\u0105 cenion\u0105 drog\u0105 masowej produkcji wysokiej klasy materia\u0142u nasadzeniowego. Skoro ca\u0142a uprawa i hodowla opiera si\u0119 o ro\u015bliny wyprowadzone z cebul ew. kultur in vitro<\/em>, to bardzo ma\u0142o wiadomo o biologii nasion tych intryguj\u0105cych ro\u015blin. Niby od tysi\u0119cy lat ka\u017cdy ogrodnik wiedzia\u0142, i\u017c nasiona sieje si\u0119 od razu po zbiorze, a nowe ro\u015bliny zakwitn\u0105 po 3-4 latach, lecz na tym nasza wiedza si\u0119 ko\u0144czy\u0142a. W\u0142a\u015bciwie dopiero projekt \u201eFlorNaturOB\u201d rzuci\u0142 wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a na swoiste wymogi i spoczynek nasion u szachownicy kostkowatej.<\/p>\n

mgr Adam Kapler<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wielk\u0105 atrakcj\u0105 powsi\u0144skich kolekcji ro\u015blin ozdobnych s\u0105 od lat szachownice Fritillaria. S\u0105 to ro\u015bliny dla cierpliwych, gdy\u017c kwitn\u0105 dopiero 3-4 lata po zasadzeniu cebul. To prawdziwe \u015bpi\u0105ce kr\u00f3lewny, bo wchodz\u0105 w spoczynek dwa razy do roku zim\u0105 i latem. W\u0142a\u015bnie pomy\u015blne przetrwanie spoczynku decyduje o powodzeniu uprawy. Warto zadba\u0107 o drena\u017c pod\u0142o\u017ca i starannie kszta\u0142towa\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2218,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[26],"tags":[231,25,230],"class_list":["post-2208","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-fritillaria","tag-ogrod-botaniczny-pan-powsin","tag-szachownice"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":231,"label":"Fritillaria"},{"value":25,"label":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin"},{"value":230,"label":"Szachownice"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/05\/fritititi-1024x683.jpg",1024,683,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":231,"name":"Fritillaria","slug":"fritillaria","term_group":0,"term_taxonomy_id":231,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":25,"name":"Ogr\u00f3d Botaniczny PAN Powsin","slug":"ogrod-botaniczny-pan-powsin","term_group":0,"term_taxonomy_id":25,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":18,"filter":"raw"},{"term_id":230,"name":"Szachownice","slug":"szachownice","term_group":0,"term_taxonomy_id":230,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2208","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2208"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2208\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2218"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}