{"id":2153,"date":"2020-04-23T11:29:26","date_gmt":"2020-04-23T09:29:26","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2153"},"modified":"2020-04-30T12:25:07","modified_gmt":"2020-04-30T10:25:07","slug":"dzien-ziemi-jaka-matka-jest-blekitna-planeta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/dzien-ziemi-jaka-matka-jest-blekitna-planeta\/","title":{"rendered":"Dzie\u0144 Ziemi. Jak\u0105 matk\u0105 jest B\u0142\u0119kitna Planeta?"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Zachowanie dotychczasowej produktywno\u015bci Ziemi oraz r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej w takim stanie, by zagwarantowa\u0107 przetrwanie ludzko\u015bci, wymaga wielu samoogranicze\u0144 zar\u00f3wno ze strony jednostek, jak i ca\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw. Niestety, jak ucz\u0105 nas historia powszechna, biologia konserwatorska i psychologia ewolucyjna, my ludzie nie jeste\u015bmy ani tak dobrzy, ani tak przewiduj\u0105cy, jak zwykli\u015bmy si\u0119 ocenia\u0107 na co dzie\u0144. Wprawdzie mamy wrodzon\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy i wsp\u00f3\u0142czucia, a niekt\u00f3rzy z nas potrafi\u0105 wznie\u015b\u0107 si\u0119 na wy\u017cyny samozaparcia i geniuszu, to ludzko\u015bci jako ca\u0142o\u015bci rozpaczliwie brakuje cn\u00f3t prospo\u0142ecznych i pronaturowych. Ju\u017c prymitywne spo\u0142eczno\u015bci, dysponuj\u0105ce tylko ogniem i kamiennymi narz\u0119dziami, wywiera\u0142y trwa\u0142y i mocny wp\u0142yw na otaczaj\u0105ce ich \u015brodowisko naturalne. Wyniszczenie ca\u0142ych gatunk\u00f3w np. lw\u00f3w, wielb\u0142\u0105d\u00f3w, mamut\u00f3w i mastodont\u00f3w w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, gigantycznych szczerbak\u00f3w z Ameryki Po\u0142udniowej, tudzie\u017c l\u0105dowych krokodyl\u00f3w Mekosuchus<\/em> i ogromnych \u017c\u00f3\u0142wi Meiolania<\/em> z Antypod\u00f3w  by\u0142o dzie\u0142em owych \u201edobrych dzikus\u00f3w\u201d z rozpraw Rousseau. Tubylcy z Wyspy Wielkanocnej, Majowie, Anasazi, Wikingowie z Grenlandii, wreszcie miasta-pa\u0144stwa epoki br\u0105zu na Bliskim Wschodzie \u2013 to wszystko spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3ra upad\u0142y niejako na w\u0142asne \u017cyczenie, gdy\u017c podci\u0119\u0142y ga\u0142\u0105\u017a na jakiej siedzia\u0142y. Trosk\u0119 o ca\u0142\u0105 biosfer\u0119 nale\u017ca\u0142oby wpoi\u0107 ca\u0142ej ludzko\u015bci zanim dojdzie do nast\u0119pnych katastrof. \u0141atwo powiedzie\u0107, trudno wykona\u0107! Zw\u0142aszcza teraz, gdy prawdziwy \u015bwiat brutalnie przypomina o swoim istnieniu, burz\u0105c gospodark\u0119 i zamykaj\u0105c wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nas w domach lub lecznicach.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Wycinka Pinus nigra, Machnowska G\u00f3ra. fot. P. Chmielewski<\/figcaption><\/figure>\n

Uznanie Przyrody\/Ziemi\/biosfery za silnie zintegrowany, obdarzony mechanizmami kompensacyjnymi i naprawczymi w postaci ujemnych sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych superorganizm, swego rodzaju materialn\u0105 bogini\u0119 by\u0142o my\u015bl\u0105 przewodni\u0105 nauk przyrodniczych w latach 70. XX wieku, tu\u017c po okresie hippisowskiej kontrkultury. Najwi\u0119ksze zas\u0142ugi dla dopracowania i popularyzacji tego podej\u015bcia po\u0142o\u017cyli cytolo\u017cka i feministka Lynn Margulis oraz geochemik i kosmobiolog James A. Lovelock. Dostojn\u0105, \u0142atw\u0105 do zapami\u0119tania i zapisu nazw\u0119 \u201eGaja\u201d dla Ziemi jako superorganizmu podsun\u0105\u0142 im s\u0105siad Lovelocka, noblista Wiliam Golding. Dla Margulis oraz jej akolitek najwa\u017cniejsz\u0105 podstaw\u0105 hipotezy Gai by\u0142a powszechno\u015b\u0107 zjawiska symbioz nieantagonistycznych, obop\u00f3lnie korzystnych dla dwu niespokrewnionych i niepodobnych organizm\u00f3w \u017cywych (jak porosty i zapylanie ro\u015blin przez owady), a co za tym idzie donios\u0142a rola ewolucyjna tych\u017ce proces\u00f3w. To w\u0142a\u015bnie Margulis zawdzi\u0119czamy dzisiejszy paradygmat endosymbiotycznego pochodzenia mitochondri\u00f3w i plastyd\u00f3w, a zapewne tak\u017ce wici oraz rz\u0119sek kom\u00f3rkowych od pradawnych prokariont\u00f3w, \u017cyj\u0105cych w endosymbiozie z pierwotnymi eukariontami. Dla Lovelocka ontologicznym fundamentem hipotezy Gai jest przede wszystkim funkcjonowanie ziemskich cykli biogeochemicznych (kr\u0105\u017cenie w\u0119gla, azotu, fosforu czy wody w obiegu zamkni\u0119tym), tudzie\u017c sk\u0142ad chemiczny ziemskiej atmosfery, daleki od r\u00f3wnowagi termodynamicznej w przeciwie\u0144stwie do atmosfer innych planet zw\u0142aszcza Wenus.<\/p>\n

Syntez\u0119 obu uj\u0119\u0107 wyrazi\u0142a Margulis, postuluj\u0105c, i\u017c \u201etemperatura powierzchni, chemizm reaktywnych sk\u0142adnik\u00f3w gazowych, potencja\u0142 redukcyjno-oksydacyjny i kwasowo\u015b\u0107\/zasadowo\u015b\u0107 atmosfery Ziemi oraz osad\u00f3w powierzchniowych utrzymywane s\u0105 aktywnie (homeoretycznie <\/em>[samoczynnie]) poprzez metabolizm, zachowanie, wzrost i reprodukcj\u0119 organizm\u00f3w (zorganizowanych w zespo\u0142y) na jej powierzchni<\/em>\u201d (Weiner 1999). Dla wielu ludzi dodatkowym argumentem za hipotez\u0105 Gai jest r\u00f3wnie\u017c nadzwyczajna r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczna oraz pi\u0119kno wielu \u017cywych ustroj\u00f3w, nawet tych tradycyjnie uwa\u017canych za odra\u017caj\u0105ce jak paj\u0105ki, o czym przekona\u0107 si\u0119 mo\u017cna, czytaj\u0105c Wilsona i kontempluj\u0105c zdj\u0119cia wielu znakomitych fotograf\u00f3w, cho\u0107by Jarka Delugi, albo ryciny Haeckla wydane ponownie przez Breidbacha. W\u015br\u00f3d dzisiejszych geolog\u00f3w, paleontolog\u00f3w, in\u017cynier\u00f3w i fizyk\u00f3w z NASA przewa\u017ca jednak wprost przeciwna wizja Ziemi jako diabolicznej morderczyni. Co wi\u0119cej, ma to by\u0107 \u015bwiatopogl\u0105d nie tylko parareligijny, ale i ca\u0142kowicie zgodny z wynikami wsp\u00f3\u0142czesnych nauk \u015bcis\u0142ych, osi\u0105gni\u0119ciami archeologii i historii. Do systematyzacji oraz popularyzacji tego uj\u0119cia, opisywanego jako \u201ehipoteza Medei\u201d, walnie przyczyni\u0142 si\u0119 wydawany tak\u017ce w Polsce s\u0142ynny geolog i paleontolog Ward.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsze argumenty na rzecz koncepcji medejskiej to:<\/p>\n

    \n
  1. Geneza, przebieg oraz d\u0142ugofalowe skutki wielkich wymiera\u0144<\/strong> (katastrofa metanowa, pierwsza i druga Ziemia-\u015anie\u017cka, eksplozja kambryjska, wymieranie permskie), z kt\u00f3rych niemal wszystkie (opr\u00f3cz najs\u0142ynniejszego pod koniec kredy) by\u0142y wywo\u0142ane aktywno\u015bci\u0105 organizm\u00f3w \u017cywych, czyli samej Matki Ziemi i cz\u0119\u015bci jej \u201eb\u0105belk\u00f3w\u201d.<\/li>\n
  2. Medejskie aspekty \u017cycia samego w sobie<\/strong> oraz poszczeg\u00f3lnych grup organizm\u00f3w, zw\u0142aszcza ca\u0142kowite zatrucia biocenozy przez bakterie siarkowe, \u201eczerwone przyp\u0142ywy\u201d bruzdnic, biotyczna sekwestracja biogen\u00f3w wskutek aktywno\u015bci planktonu, endogenna eutrofizacja w\u00f3d s\u0142odkich a nawet wszechoceanu, l\u0105dowienie jezior, zm\u0119czenie gleby (kt\u00f3re sprawia, \u017ce podj\u0119li\u015bmy w Powsinie tytaniczny trud przebudowy wi\u0119kszo\u015bci kolekcji polowych) tudzie\u017c powszechno\u015b\u0107 allelopatii w\u015br\u00f3d ro\u015blin wy\u017cszych.<\/li>\n
  3. Kluczowa rola<\/strong> dodatnich<\/strong> (a nie ujemnych jak postulowali Margulis i Lovelock!) sprz\u0119\u017ce\u0144 zwrotnych<\/strong> w kszta\u0142towaniu dawnego i przysz\u0142ego klimatu naszej planety.<\/li>\n
  4. Niezgodno\u015b\u0107 innych przewidywa\u0144 opartych o hipotez\u0119 Gai ze stanem faktycznym<\/strong>, obserwowanym przez badaczy (biosfera jako ca\u0142o\u015b\u0107 nie stabilizuje st\u0119\u017cenia gaz\u00f3w cieplarnianych i nie odtwarza okrywy ozonowej, Wszechocean ju\u017c przed pojawieniem si\u0119 ludzi z ich statkami by\u0142 nieomal pustyni\u0105)<\/li>\n
  5. Dawniejsze argumenty Tylera Volka na rzecz jego hipotezy Ziemi-\u015amietnika.<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n

    Ward po\u015bwi\u0119ca wiele uwagi na wykazanie, \u017ce ludzko\u015b\u0107 generalnie przecenia wp\u0142yw uderze\u0144 meteoryt\u00f3w i komet, wybuch\u00f3w supernowych i wulkanizmu na masowe wymierania dawnych epok geologicznych. Jego zdaniem niemal zawsze winne jest samo \u017cycie, winna jest Matka Ziemia. Poczynaj\u0105c od powstania \u201e\u015bwiata DNA\u201d, poprzez katastrof\u0119 metanow\u0105 3,7 mld lat temu (kiedy omal nie znikn\u0119\u0142o ca\u0142e \u017cycie bia\u0142kowe), powstanie sinic i zmian\u0119 atmosfery z redukuj\u0105cej na utleniaj\u0105c\u0105, eksplozj\u0119 kambryjsk\u0105, kiedy to wymiera\u0142y ca\u0142e typy znane z ediakaranu, wkroczenie ro\u015blin na l\u0105d (co rozprz\u0119g\u0142o dotychczasowe cykle biogeochemiczne), dewo\u0144ski zanik raf koralowych, wielkie wymieranie permskie (spowodowane jego zdaniem nie tyle wulkanizmem, co wzrostem aktywno\u015bci bakterii siarkowych), a\u017c po najnowsze osi\u0105gni\u0119cia \u201etrzeciego szympansa\u201d w zakresie wyniszczania biomasy i bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, summa summarum zawsze winna jest Medea.<\/p>\n

    \"\"<\/a>
    Ochrona czynna, Ojcowski PN, fot. A. So\u0142tys<\/figcaption><\/figure>\n

    Cz\u0142owiek wedle Warda jest \u201ebehawioralnym prokariontem\u201d, co oznacza, \u017ce zachowuje si\u0119, a w rezultacie oddzia\u0142uje na ca\u0142\u0105 planet\u0119, tak jakby by\u0142 archeowcem b\u0105d\u017a eubakteri\u0105. Mno\u017cy si\u0119 i zasiedla wszelkie ekosystemy, ale nie przystosowuje samego siebie do nich, tylko zmienia zastane biotopy i biocenozy. W b\u0142yskawicznym (w skali geologicznej) tempie przeobrazi\u0142 sk\u0142ad chemiczny atmosfery, pedosfery i hydrosfery. Produkuje tyle truj\u0105cych (dla samego siebie i dla wi\u0119kszo\u015bci ustroj\u00f3w bia\u0142kowych) odpad\u00f3w, ile bakterie siarkowe, sinice, bruzdnice oraz najsilniejsze allelopatycznie ro\u015bliny wy\u017csze (\u015bwierki, araukarie, eukaliptusy, krzew kreozotowy) razem wzi\u0119te. Je\u017celi zdaniem Warda mo\u017cna powiedzie\u0107 metaforycznie, \u017ce \u017cycie jako ca\u0142o\u015b\u0107 do czego\u015b d\u0105\u017cy, to d\u0105\u017cy do samob\u00f3jstwa i to w bardzo kiepskim stylu, a przynajmniej do zaniku form wielokom\u00f3rkowych.<\/p>\n

    Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0119\u0142a nazwa tego \u015bwiatopogl\u0105du? Przypomnijmy: Medea wg mitologii greckiej by\u0142a kolchidzk\u0105 (kaukask\u0105) kr\u00f3lewn\u0105, kt\u00f3ra wyda\u0142a greckim podr\u00f3\u017cnikom \u2013 Argonautom z\u0142ote runo. Zdradzi\u0142a zatem swoich rodak\u00f3w, pozbawiaj\u0105c ich pot\u0119\u017cnej relikwii chroni\u0105cej ca\u0142y ich kraj, a uciekaj\u0105c z Jazonem na pok\u0142adzie Argo zamordowa\u0142a rodzonego brata Absyrtosa. Po wielu dalszych przygodach Medea zamordowa\u0142a w Koryncie dzieci sp\u0142odzone z Jazonem, starannie wychowa\u0142a za to i wynios\u0142a na tron Medosa \u2013 praojca Pers\u00f3w i Med\u00f3w, a wi\u0119c najwi\u0119kszych wrog\u00f3w Grek\u00f3w i Rzymian. Od czas\u00f3w Eurypidesa i Arystotelesa do \u201ePlacu Zbawiciela\u201d i \u201eMedei\u201d von Triera os\u0142awiona brato- i dzieciob\u00f3jczyni nie przestaje inspirowa\u0107 ludzkiej wyobra\u017ani. Posta\u0107 kolchidzkiej wieszczki przywo\u0142ywali nie tylko bujaj\u0105cy w ob\u0142okach poeci jak Pindar i Hezjod, Cyceron i Owidiusz, lecz tak\u017ce ojciec teorii powszechnego ci\u0105\u017cenia, Izaak Newton. On bowiem pierwszy wskaza\u0142 na zwi\u0105zki mi\u0119dzy Zodiakiem a podr\u00f3\u017c\u0105 Argonaut\u00f3w. W micie tym pojawiaj\u0105 si\u0119 bowiem: Baran Friksosa, Byk Ajetesa, Waga Alkinoosa, Dioskurowie jako Bli\u017ani\u0119ta, Herakles jako Strzelec, a przede wszystkim sama Medea jak Panna.<\/p>\n

    W pracach Warda nie znajdziemy wprawdzie a\u017c tylu erudycyjnych cytat\u00f3w z arcydzie\u0142 dawnych mistrz\u00f3w co u Goulda czy Dawkinsa, cho\u0107 same tytu\u0142y jego przegl\u0105dowych prac popularnonaukowych wskazuj\u0105 na mi\u0142o\u015b\u0107 do Antyku greckiego i hebrajskiego. Wielk\u0105 rol\u0119 w formowaniu jego \u015bwiatopogl\u0105du mogli odegra\u0107 klasycy brytyjskiej i ameryka\u0144skiej science fiction, gdy\u017c nader cz\u0119sto postrzegali oni przyrod\u0119 jako si\u0142\u0119 wrog\u0105 ludzko\u015bci, kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy okie\u0142zna\u0107 przy u\u017cyciu techniki albo przed kt\u00f3r\u0105 trzeba uciec na inne planety. Z my\u015blicieli kontynentalnych, ciesz\u0105cych si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d przyrodnik\u00f3w nie stroni\u0105cych od popularyzacji, warto wspomnie\u0107 markiza de Sade, kt\u00f3ry najpe\u0142niej podejmowa\u0142 tematyk\u0119 wszechmocnej, okrutnej i perwersyjnej Przyrody:<\/p>\n

    \u201ePiorun dzier\u017cy w d\u0142oniach, pod\u0142ych \u017c\u0105da czyn\u00f3w,
    \n<\/em>Niszczy nimi na o\u015blep to ojc\u00f3w, to syn\u00f3w,
    \n<\/em>\u015awi\u0105tynie i burdele, z\u0142oczy\u0144c\u00f3w i prawych,
    \n<\/em>Natura lubi wszystko: przest\u0119pstw pragnie krwawych.
    \n<\/em>(\u2026) To co wzi\u0119\u0142a jej w\u0142adza, jej potrzeba zwr\u00f3ci.
    \n<\/em>Tam wszystko zn\u00f3w o\u017cyje, wszystko si\u0119 odtworzy:
    \n<\/em>Dostojni i maluczcy, kurwy i mentorzy,
    \n<\/em>Wszyscy\u015bmy bowiem zawsze w jej oczach jednacy,
    \n<\/em>Cnotliwcy i zbrodniarze, dobrzy i \u0142ajdacy\u201d. <\/em>(\u201ePrawda\u201d de Sade)<\/p>\n

    Cho\u0107 obie wizje Matki Ziemi zdaj\u0105 si\u0119 niemo\u017cliwe do pogodzenia, to jednak praktyczne zalecania dla zwyk\u0142ych mi\u0142o\u015bnik\u00f3w przyrody i prostych biolog\u00f3w \u2013 konserwacjonist\u00f3w wysnuwane tak przez s\u0119dziwego Lovelocka, jak i przez Warda zadziwiaj\u0105co cz\u0119sto s\u0105 niemal identyczne. Niekiedy okre\u015bla si\u0119 je mianem \u201ezr\u00f3wnowa\u017conego odwrotu\u201d \u2013 koncepcji przypominaj\u0105cej \u201ezr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j\u201d, tyle \u017ce bardziej pesymistycznej.<\/p>\n

    W my\u015bl syntezy hipotezy Gai z hipotez\u0105 Medei ludzko\u015b\u0107 jako ca\u0142o\u015b\u0107 powinna:<\/p>\n

      \n
    1. zrezygnowa\u0107 z dzia\u0142a\u0144 znanych i lubianych, ale pozorowanych i ma\u0142o skutecznych albo wr\u0119cz przeciwskutecznych, jak: auta hybrydowe, sekwestracja CO2<\/sub> na skal\u0119 de facto laboratoryjn\u0105, biopaliwa (szczeg\u00f3lnie wprowadzanie monokultur palmy oleistej w tropikach i rzepaku w strefie umiarkowanie ch\u0142odnej), energetyka odnawialna oraz ogr\u00f3dki miejskie;<\/li>\n
    2. zrezygnowa\u0107 z ratowania tych ekosystem\u00f3w, gatunk\u00f3w, miast i zabytk\u00f3w kultury, dla kt\u00f3rych jest ju\u017c za p\u00f3\u017ano np. Nowego Orleanu, Wenecji, Oceanii, gatunk\u00f3w funkcjonalnie wymar\u0142ych i zupe\u0142nie pozbawionych siedlisk (np. kondora kalifornijskiego, Nymphaea thermarus, Corypha talieri<\/em>) oraz izolowanych populacji gatunk\u00f3w wci\u0105\u017c licznych (np. polskich populacji moroszki i brzozy kar\u0142owatej);<\/li>\n
    3. przygotowa\u0107 si\u0119 na przesuni\u0119cia ca\u0142ych stref klimatyczno-ro\u015blinnych oraz inwazje biologiczne;<\/li>\n
    4. pogodzi\u0107 si\u0119 z masowym nap\u0142ywem milion\u00f3w migrant\u00f3w do kraj\u00f3w zamo\u017cnych i\/lub o lepszych warunkach klimatycznych;<\/li>\n
    5. planowo przesiedli\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w zatapianych wysp i wybrze\u017cy w g\u0142\u0105b l\u0105du;<\/li>\n
    6. powstrzyma\u0107 nawr\u00f3t do Nowego \u015aredniowiecza poprzez ratowanie dorobku kulturowego, stabilizowanie sieci transportu, ekonomii i kultury tak jak wcze\u015bniej czynili to Kasjodor i \u015bw. Benedykt;<\/li>\n
    7. zjednoczy\u0107 politycznie ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107, \u017ceby kolektywnie podj\u0105\u0107 wielkie dzie\u0142a geoin\u017cynierii, np. u\u017cy\u017ani\u0107 wierzchnie warstwy Wszechoceanu, wypompowa\u0107 gazy cieplarniane z atmosfery i hydrosfery, wynie\u015b\u0107 os\u0142ony przeciws\u0142oneczne na orbit\u0119, produkowa\u0107 \u017cywno\u015b\u0107 w bioreaktorach, odsala\u0107 i pi\u0107 wod\u0119 ocean\u00f3w, kolonizowa\u0107 bieguny, dno ocean\u00f3w oraz s\u0105siednie cia\u0142a niebieskie<\/li>\n<\/ol>\n

      o ile chcemy przetrwa\u0107.<\/p>\n

      \"\"<\/a>
      Wygrabianie woj\u0142oku, fot. P. Chmielewski<\/figcaption><\/figure>\n

      Dla nas, pracownik\u00f3w lub go\u015bci PAN Ogrodu Botanicznego \u2013 Centrum Zachowania R\u00f3\u017cnorodno\u015bci Biologicznej w Powsinie, najprostsze do wdro\u017cenia s\u0105 postulaty wsp\u00f3lne dla obu sprzecznych hipotez, a zarazem najmniej kontrowersyjne od strony politycznej i religijnej. Doskonalenie metod d\u0142ugoterminowego przechowywania zasob\u00f3w w bankach gen\u00f3w, a tak\u017ce samo gromadzenie coraz to nowych pr\u00f3bek zdaje si\u0119 ca\u0142kiem dobrym sposobem adaptacji do lokalnych i globalnych zmian klimatu, w sytuacji gdy nie mo\u017cemy ju\u017c za bardzo powi\u0119ksza\u0107 area\u0142u obszar\u00f3w prawem chronionych.<\/p>\n

      Przyczynia si\u0119 tak\u017ce do cz\u0105stkowego przynajmniej i chwilowego ocalenia wielu gatunk\u00f3w i genotyp\u00f3w, a lepsze takie ocalenie ni\u017c \u017cadne! Ponadto hodowla zachowawcza ro\u015blin i zwierz\u0105t stymuluje badania podstawowe z zakresu ich najszerzej rozumianej biologii, co rozbudowuje dorobek naukowy, wi\u0119c i kulturalny ca\u0142ej ludzko\u015bci. Uprawa starych odmian oraz dzikich krewnych ro\u015blin uprawnych wydatnie przyczynia si\u0119 do walki z g\u0142odem i zasoleniem gleb. W najbli\u017cszej, przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci nie spos\u00f3b sobie jednak wyobrazi\u0107 postulowanej przez p\u00f3\u017anego Lovelocka i Warda dobrowolnej rezygnacji z hodowli zachowawczej gatunk\u00f3w wymar\u0142ych w stanie dzikim w ogrodach botanicznych i zoologicznych. Tego typu radykalna oszcz\u0119dno\u015b\u0107 miejsca, czasu za\u0142ogi i fundusz\u00f3w zbyt mocno zaprzecza celom statutowym tych\u017ce instytucji oraz pragnieniom ca\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci. W Polsce jeste\u015bmy zbyt dumni z ocalenia dla ludzko\u015bci i przyrody \u017cubra, by teraz rezygnowa\u0107 z ratowania warzuchy polskiej!<\/p>\n

      mgr Adam Kapler<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Zachowanie dotychczasowej produktywno\u015bci Ziemi oraz r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej w takim stanie, by zagwarantowa\u0107 przetrwanie ludzko\u015bci, wymaga wielu samoogranicze\u0144 zar\u00f3wno ze strony jednostek, jak i ca\u0142ych spo\u0142ecze\u0144stw. Niestety, jak ucz\u0105 nas historia powszechna, biologia konserwatorska i psychologia ewolucyjna, my ludzie nie jeste\u015bmy ani tak dobrzy, ani tak przewiduj\u0105cy, jak zwykli\u015bmy si\u0119 ocenia\u0107 na co dzie\u0144. Wprawdzie mamy…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2163,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[8,13],"tags":[225,223,224],"class_list":["post-2153","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-edukacja","category-nauka","tag-blekitna-planeta","tag-dzien-ziemi","tag-roznorodnosc-biologiczna"],"taxonomy_info":{"category":[{"value":8,"label":"Edukacja"},{"value":13,"label":"Nauka"}],"post_tag":[{"value":225,"label":"B\u0142\u0119kitna Planeta"},{"value":223,"label":"Dzie\u0144 Ziemi"},{"value":224,"label":"R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczna"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/autumn-2183489_1920-1024x588.jpg",1024,588,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":8,"name":"Edukacja","slug":"edukacja","term_group":0,"term_taxonomy_id":8,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":30,"filter":"raw","cat_ID":8,"category_count":30,"category_description":"","cat_name":"Edukacja","category_nicename":"edukacja","category_parent":18},{"term_id":13,"name":"Nauka","slug":"nauka","term_group":0,"term_taxonomy_id":13,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":14,"filter":"raw","cat_ID":13,"category_count":14,"category_description":"","cat_name":"Nauka","category_nicename":"nauka","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":225,"name":"B\u0142\u0119kitna Planeta","slug":"blekitna-planeta","term_group":0,"term_taxonomy_id":225,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":223,"name":"Dzie\u0144 Ziemi","slug":"dzien-ziemi","term_group":0,"term_taxonomy_id":223,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"},{"term_id":224,"name":"R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 biologiczna","slug":"roznorodnosc-biologiczna","term_group":0,"term_taxonomy_id":224,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2153","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2153"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2153\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2163"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2153"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2153"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2153"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}