{"id":2067,"date":"2020-03-23T16:06:14","date_gmt":"2020-03-23T15:06:14","guid":{"rendered":"https:\/\/ogrod-powsin.pl\/blog\/?p=2067"},"modified":"2020-03-25T11:34:24","modified_gmt":"2020-03-25T10:34:24","slug":"pyrostegia-powabna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/pyrostegia-powabna\/","title":{"rendered":"Pyrostegia powabna"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Niezwyk\u0142ej urody, a wci\u0105\u017c niemal nieznanym w Polsce pn\u0105czem jest pyrostegia powabna Pyrostegia venusta<\/em> syn. Bignonia ignea<\/em>, kwitn\u0105ca w\u0142a\u015bnie w naszej Oran\u017cerii. Pyrostegia pochodzi z Ameryki Po\u0142udniowej, a dok\u0142adniej z lu\u017anych, \u015bwietlistych las\u00f3w oraz tamtejszych sawann zwanych campos cerrados na terenach po\u0142udniowej Brazylii, Boliwii, Paragwaju oraz p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Argentyny. Obecnie uprawiana jest na zewn\u0105trz w ca\u0142ej strefie oko\u0142ozwrotnikowej, gdzie cudownie ozdabia \u015bciany, ogrodzenia i pergole, w domach i szklarniach za\u015b tak\u017ce u nas. Latem mo\u017cna wystawia\u0107 j\u0105 na tarasy i balkony, jednak ju\u017c wczesn\u0105 jesieni\u0105 nale\u017cy wstawia\u0107 j\u0105 z powrotem do ogrodu zimowego czy oran\u017cerii. W niekt\u00f3rych regionach pyrostegia dziczeje. Lokalnie mo\u017ce konkurowa\u0107 z miejscow\u0105 flor\u0105 i \u0142ama\u0107 konary masowo obrastanych drzew, jak to si\u0119 obserwuje chocia\u017cby w Serengeti. St\u0105d specjalny nadz\u00f3r nad tym \u015blicznym pn\u0105czem na Hawajach, kt\u00f3rych szata ro\u015blinna sk\u0142ada si\u0119 obecnie g\u0142\u00f3wnie z obcych przybysz\u00f3w. Ca\u0142kiem \u0142adne s\u0105 zielone li\u015bcie pyrostegii, sk\u00f3rzaste, l\u015bni\u0105ce, jakby plastikowe albo polakierowane, wyrastaj\u0105ce naprzeciwlegle, z\u0142o\u017cone z trzech eliptycznych listk\u00f3w, osi\u0105gaj\u0105ce 8-10 cm d\u0142ugo\u015bci. Jeden z listk\u00f3w przekszta\u0142ca si\u0119 w haczykowaty, znowu\u017c tr\u00f3jdzielny w\u0105s czepny, zako\u0144czony charakterystycznymi przylgami. Li\u015bciom zawdzi\u0119cza pyrostegia wiele swoich ludowych i handlowych nazw, u\u017cywanych g\u0142\u00f3wnie w Brazylii jak \u201e\u0142apka jaszczurki\u201d, \u201ewinoro\u015bl o kocich pazurach\u201d czy \u201epalce smoka\u201d.<\/p>\n

Najwspanialsz\u0105 ozdob\u0105, kt\u00f3rej pyrostegia zawdzi\u0119cza swoje nazwy: naukow\u0105 i potoczne, s\u0105 jednak jej kwiaty. W dzikiej przyrodzie zawi\u0105zuj\u0105 si\u0119 od pa\u017adziernika do stycznia, w naszej Oran\u017cerii wci\u0105\u017c jest ich pe\u0142no. Zwykle intensywnie pomara\u0144czowe (o r\u00f3\u017cnych odcieniach oran\u017cu przechodz\u0105cych w czerwie\u0144 albo s\u0142omkow\u0105 \u017c\u00f3\u0142\u0107), w kszta\u0142cie tr\u0105bek, o pi\u0119cioklapowej koronie oraz czterech mocno wystaj\u0105cych, dziarsko stercz\u0105cych pr\u0119cikach oraz wywini\u0119tymi na zewn\u0105trz \u0142atkami. W pojedynczej wiesze \u201etr\u0105bek\u201d bywa a\u017c dziesi\u0119\u0107. Nic dziwnego, i\u017c pyrostegi\u0119 nazywa si\u0119 \u201emarkiz\u0105 pi\u0119kna\u201d albo \u201edziobem tukana\u201d. Najbardziej narzuca si\u0119 jednak skojarzenie kwiecia z ogniem albo z\u0142otem w skarbcu. St\u0105d nazwa rodzajowa (Pyrostegia<\/em> to latynizacja greckich s\u0142\u00f3w \u201epyr \u2013 ogie\u0144, po\u017car\u201d i \u201estegos \u2013 dach, dach\u00f3wka\u201d; ten sam \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w co w nazwie stegozaura) oraz kolejne nazwy gwarowe i handlowe jak \u201ez\u0142oty deszcz\u201d, \u201eogniste surmy\u201d, \u201ekwiat \u015bw. Jana\u201d czy \u201epn\u0105cze \u015bw. Karola (Boromeusza)\u201d. \u015awi\u0119ty Jan Chrzciciel bowiem prorokowa\u0142 chrzest ogniem, natomiast Karol Boromeusz, patron chrzcielny \u015bw. Jana Paw\u0142a II, rozdawa\u0142 bowiem mn\u00f3stwo z\u0142ota potrzebuj\u0105cym.<\/p>\n

Kszta\u0142tem, jaskraw\u0105 barw\u0105 oraz s\u0142abym, ledwie wyczuwalnym zapachem kwiat\u00f3w przypomina swego bardziej mrozoodpornego i lepiej znanego w Polsce kuzyna \u2013 milin ameryka\u0144ski Campsis radicans<\/em>. Obie liany nale\u017c\u0105 do tej samej rodziny bignoniowatych Bignoniaceae<\/em>, obie s\u0105 te\u017c podobnie zapylane. W swej ojczy\u017anie na p\u00f3\u0142kuli zachodniej przez kolibry. W innych regionach \u015bwiata albo przez inne ptaki \u017cywi\u0105ce si\u0119 g\u0142\u00f3wnie nektarem, albo przez du\u017ce b\u0142onk\u00f3wki jak trzmiele i pszczo\u0142y. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie zapylacze decyduj\u0105 po\u015brednio o \u0142atwo\u015bci w ucieczce z upraw i ustabilizowaniu si\u0119 dzikich populacji w nowych ojczyznach? Zapylone pomy\u015blnie kwiaty przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w p\u0142askie, pod\u0142u\u017cne torebki. Nierzadko mierz\u0105 one do 30 cm d\u0142ugo\u015bci, a 1,5 cm szeroko\u015bci. Po dojrzeniu p\u0119kaj\u0105 na dwie, niemal takie same po\u0142owy, uwalniaj\u0105c mn\u00f3stwo uskrzydlonych nasion.<\/p>\n

\"\"<\/a>Europejczykom na walory tej urzekaj\u0105cej liany pierwszy zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 w 1815 r. sir John Poo Beresford, brytyjski admira\u0142, kt\u00f3ry mia\u0142 okazj\u0119 obserwowa\u0107 j\u0105 w Brazylii. Beresford nie mia\u0142 jednak tyle szcz\u0119\u015bcia co jego francuski rywal \u2013 te\u017c admira\u0142 i botanik-amator Ludwik Antoni de Bouganville, unie\u015bmiertelniony w nazwie rodzajowej innego niezwykle lubianego pn\u0105cza \u2013 bugenwilli czyli k\u0105ciciernia. Naukowego opisu oraz szerszej popularyzacji na Starym Kontynencie doczeka\u0142a si\u0119 pyrostegia dopiero w 1863 r., za spraw\u0105 Johna Miersa. Miers by\u0142 cz\u0142owiekiem wielu fach\u00f3w, dzia\u0142aj\u0105cym w Chile, Argentynie i Brazylii: nie tylko zajmowa\u0142 si\u0119 botanik\u0105 lecz tak\u017ce zaopatrywa\u0142 brytyjsk\u0105 flot\u0119 w suchary i suszon\u0105 wo\u0142owin\u0119 w\u0142asnego wyrobu, poza tym zak\u0142ada\u0142 kopalnie i mennice.<\/p>\n

Pyrostegia jest nie tylko powabna niczym bogini Wenus, lecz tak\u017ce niezmiernie u\u017cyteczna jako zio\u0142o lecznicze. W swojej ameryka\u0144skiej ojczy\u017anie od niepami\u0119tnych czas\u00f3w bywa za\u017cywana jako lek przeciw chorobom uk\u0142adu oddechowego (w dobie epidemii koronawirusa otwieraj\u0105 si\u0119 przed ni\u0105 wielkie perspektywy\u2026) i biegunkom. Pono\u0107 ca\u0142kiem nie\u017ale \u0142agodzi te\u017c dolegliwo\u015bci menopauzy. W my\u015bl prastarej, wsp\u00f3lnej wszystkim ludom, zasady by podobne leczy\u0107 podobnym pyrostegi\u0119 podawano te\u017c cierpi\u0105cym na \u017c\u00f3\u0142taczk\u0119. Wsp\u00f3\u0142czesna medycyna akademicka oraz tradycyjna medycyna chi\u0144ska co raz cz\u0119\u015bciej potwierdzaj\u0105 skuteczno\u015b\u0107 terapii t\u0105 lian\u0105 o p\u0142omienistych kwiatach.<\/p>\n

\"\"<\/a>Czy pyrostegi\u0119 mo\u017cna uprawia\u0107 w Polsce w mieszkaniu? Jak najbardziej! Trzeba jej tylko zapewni\u0107 stanowisko bardzo jasne i ciep\u0142e (najlepiej przy du\u017cym, szczelnym oknie od po\u0142udnia) oraz odpowiednie pod\u0142o\u017ce w donicy. Najlepszy b\u0119dzie substrat torfowo-kokosowy albo w\u0142asna mieszanka torfu wysokiego z glin\u0105 i perlitem (ewentualnie gruboziarnistym \u017cwirem) o pH s\u0142abo kwa\u015bnym do lekko zasadowego – od 6,0 do 7,2. Aby kontrolowa\u0107 wzrost naszego okazu i stymulowa\u0107 krzewienie si\u0119 tniemy go po przekwitni\u0119ciu. Latem mo\u017cemy wyprodukowa\u0107 nowe okazy dzi\u0119ki p\u00f3\u0142zdrewnia\u0142ym sadzonkom wierzcho\u0142kowym albo \u015br\u00f3dp\u0119dowym. Tniemy ga\u0142\u0105zki na fragmenty z li\u015b\u0107mi po 8-12 cm d\u0142ugo\u015bci, po czym ukorzeniamy je w standardowym pod\u0142o\u017cu przez oko\u0142o miesi\u0105c-p\u00f3\u0142tora, przy ciep\u0142ocie oko\u0142o 22-250<\/sup>C. Latem podlewamy obficie i nie \u017ca\u0142ujemy nawozu dla ro\u015blin kwitn\u0105cych, zim\u0105 podlewajmy ma\u0142o, ale dbajmy by pod\u0142o\u017ce pozostawa\u0142o wci\u0105\u017c wilgotnawe. Warto te\u017c regularnie sprawdza\u0107, czy nasza pyrostegia jest wolna od prz\u0119dziork\u00f3w? Je\u017celi j\u0105 zaatakuj\u0105 to stosujemy odpowiednie preparaty.<\/p>\n

Rozmna\u017canie \u201eognistych surm\u201d z nasion to wy\u017csza szko\u0142a jazdy. Od kilku lat s\u0105 ju\u017c dost\u0119pne w niekt\u00f3rych polskich szk\u00f3\u0142kach. Wysiewa\u0107 je mo\u017cna przez okr\u0105g\u0142y rok, po siewie trzeba jednak przykry\u0107 je cienk\u0105 warstw\u0105 pod\u0142o\u017ca, cho\u0107by ziemi z perlitem oraz piaskiem. Ca\u0142e pomieszczenie, a zw\u0142aszcza gleba, w kt\u00f3rej kie\u0142kujemy nasiona musi by\u0107 ciep\u0142e, tak ze 250<\/sup>C, do tego mocno o\u015bwietlone i stale, r\u00f3wnomiernie wilgotne, ale nie bardzo mokre. Przy jednoczesnym spe\u0142nieniu tylu r\u00f3\u017cnych warunk\u00f3w doczekamy si\u0119 pierwszych wschod\u00f3w po 3-6 tygodniach. Siewki zasila si\u0119 co tydzie\u0144 nawozem wielosk\u0142adnikowym w mocnym rozcie\u0144czeniu (0,2%) i co raz obficiej podlewa. Potem powinny trafi\u0107 do donic o \u015brednicy oko\u0142o 10 cm, wype\u0142nionych ziemi\u0105 uniwersaln\u0105 pomieszan\u0105 z perlitem, piachem oraz nawozem o spowolnionym dzia\u0142aniu. Okazom juwenilnym wci\u0105\u017c zapewniamy mocne \u015bwiat\u0142o tudzie\u017c sta\u0142\u0105 i r\u00f3wnomiern\u0105 wilgotno\u015b\u0107, ale temperatur\u0119 ju\u017c ni\u017csz\u0105 ni\u017c kie\u0142kuj\u0105cym nasion, tak z 15-200<\/sup>C.<\/p>\n

Adam Kapler<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niezwyk\u0142ej urody, a wci\u0105\u017c niemal nieznanym w Polsce pn\u0105czem jest pyrostegia powabna Pyrostegia venusta syn. Bignonia ignea, kwitn\u0105ca w\u0142a\u015bnie w naszej Oran\u017cerii. Pyrostegia pochodzi z Ameryki Po\u0142udniowej, a dok\u0142adniej z lu\u017anych, \u015bwietlistych las\u00f3w oraz tamtejszych sawann zwanych campos cerrados na terenach po\u0142udniowej Brazylii, Boliwii, Paragwaju oraz p\u00f3\u0142nocno-wschodniej Argentyny. Obecnie uprawiana jest na zewn\u0105trz w ca\u0142ej…<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":2074,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_kad_blocks_custom_css":"","_kad_blocks_head_custom_js":"","_kad_blocks_body_custom_js":"","_kad_blocks_footer_custom_js":"","ngg_post_thumbnail":0,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[10,34,26],"tags":[207,168,206],"class_list":["post-2067","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-oranzeria","category-w-naszym-ogrodzie","category-z-notatnika-przyrodnika","tag-bignoniaceae","tag-pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","tag-pyrostegia-powabna"],"acf":[],"taxonomy_info":{"category":[{"value":10,"label":"Oran\u017ceria"},{"value":34,"label":"W naszym Ogrodzie"},{"value":26,"label":"Z notatnika przyrodnika"}],"post_tag":[{"value":207,"label":"Bignoniaceae"},{"value":168,"label":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie"},{"value":206,"label":"Pyrostegia powabna"}]},"featured_image_src_large":["https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-content\/uploads\/2020\/03\/OrangeTrumpet_Pyrostegia-1024x682.jpg",1024,682,true],"author_info":{"display_name":"admin_1","author_link":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/author\/admin_1\/"},"comment_info":0,"category_info":[{"term_id":10,"name":"Oran\u017ceria","slug":"oranzeria","term_group":0,"term_taxonomy_id":10,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":9,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":10,"category_count":9,"category_description":"","cat_name":"Oran\u017ceria","category_nicename":"oranzeria","category_parent":18},{"term_id":34,"name":"W naszym Ogrodzie","slug":"w-naszym-ogrodzie","term_group":0,"term_taxonomy_id":34,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":65,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":34,"category_count":65,"category_description":"","cat_name":"W naszym Ogrodzie","category_nicename":"w-naszym-ogrodzie","category_parent":18},{"term_id":26,"name":"Z notatnika przyrodnika","slug":"z-notatnika-przyrodnika","term_group":0,"term_taxonomy_id":26,"taxonomy":"category","description":"","parent":18,"count":95,"filter":"raw","term_order":"0","cat_ID":26,"category_count":95,"category_description":"","cat_name":"Z notatnika przyrodnika","category_nicename":"z-notatnika-przyrodnika","category_parent":18}],"tag_info":[{"term_id":207,"name":"Bignoniaceae","slug":"bignoniaceae","term_group":0,"term_taxonomy_id":207,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":168,"name":"PAN Ogr\u00f3d Botaniczny w Powsinie","slug":"pan-ogrod-botaniczny-w-powsinie","term_group":0,"term_taxonomy_id":168,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":64,"filter":"raw","term_order":"0"},{"term_id":206,"name":"Pyrostegia powabna","slug":"pyrostegia-powabna","term_group":0,"term_taxonomy_id":206,"taxonomy":"post_tag","description":"","parent":0,"count":1,"filter":"raw","term_order":"0"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2067","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2067\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2074"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ogrod.pan.pl\/blog\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}